Jump to content

Wp/isv/Х̍

Add links
From Wikimedia Incubator
< Wp | isv
Wp > isv > Х̍
Х̍ х̍

Х̍, х̍ (ha s vrhnjeju vertikalnoju črtkoju) jest bukva kirilice, osnovana na bukvě х, ktora nahodila se v prvom kiriličnom alfabetu abhazskogo jezyka, stvorjenom Pjotrom Karlovičem Uslarom i publikovanom v 1862 g. v jegovoj monografiji Abhazsky jezyk.[1] Ona označaje uvularno-faringalny eksplosiv [χˤ], opisany Uslarom kako «velmi grtanno х, o ktorom pojetje davaje kombinacija гхѵ».[2] Tutoj zvuk jest harakterističny za bzybsky dialekt, ale odsutny v abžujskom dialektu, na ktorom osnovany jest sučasny knižny abhazsky jezyk.

V neizměnjenoj formě ona ješče vrnula se v tipografičnoj versiji Uslarovogo děla, izdanoj v 1887 g. ukrajinskym pedagogom Myhajlom Romualdovyčem Zavadskym,[3] ale v pozdnějših variantah abhazskoj kirilice bzybske bukvy byli odsutne.[4] Izključen‍jem jest bzybsky alfabet, stvorjeny v 1906 g. historikom i aktivistom Semjonom Mihajlovičem Ašhacavoju, v ktorom zvuk [χˤ] i jegov labializovany ekvivalent [χˤʷ] označajut bukvy χ i χ̊.[5] V latinskom alfabetu Nikolaja Marra (1926–1928) ekvivalentami tutyh bukv byli q̱̇ i q̱̇˚.[6] Abhazsky lingvist Vjačeslav Čirikba za označen‍je tutyh zvukov koristaje kombinacije х’ i х’ә,[7] a lingvist Huhut Bgažba v svojej naučnoj transkripciji х̮ i х̮°.[8]

Kodovan‍je

[edit | edit source]

Bukva Х̍ х̍ ne jest dostupna v Unikodu kako samostojny znak, ale može byti pisany s pomočju kombinujučego diakritičnogo znaka:

Kodovanje Х х ◌̍
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER HA CYRILLIC SMALL LETTER HA COMBINING VERTICAL LINE ABOVE
Unikodšestnadseterična sistema U+0425 U+0445 U+030D
deseterična sistema 1061 1093 781
HTMLšestnadseterična sistema &#x425; &#x445; &#x30d;
deseterična sistema &#1061; &#1093; &#781;

Iztočniky

[edit | edit source]
  1. ↑ Uslar (1862), str. 1.
  2. ↑ Uslar (1887), str. 13.
  3. ↑ Uslar (1887), str. 3.
  4. ↑ Bgažba (1967), str. 44–45.
  5. ↑ Bgažba (1964), str. 16–17.
  6. ↑ Marr, str. 161.
  7. ↑ Čirikba, str. 21.
  8. ↑ Bgažba (1964), str. 33, 59.

Izvory

[edit | edit source]
  • Бгажба, Х.С. (1964). Бзыбский диалект абхазского языка (Исследование и тексты) (PDF) (na russkom). Тбилиси: Издательство Академии наук Грузинской ССР.
  • Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (PDF) (na russkom). Тбилиси: Мецниереба.
  • Марр, Н.Я. (1938). "О записывании абхазских текстов". О языке и истории абхазов (PDF) (na russkom). Москва, Ленинград: Издательство Академии наук СССР. str. 150–164.
  • Усларъ, П.К. (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.
  • Усларъ, П.К. (1887). Zavadskyj (red.). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF) (na russkom). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ.
  • Чикирба, В.А. (2022). "Бзыпский диалект абхазского языка (Краткий очерк)". Аԥсны аҭҵаарадыррақәа ракадемиа адырраҭара / Вестник Академии наук Абхазии (na russkom). Аҟәа / Сухум: Academia (№ 12): 19–25.

Vněšnje linky

[edit | edit source]
Ф ← Varianty kiriličnyh bukv Х, Һ → Ц

Х х · Х́ х́ · Х̀ х̀ · Х̆ х̆ · Х̄ х̄ · Х̌ х̌ · Х̌˚ х̌˚ · Х̑ х̑ · Х̇ х̇ · Х̊ х̊ · Х̔ х̔ · Х̾ х̾ · Х̍ х̍ · Х’ х’ · Хꙻ   хꙻ   · Ҳ ҳ · Ӽ ӽ · Х̧ х̧ · Ӿ ӿ · Ӿ̊ ӿ̊ · χ · χ̊ · Ԕ ԕ · Ԗ ԗ
Һ һ · Һ̊ һ̊ · Һʼ һʼ · Һ̣ һ̣ · Һ̱ һ̱ · Ꚕ ꚕ · · · Ԧ ԧ ·

Retrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/isv/Х̍&oldid=7033929"