Jump to content

Wp/isv/Ҧ

From Wikimedia Incubator
< Wp | isv
Wp > isv > Ҧ

Ҧ, ҧ (pe s hakom po srědině, ang.: pe with middle hook) jest bukva razširjenoj kirilice, ktora v minulosti byla upotrěbjena v někojih jezykah Kavkaza za pridyhano ili ejektivno п. V sistemě ISO 9 za transliteraciju na latinicu ona zaměnjaje se na ṕ.[1]

V osetinskom

Osetinsky alfabet Sjögrena (1844)

V osetinsky jezyk ona byla vvedena v 1844 g. rosijskym akademikom finskogo proizhodženja Andersom Sjögrenom, ktory opisal ju kako ligaturu bukv П i .[2] Ona takože nahodila se v alfabetah Iosifa Čepigovskogo (1862) i učiteljskogo sjezda (1917), osnovanyh ha Sjögrenovoj azbukě. S prěhodom na latinsky alfabet v 1923 g. ona byla zaměnjena na p’, a potom na ph. V nyněšnjem kiriličnom alfabetu, v Sěvernoj Osetiji vvedenom v 1938 g., a v Južnoj Osetiji v 1954 g., jejnu rolju prějel dvuznak пъ, ktory označaje bilabialny ejektivny eksplosiv [p’].[3]

Osetinsky alfabet Čepigovskogo (1884)

V abhazskom

Bukva ҧ v nazvě Abhazije (Аҧсны) na poštnoj markě iz 1994 g.

V abhazskom bukva ҧ označaje pridyhany bezzvučny bilabialny eksplosiv [pʰ].[4] Ona byla vvedena kavkazologom Pjotrom Uslarom v 1862 g.[5] V svojem izdanju Uslarovyh děl ukrajinsky pedagog Myhajlo Zavadsky zaměnil ju na п̓, ale drugi avtori – I. Bartolomej (1865), D. Gulija i K. Mačariani (1892), Prěvodničsky komitet (početok 20. stolětja), A. Čočua (1909) – dalje koristali ҧ.[6][7][8][9] S vvedenjem latinskoj alfabeta za abhazsky jezyk rolju bukvy ҧ prějela latinska bukva φ v 1926 g., a p v 1928 g. (zaměsto «obyčnoj» bukvy п bylo vvedeno ). Ҧ vrnulo se v 1954 s povratom kirilice, ale v ramkah harmonizacije v alfabetami drugyh jezykov bylo zaměnjeno na ԥ v 1998 g.[10] Mimohodom, težko jest različati medžu ručno napisanymi ҧ i ԥ:

Abhazska azbuka Gulija i Mačavariani (1892)
Abhazska azbuka Čočua (1909)

V drugyh jezykah

Bukva ҧ takože byla koristana v bukvaru svanskogo jezyka iz 1864 g. i megrelskogo jezyka iz 1899 g.[11][12]

Svansky alfabet (1864)
Megrelsky alfabet (1899)

Kodovanje

Kodovanje Ҧ ҧ
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER PE WITH MIDDLE HOOK CYRILLIC SMALL LETTER PE WITH MIDDLE HOOK
Unikodšestnadseterična sistema U+04A6 U+04A7
deseterična sistema 1190 1191
HTMLšestnadseterična sistema &#x4a6; &#x4a7;
deseterična sistema &#1190; &#1191;

Iztočniky

  1. ↑ Pedersen, Thomas T. "Transliteration of Abkhaz" (PDF). transliteration.eki.ee. Data dostupa: 3 dekembra 2025.
  2. ↑ Шёгрен, Андрей (1844). Осетинская грамматика с краткимъ словаремъ осетинско-россійскимъ и россійско-осетинскимъ (na russkom). Санктпетербургъ. str. 22.
  3. ↑ Ager, Simon. "Ossetian (ирон ӕвзаг / дигорон ӕвзаг)". Omniglot.com. Data dostupa: 3 dekembra 2015.
  4. ↑ Ager, Simon. "Abkhaz (аҧсуа бызшәа)". Omniglot.com. Data dostupa: 3 dekembra 2015.
  5. ↑ Услар, Петр (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.
  6. ↑ Бартоломей, Иван Алексеевич (1865). Абхазскій букварь (PDF). Тифлисъ. str. 1.
  7. ↑ Гулиа, Д.И.; Мачавариани, К.Д. (1892). Абхазская азбука. Главнѣйшія молитвы и заповѣди на абхазскомъ и церковно-славянскомъ языкахъ (PDF). Тифлисъ. str. 13.
  8. ↑ Ч̆оч̆уа, А.М. (1909). Аԥсуа Анбан, Абхазская азбука (PDF). Тифлисъ: Изданiе Кавказскаго Учебнаго Округа.
  9. ↑ Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (na russkom). Тбилиси: Мецниереба. str. 67.
  10. ↑ "Proposal to encode two Cyrillic characters for Abkhaz" (PDF) (na anglijskom). 10 maja 2008. Bylo arhivovano iz iztočnika (PDF) 19 januara 2021. Data dostupa: 3 dekembra 2025.
  11. ↑ Лушну Анбан. Сванетская азбука. Тифлисъ: Типографія Главнаго Управленія Намѣстникa Кавказскаго. 1864. str. 1.
  12. ↑ М.З. [Myhajlo Zavadskyj] (1899). Мингрельская азбука (PDF) (na russkom). Тифлисъ. str. I, III.
О ← Varianty kiriličnoj bukvy П → Р

П п · П́ п́ · П̀ п̀ · П̑ п̑ · П̓ п̓ · П͑ п͑ · П’ п’ · Ԥ ԥ · П̧ п̧ · Ҧ ҧ

Retrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/isv/Ҧ&oldid=6950101"