Wp/kiu/Suriya

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | kiuWp > kiu > Suriya
Jump to navigation Jump to search
Kefiya Suriya
Mıntıqa Suriya

Suriya dewletê da qıta Asyawa. Caê ho mıntıqa ra rozawanê qıta Asya dero. Zımê Suriya de Tırkiya, veroc de Urdun, rozawan de Lubnan u İsrail, rozakotene de İraq estê. Paytextê Suriya suka Samio. Suriya ezaa Mılliyetunê Jübiyaun (UN), Jüyina Arebi u OPECia. Suriya de sistemê idarey cumurêto.

Tarix[edit]

Tarix u medeniyetê Suriya zaf dewletiyo. Medeniyetê khani Suriya u İraq ra vejiyê. Sumerun, Akkadun, Babilun u Asuriun hem hardê İraqi hem ki hardê Suriya de ronişte biyê. Waxtê seserra 6ine (şeşine) de Arebun hardê Suriya de hıkum kerdo. O waxt suka Sami biya paytextê Arebunê Emewiun. Hardê Suriya zaf işğali diyê; hetê Moğolun, Tırkun u Fransızun ra. Seserra 15ine de, Moğoli amê Suriya u her ca kerdo xırabe. Mabênê serranê 1517 u 1918ine de İmparatoriya Usmanızun hardê Suriya sero hukım kerdo.

Serra 1920ine de Fransızun hardê Suriya işğal kerdo u Suriye biya jü koloniya/mıstemera Fransa. Labelê Fransa serra 1940ine de kontrolê ho kerdo vindi. Serra 1946ine de Suriya ho xelesno ra u hoser ilan kerdo. Feqet o waxt ra nat tharbê eskeri Suriya zaf kerda xırabe. Serra 1963ine de Partiya Ba’athi Suriya de kontrol gureto ho dest. Ewro mabênê Suriya u İsraili hewl niyo.

Xerita Suriya

İqlim u Suki[edit]

İqlimê Suriya vurino. Ğerbê Suriya tênıno (nemıno) u tım honıko. Şerqê ho zaf germın u husko. Çoli tey estê, zaf huskê. Çhemê Ferati zerrê hardê Suriya ra vêreno ra. Çhemê Ferati Suriya de heyat dano hardê Suriya.

Sukê gırşi:

  • 1. Sam, nıfus: 4,5 milyon
  • 2. Heleb, nıfus: 1,7 milyon
  • 3. Homs, nıfus: 700,000
  • 4. Latakai, nıfus: 554,000
  • 5. Hama, nıfus: 410,000

Sukê Suriya zaf peyser mendê. Cengun sukê Suriya zaf kerdê xırabe. Labelê Sam de zaf binaê ke hetê mımarêni de mıkemmel vırajiyê, estê. Sam merkezê iqtısad u siyasetê Suriyao.

Nıfus[edit]

Nıfusê Suriya 19 milyono. Zaf mıxtelıf mılleti tede cüyenê jê sarê Erebun, Kırdun, Goranun, Tırkmenun, Asuriun, Hermeniun, Fılıstinızun u yê bini. Zaf mıhacirê Fılıstinıji Suriya de estê. Dinê Suriya İslamo, mezhebo resmi Şıi u Sunniyo. Suriya de Ehlê Heqi, jü ki taê Xrıstiyani (%10) estê. Zonê resmi Arebkiyo, labelê xêlê mordemi Asurki, Kırdki, Goranki, Tırki qesey kenê. Nuskar u wendoğê ho zaf niyê.

İqtısad[edit]

İqtısadê Suriya zaf qewetın niyo. Standardê heyati zaf xırabıno. Serba herbun ra heyat biyo xırabe. Suriya zaf petrol u qaz rosena.

Çımey[edit]