Jump to content

Wp/isv/Cil (kirilica)

Add links
From Wikimedia Incubator
< Wp | isv
Wp > isv > Cil (kirilica)
   

, (cil) jest bukva kirilice, pozajeta od gruzinskoj bukvy c’ili (Წ წ). Ona byla čest kiriličnyh alfabetov stvorjenyh Pjotrom Uslarom v 1860-yh lětah za jegove opisy poněkojih jezykov Kavkaza: najprvo abhazsky[1], a potom čečensky[2], avarsky[3], laksky[4], darginsky (nazyvany avtorom «hjurkilinskij»)[5], legzinsky[6] i tabasaransky.[7] Bukva takože byla upotrěbjena v bukvaru kabardino-čerkesskogo jezyka Kazi Atažukina iz 1865 g.[8] i v bukvaru svanskogo jezyka iz 1864 g.[9]

Večinstvo Uslarovyh pravopisov našlo skromno priměnjenje v literaturě i obrazovanju. Na priklad, v 1860-yh lětah i ješče v 1900 g. byli publikovane knigy na avarskom jezyku s Uslarovym pravopisom. V 1911 pojavil lezginsky bukvar «Ќу̇ре ჭалан елифарни аҳпа гw æниз қелдаj ђуз», a tomže samom godu darginsky bukvar «Даргилла алипуне wа луђисне жуж»[10] Jednakože tabaranska azbuka Uslara iz 1875 g. nikogda ne byla koristana v praktikě iz pričiny smrti avtora v tomže godu.[11]

Izgovor

[edit | edit source]

Točno kako gruzinska bukva წ, kirilična bukva označaje alveolarny ejektivny afrikat [t͡sʼ]. V modernyh pravopisah povyših jezykov tutoj zvuk piše se dvuznakom цI (ц + paločka). Mimohodom, v svojih izdanjah Uslarovyh děl iz 1880-yh i 1890-yh lět ukrajinsky pedagog Myhajlo Zavadskyj zaměnil rukopisnu bukvu pečatnoju bukvoju ц̓.

Priklady slov:

  • Avarsky: аԛ / ц̓аԛ «velmi, mnogo, silno», одо̀рі / ц̓одо̀рі «ostražnost» (v sučasnoj avarskoj ortografiji: цӀакъ, цӀодорлъи).[12]
  • Lezginsky: уд «deset» (v sučasnoj ortografiji): цӀуд.[13]
  • Darginsky: а «ogonj», ԝіал «deset» (v sučasnoj ortografiji: цӀа, вецӀал).
  • Svansky: орнѵ «črveny» (v nyněšnjem gruzinskom alfabetu: წჷრნი).[14]

Galerija

[edit | edit source]
Abhazsky (1862)
Čečensky (1862)
Avarsky (1889)
Lezginsky (1871)
Lezginsky (1911)
Laksky (1890)
Darginsky (1892)
Darginsky (1911)
Kabardino-čerkessky (1865)
Tabasaransky (1875)
Svansky (1864)

Kodovanje

[edit | edit source]

Bukvy i jejin variant ješče ne sut vključene v Unikodu, ačekoli one byli prědložene za vključenje v 2022 g.[15][16] V medžučasu zaměsto njej možno jest koristati gruzinsku bukvu წ (mhedruli) za malu bukvu i Წ (mtavruli) za veliku bukvu:

Kodovanje Წ წ
Nazva v Unikodu GEORGIAN MTAVRULI CAPITAL LETTER CIL GEORGIAN LETTER CIL
Unikodšestnadseterična sistema U+1CAC U+10EC
deseterična sistema 7340 4332
HTMLšestnadseterična sistema &#1cac; &#10ec;
deseterična sistema &#7340; &#4332;

Iztočniky

[edit | edit source]
  1. ↑ Услар, Петр (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.
  2. ↑ Усларъ, П.К. (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. II. Чеченскій языкъ. Тифлисъ.
  3. ↑ Усларъ, П.К. (1889). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. III. Аварскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 1.
  4. ↑ Усларъ, П.К. (1890). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. IV. Лакскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 1.
  5. ↑ Усларъ, П.К. (1892). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. V. Хюркилинскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 6.
  6. ↑ Зульфикаров, Казанфар (1871). Кюринская азбука (PDF). Темиръ-Ханъ-Шура. str. 3.
  7. ↑ Услар, П.К. (1979). Табасаранский язык. Тбилиси: Мецниереба.
  8. ↑ Atažukin, Kazi (1865). "Ԛабарде алѵфбе / Кабардинская азбука" (PDF). Тифлис. str. 17.
  9. ↑ Лушну Анбан. Сванетская азбука. Тифлисъ: Типографія Главнаго Управленія Намѣстникa Кавказскаго. 1864. str. 1.
  10. ↑ Даргилла алипуне wа луђисне жуж / Даргинская азбука и первая книга для чтения. Тифлис. 1911. str. 11, 14.
  11. ↑ Manulov, Nikita (18 septembra 2022). "Proposal to encode 23 Cyrillic characters for old Uslar's Caucasian Alphabets" (PDF). Unicode.org (na anglijskom).
  12. ↑ Усларъ, III. Аварскій, str. 210–211.
  13. ↑ Зульфикаров, str. 55.
  14. ↑ Лушну Анбан, str. 122.
  15. ↑ Manulov, Nikita (18 septembra 2022). "Proposal to encode 23 Cyrillic characters for old Uslar's Caucasian Alphabets" (PDF). Unicode.org (na anglijskom).
  16. ↑ "Recommendations to UTC #173 November 2022 on Script Proposals" (PDF). Unicode.org (na anglijskom). 28 oktobra 2022. str. 16–17.
Х ← Varianty kiriličnoj bukvy Ц → Ч

Ц ц · Ц́ ц́ · Ц̌ ц̌ · Ц̄ ц̄ · Ц̓ ц̓ · Ц̍ ц̍ · Ц̊ ц̊ · Ц҄ ц҄ · Ц҄̊ ц҄̊ · Ц’ ц’ · Ц̱ ц̱ · · Ꙡ ꙡ · Ꚏ ꚏ · Ꚏ̆ ꚏ̆ · Ꚏ̇ ꚏ̇ · Ꚏ̊ ꚏ̊ · Ҵ ҵ · ·

Retrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/isv/Cil_(kirilica)&oldid=6950389"