Wp/kum/Габон
Габон — Орталыкъ Африканы гюнбатыш ягъасында ерлешген бай пачалыкъ, ол Экватор Гвинея, Камерун ва Конго Республика булан чегарадаш. Девлетни экономикасы нефть (80% экспорт), агъач ва марганец къазыв ишлерине байлавлу, шо саялы Габон Африкада инг бай девлетлени бириси гьисаплана. Халкъны саны 2,4 миллион адамдан артыкъ, пайтахты — Либревиль. 2026-нчы йылны башына кёре, Габонда 2023-нчю йылдагъы аскер къытдырышдан сонг башлангъан «переходный период» (алышыныв вакътиси) тамамлана тура ва девлет янгы президент сайлавлагъа гьазирлене.
Тарих
[edit | edit source]Габонну тарихи бу ерлерде бурун заманлардан берли яшагъан пигмей халкълар булан башлана, сонг XV юзюл йылда португал денгизчилер бу ягъалагъа гелип, олагъа «Габао» (капюшонлу чапан) деп ат бергенлер. XVII–XIX юзюл йыллада французлар бу ерлени ессизлемеге башлагъанлар ва 1839-нчу йылда Либревиль шагьарны (эркин этилген къуллар учун) къургъанлар. Габон 1885-нчи йылда Францияны колониясы болгъан ва тек 1960-нчы йылны август айыны 17-нде оьзбашына эркинлик алгъан. Девлетни тарихинде 50 йылдан артыкъ Али Бонгону семьясы гькимдарлыкъ этген буса да, 2023-нчю йылда аскерчилер гьукуматны алышдыргъанлар ва 2026-нчы йылда девлетде демократия ёлу булан янгы гькимни сайламагъа умут этиле.