Wp/lua/Conservatism
Tshidi tshiididi tshia ngelamenji , didi dijadika maalu aa kaabukulu ne ujadika diangata dia mushinga Ku maalu aa mu sombelu wa Muntu mu diela dienda dia menji.
Udi nzujii muena lulamatu wa nkemenu mu Nsangilu wa ba ndumbulula ba ku mutu wa mu matunga masanga a muana wa muena amelika.
Bua bena malu a kale, bulongame bua nsombelu budi budianjila ne bulongolola malu adi muntu ne bua kuenza, udi ne bua kubuitaba. Badi basue kuteka bulongame bua nsombelu pambelu pa bukole bua bantu budi bushintulula malu, tshilejilu, pa kubujadika mu ntendelelu. Kadi, tshikondo tshia butoke tshiakalomba kudi bufuki ne kudi mikenji ya buloba bujima idi ibengangana ne bilele. Bua Michael Freeden, dilama dia malu a kale didi ditabuja anu dishintuluka dikese dia tshidi tshifukibua anyi tshia mubidi. Bua bena malu a kale, bulongolodi bua nsombelu kabuena bulonda disua dia bantu to.
Nunku, conservatisme udi uluisha bikole liberalisme bilondeshile tshidi mikenji anyi tshidi ne bua kuikala; makokeshi adi apeta ne alama kudi bibambalu bijadika, ne nanku, kaena a ku tshilelelu anyi a kulamakaja kudi muntu nkayende to.
Dipenda dia bena malu a kale didi ditamba kutangila malu a dienda dia kumpala: mbulamatadi kena ne tshipatshila tshia bikadilu bilenga ne kena mua kulengeja nsombelu anyi bantu nkayabu to. Dilama dia malu, mu diandamuna dia ku tshikondo tshia butoke (liberalisme, socialisme, ne bikuabu), didi ditapuluka pankatshi pa bena Aristote (ne bena Thomiste) ne bena meji mabi, bapianyi ba Augustin.
Muaku eu udi ufumina ku "kulama," ku Latin conservare, "kulama, kulama (mukenji, tshilele)," muenza ne servare, "kulama, kulama." Nansha mudibi kabiyi lungenyi nkayalu, dilama dia malu a tshididi ndilongesha dia malu a tshididi didi ne ngenyi idi mimanyine bikole pa nsombelu udiyi. Bidi biumvuija mu tshitupa tshimue kudi dishindika dia bilele bu tshintu tshidi tshifila meji, bipite kule ne kule tshidi mua kuleja anyi kujadika patoke. Bidi bimanyine pa dilama dia bulongame bujadika, bilondeshile mikenji, ne muntu yonso pa muaba wandi.
Buena-mudimu kabuena ne bua kuikala busambakaja ne diandamuna (ke bualu kayi muaku "reactionnaire") anyi ne dibenga kuendakana. Pa tshibidilu, badi bateka ku dia balume dia tshitupa tshia malu a tshididi, kudi kabidi tshisumbu tshia ku dia bakaji tshidi tshisangisha ngenyi ya nsombelu wa bantu pa malu a mpetu ne tshilele tshia nsombelu wa bantu.
