Wp/krl/Saamelaiset

Saamelaiset ollah šuomelais-ugrilaini kanša ta Europan unionin alovehen ainut alkuperäiskanša, kumpasen elinaloveh, Sápmi, šijaiččou Šuomen, Norjan, Ruočin ta Venäjän pohjasošissa. Šuomešša saamelaisie on noin 9 000, ta koko Sápmin alovehella heijän miärä on arpivoijen mukah 70 000-100 000. Šuomen saamelaisaloveheh kuulutah Enontekiö, Inari, Utsjoki tai Sodankylän pohjaset ošat, ta erikoisešti Inari tunnetah nelläkielisyöštä, šentäh kun kunnašša käytetäh virallisešti inarin-, pohjas- ta koltansaamie tai šuomen kieltä. Saamelaisuš miäritelläh Šuomešša saamelaiskäräjäsakonašša ennein kaikkie kielen kautti: saamelaisena pietäh ihmistä, kumpani iče ili kumpasen vanhemmista ili praroditel'oista ainaki yksi on opaštun saamen kielen muamonkielenä. Noin 60 prosenttie saamelaisista eläy nykyjäh oman kotialovehen ulkopuolella, ka yhtevyš kulttuurih ta kieleh on monilla vieläi tärkie oša identitettie.

Saamelaini kulttuuri on monimuotoni ta elävä, ta še yhistäy vanhan perintehen ta nykyaikasen elämäntavan. Perintehellisie elinkeinoja, šemmosie kuin poronhoito, kalaššuš, käsityöt (duodji) ta mečäššyš, ruatah iellähki, ka yhä enämmin saamelaisie ruatau nykyaikasissa ammateissa, esimerkiksi medija-alalla. Kulttuurisie simvoleita ollah muijen kešeššä saamenvuattehet (gákti), kumpaset vaihellah eri alovehilla ta kerrotah käyttäjän alkuperä, tai saamelaisien lippu, kumpasen värit ta pyörie kuvijo kuvatah yhtevyttä päiväsen ta kuun kera. Saamelaisen musiikin šiämeššä on joiku, muissin ta tuntehen ošutukšen muoto, kumpasta pietäh saamelaisen perintehen šyvimpänä iänenä. Tänäpiänä joiku eläy rinnakkah nykyaikasen musiikin, rockin ta räpin kera, ta kulttuuri mäneštyy niise tapahtumissa, šemmosissa kuin Inarissa järješšettävä Skábmagovat-filmipruasniekka ta Ijahis idja -musiikkifestivali, kumpaset kerätäh yhteh saamelaisie eri puolilta Sápmie.