Wp/kum/Гвинея
Гвинея — Гюнбатыш Африкада ерлешген девлет, ол Атлантика океанны ягъасында тура ва Гвинея-Бисау, Сенегал, Мали, Кот-д’Ивуар, Либерия ва Сьерра-Леоне булан чегарадаш. Пайтахты — Конакри. Девлет боксит (алюминий рудасы) ва алтын къазыв ишлери булан дюньягъа белгили, экономикасы аслу гьалда шо тармакълагъа байлавлу.
Тарих
[edit | edit source]Гвинеяны тарихи бу ерлерде орта асруларда къурулгъан гючлю Гана ва Мали империялары булан башлана. XIX юзюл йылны ахырында Франция бу ерлени оьзюню колониясы этген, тек Гвинеяны халкъы гьар заман азатлыкъ учун гьаракат юрютген. 1958-нчи йылда Гвинея Францияны колонияларыны арасында инг биринчи болуп толу эркинлик алгъан ва ону биринчи президенти Ахмед Секу Туре болгъан. Девлетни тарихинде кёп керенлер аскер къытдырышлар (переворотлар) болгъан: 1984, 2008 ва 2021-нчи йылларда гьким алышынгъан. 2021-нчи йылны сентябрында Мамади Думбуя Альфа Кондени гькимден тайдырып, девлетни башына гелген ва «переходный периоддан» сонг 2026-нчы йылда оьзюн законлу президент этип сайлатгъан. Гьали Гвинея оьзюню икътисадын Россия ва Китай булан бирликде оьсдюрмеге къарап тура.