Wp/kiu/Vewre: vore, vare, vewri

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | kiuWp > kiu > Vewre: vore, vare, vewri
Jump to navigation Jump to search

Zazaki de serba qese "kar / Schnee / snow" hirê varyanti estê:


Ni ki nia vacinê:

  • Vewrı varena
  • Vore varena
  • Vore vorena
  • Vare varena


Pers ita nuyo: Ninu ra kamci oricinali rê nezdi mendo ke, mordem serba standardize bıcêro (bıgiro)?

Diyalektanê Zazaki de xeylê vuriyaisê vengu estê. Kamci qese se vuriyo, pê qıyasê zonanê binu ra insan şikino veco meydan.

İrankiyo kıhan de no qese nia biyo: *vafrâ-


Kırdaski: berf

Soranki: befr به فر

Farski: bärf برف


Se ke aseno, Soranki İrankiyê kıhani ra en nezdi mendo, çıra ke diftong –ef- nêvuriyo.

No diftong ni qeseu de ki esto:


Zazaki: hewt ( > hawt > hot)

Kırdaski: heft

Farski: häft هفت


Zazaki: kewtene (>kotene>kutene) [koka waxtê nıkay: kew- (>ku-)]

Kırdaski: ketın [koka waxtê nıkay: kev-]

Farski: käftän (endi nêvacino) كفتن


Zazaki: gırewtene (> gırotene> guretene)

Kırdaski: gırtın

Farski: gereftän گرفتن


Zazaki de taê hetu de hona vanê "gırewtış/gırewtenı", uyo ke eslê xo ra en nezdiyo, yanê mı çım de gereke “gırewtene” standart bo, waxtê nıkay ki “gên-”, subjontif de ki “bıgir-” bo.

Fekê cori de taê dewanê Xozat, Kêği u Bingoli ra qeyr “g” kerdo “c”: cên; bıcê/bıci;

‘gırewt’ ki biyo ‘gırot’, dıma ‘guret’.

Xeylê qeseu de ki ı-o biyo u-e, coka ki ‘gırotene’ biyo ‘guretene’


Ni qeseu de ki çüta vokalu ı-o biya u-e:

  • pıro: pure
  • tıro: ture
  • mıloçıke: muleçıke (morcela)
  • mışone: muşene
  • gılor: guler
  • xıloke: xuleke


Jü ki qese serba “ayakkabı / schuh / shoe” (ma de vanê postal):

  • sewl > sol


Fekê Çermug-Soyrege de no varyant esto, isan gereke “sewl” bıcêro.


İnsan şikino,, zobina zonanê Irankiyu ra mısal bıdo, feqet netice serba Zazaki nêvurino. Diftongo ke İrankiyo kıhan de “-af-” biyo, Zazaki de veraneê xo –ew- beno.

Na biyaiye ki esta ke, no diftong –ew- taê feku de vuriyo, biyo –o-, -aw- ya ki –u-. En zêde fekê Palo-Bingoli, o ra dıme ki fekê Dêsımi de no vuriyais kewto kar.


Mısali:

  • kewtene: kotene
  • zewt: zawt, zot
  • hewt: hawt, howt, hot
  • çewt: çot
  • hewn: hon
  • hewr: hor
  • emşew: emşo (ez vaci, her fek de endi biyo “emşo”, nae ver emşo standart bo)


Bêrime uncia qeseê ma “vewrı; vore; vare” ser. Se ke cor de izeh bi, İrankiyo kıhan de diftong –af- Zazaki de –ew- beno. Diftong –ew- taê feku de biyo –o-: Vore.

Nae ra ki “vafrâ-“ ra varyanto en kıhan Zazaki rê “vewre” beno.


Peki, varyant “vare” de çıra “a” esto? Qeseanê binu de zêdewaxt eke vengo kıhan “a” biyo, vurino be “o”. Hama qese “vare” tek u jü istısnao ke “o” biyo “a”. Sebebê xo ki nuyo ke waxtqese “varaene” de “a” ra tesir biyo, biyo zê harmoniya vengi. Yanê Dêsım de varyantê kıhani ra en nezdi Xozat-Vacuğe de vanê: “vore varena”. Feqet fekê cêri hetê tarıxi ra en formo kıhano: “vewrı varena”.

Fıkrê mı ki nuyo ke, serba areze u zelalbiyaena zonê nustene, ê grameri ki, “vewrı” nê, “vewre” bo.


Elaqa “varaene” (yağmak, regnen, to rain) ebe “vewre” çina. Elaqa “varaene” ebe qese “varan (> varon)” (şiliye, yağer) esta. Taê feku de vanê “varan vareno” (şiliye varena, yağer vareno). “Şiliye” heni aseno ke Kırdaskiyo, “Yağer” ki Tırkiyo.

“Varan” Zazakiyo. Qese “varan” ni qeseu ra yeno pêra:

“var-” u peybend (sufiks) “-an”.

No peybend Farski de zaf kuno kar. “Varan” xas Zazakiyo, çıra ke veng “v” cı rê xaso. Nae no xusus ra zanenu ke, taê qeseê ke Zazaki de ebe “v” ver kenê cı, Partki u Avestki de ki ebe “v” biyê, la Farski u Kırdaski de ebe “b” vanê.


Zazaki: Varan vara

Farski: bârân bârîd باران باريد

Kırdaski/Soranki: baran bari


Na qesey rê standart nia vacino:

  • Varan vareno
  • Vewre varena


nuştoğ: Asmêno Bêwayir


Çımey[edit | edit source]