Wp/isv/Bzybsky dialekt abhazskogo jezyka

Bzybsky ili bzypsky jest jedin iz treh glavnyh dialektov abhazskogo jezyka, govorjeny prěvažno v regionu Bzypyn (abh.: Бзыԥын, imenovanom po rěkě Bzyp) sěvernoj Abhazije, i v Turciji. Odličaje se od abžujskogo dialekta, ktory nyně služi kako standard knižnogo jezyka, tym, že posědaje až 69 suglasnyh fonem: kromě [ɕʷ] i [ʑʷ] (prisutnyh takože v sadzkom dialektu, ale odsutne v abžujskom), vključaje sedm fonem unikalnyh za bzybsky dialekt: [t͡ɕ], [d͡ʑ], [t͡ɕʼ], [ɕ], [ʑ], [χˤ] i [χˤʷ]. Prědpolagaje se, že konsonantizm bzybskogo dialekta jest naslědstvo sistemy suglasok pra-abhazskogo jezyka, a sistemy suglasok abžujskogo i sadzkogo dialektov sut něčto redukovane. Kromě togo, bzybsky dialekt harakterizuje se značno menšeju kolikostju pozajetij iz kartvelskyh jezykov.

V minulosti bzybsky dialekt služil knižnym standardom abhazskogo jezyka. Prvy abhazsky alfabet, stvorjeny Pjotrom Uslarom v lětah 1861–1862, byl osnovany na bzybskom dialektu:

а	б	в	ҩ	г	ӷ	д	ꚁ
е	ж	ђ	ꚅ	ꚅ̆	з	ӡ	ꚃ
һ	ꚕ	і	ј	к	қ	л	м
н	о	п	ԥ	ԛ	р	с	ҫ
т	ҭ	ꚍ	ꚍ̆	у	ф	х	х̍
ц		ꚏ	ꚏ̆			ч
ҽ	ҽ̆	ш	ш̆	ꚗ	ꚗ̆	ѵ

Abhazsky lingvist Vjačeslav Čirikba transkribuje povyše fonemy (odsutne v knižnom jezyku) dvuznakami: зь [ʑ], сь [ɕ], зә [ʑʷ], сә [ɕʷ], ӡь [d͡ʑ], ць [t͡ɕ], ҵь [t͡ɕʼ], x’ [χˤ], х’ә [χˤʷ]. Priměčaje jednakože, že bzybska sistema suglaskov vse bolje asimiluje se v jihny obyčny abžujsky izgovor; mladi bzybci uže ne shranjajut črty harakteristične za starše pokoljenje.

Literatura

• Бгажба, Х.С. (1964). Бзыбский диалект абхазского языка (Исследование и тексты) (PDF) (na russkom). Тбилиси: Издательство Академии наук Грузинской ССР.
• Чикирба, В.А. (2022). "Бзыпский диалект абхазского языка (Краткий очерк)". Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа адырраҭара / Вестник Академии наук Абхазии (na russkom). Аҟәа / Сухум: Academia (№ 12): 19–25.