Jump to content

Wp/isv/Т̓

Add links
From Wikimedia Incubator
< Wp | isv
Wp > isv > Т̓
Т̓т̓

Т̓, т̓ (te s komoju) jest bukva razširjenoj kirilice, sostavjena iz bukvy т i komy (zarezky). Ona byla upotrěbjena v drugoj polovině 19. stolětja i na početku 20. stolětja v alfabetah někojih jezykah Kavkaza.

Osetinsky alfabet Vsevoloda Millera

Rosijsky etnograf Vsevolod Fjodorovič Miller byl prvy, ktory koristal komu kako diakritičny znak v modernoj kirilici. Ideja byla osnovana na grečskom znaku psili (lat.: spiritus lenis), ktora davno byla takože upotrěbjena v starokiriličnoj azbukě. V pravopisu osetinskogo jezyka, koristanom jim v jegovyh «Osetinskyh etjudah» (1881–1887), nahodili se bukvy к̓, п̓, т̓, ц̓ i ч̓, ktore služili za označen‍je ejektivnyh suglasok.[1] Ačekoli jegov alfabet byl osnovany na alfabetu Andersa Sjögrena 1844 g., on izměnil izgled někojih bukv.[2] Bukva т̓, prědstavjajuči ejektivny alveolarny eksplosiv [tʼ], zastupila Sjögrenovu bukvu ꚋ (v sučasnoj osetinskoj ortografiji: тъ).[3] Prikladno slovo: т̓ӓпӓн «plosky» (sučasno: тъæпæн).[4]

Abhazsky alfabet Myhajla Zavadskogo

Abhazsky alfabet Uslara v versiji M. Zavadskogo

Po prikladu Millera, ukrajinsky pedagog Myhajlo Romualdovyč Zavadskyj publikoval v 1887 g. pečatnu versiju monografije Pjotra Uslara o abhazskom jezyku, v ktoroj zaměnil čest rukopisnyh bukv iz prvopočetnogo litografičnogo izdan‍ja bukvami s komoju (г̓, к̓, п̓, т̓, ц̓, ч̓).[5] Bukva т̓ ([tʰ]) zastupila Uslarovu bukvu т̧, jednakože ona ne prijela se, a v pozdnějših versijah abhazskogo alfabeta prvopočetna Uslarova versija prěobrazila se v ꚋ i od 1954 g. v ҭ.[6] Ob izgovoru к̓, п̓ i т̓ Uslar piše: «Razlika medžu njimi i k, p, t jest v suprovadžajučem jih legkom pridyhan‍ju, ktoro jest velmi primětna za sluh tuzemcev, ale izběgaje evropejcam.»[7] Priklad: ат̓ааꚏа «sěmejstvo» (v sučasnoj abhazskoj ortografiji: аҭаацәа).[8]

Kabardinsky alfabet Lopatinskogo i Tambijeva

V 1890 g. rosijsky lingvist i etnograf Lev Grigorjevič Lopatinskij publikoval slovnik kabardino-čerkesskogo jezyka. V upotrěbjenoj jim ortografiji nahodili se 56 znakov, vključajuči až sedm bukv s komoju: (к̓, п̓, т̓, ц̓, ф̓, ҫ̓, ).[9] Kako v osetinskom, tute bukvy označajut ejektivne suglasky, v sučasnoj kabardino-čerkasskom pravopisu označane paločkoju (Ӏ). Takto т̓ označaje zvuk [tʼ] i odpovědaje sučasnomu dvuznaku тӀ,[10] napriklad: т̓гў «obuh» (v sučasnom pravopisu: тIыгу. Mimohodom, tutoj alfabet ne našel široko priměnjen‍je.[11]

Sěverovozhodnokavkazske alfabety Dirra

Na početku 20. stolětja němečsko-rosijsky lingvist i etnograf Adolf Dirr stvoril alfabety za red menših sěverovozhodnokavkazskyh jezykov. One byli osnovane na alfabetah Sjögrena, Millera i Zavadskogo i koristane Dirrom v naučnyh monografijah o tyh jezykah, ačekoli nikogda ne byli v upotrěbě u samogo naseljen‍ja. Bukva т̓ javi se v alfabetah stvorjenyh Dirrom za tabasaransky (1905)[12], andijsky (1906)[13], agulsky (1907)[14], arčinsky (1908)[15], rutulsky (1912)[16] i cahursky (1913)[17] jezyk, a takože v kratših opisah někojih bezpisemnyh jezykov Kavkaza.[18] Ob izgovoru Dirr piše v knigě o tabasaranskom, že «т̓ odnosi se k т kako п̓ k п, pri čem trěba primětiti, že т̓ izgovarjaje se končikom jezyka, ktory opiraje se silno na městu sjedinjen‍ja vrhnjih zubov s desnami.»[19] Prikladno slovo v tabasaranskom: т̓ун «koryto» (v sučasnoj ortografiji: тӀун [t’un].[20] V opisah ostalyh jezykov Dirr piše toliko, že izgovor jest kako v tabasaranskom.

Tabasaransky alfabet A.M. Dirra (1905)

Kodovan‍je

Bukva Т̓ т̓ ne jest dostupna v Unikodu kako samostojny znak, ale može byti pisana s pomočju kombinujučego diakritičnogo znaka:

Kodovan‍je Т т ◌̓
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER TE CYRILLIC SMALL LETTER TE COMBINING COMMA ABOVE
Unikodšestnadseterična sistema U+0422 U+0442 U+0313
deseterična sistema 1058 1090 787
HTMLšestnadseterična sistema &#x422; &#x442; &#x313;
deseterična sistema &#1058; &#1090; &#787;

Iztočniky

  1. ↑ Миллер, Всеволод (1882). Осетинскіе этюды. Часть вторая. Изслѣдованія (PDF) (na russkom). Москва. str. 18–19.
  2. ↑ Miller, str. 3.
  3. ↑ "История письменности. Осетинский алфавит". Дзурут иронау (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.
  4. ↑ Miller, str. 77.
  5. ↑ Усларъ, П.К. (1887). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF) (na russkom). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ. str. VIII–IX.
  6. ↑ Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (PDF) (na russkom). Тбилиси: Мецниереба. str. 68.
  7. ↑ Uslar (1887), str. 11.
  8. ↑ Uslar (1887), str. 161.
  9. ↑ Лопатинский, Л.Г. (1890). Русско-кабардинский словарь с указателем и краткою грамматикою (na russkom). Тифлис: Управленіе Кавказскаго Учебнаго Округа. str. 10.
  10. ↑ Ager, Simon. "Kabardian (Къэбэрдейбзэ)". Omniglot.com. Data dostupa: 28 februara 2026.
  11. ↑ Шакова, М.К. (17 novembra 2011). "Об азбуках кабардинских". intercircass.org (na russkom). Data dostupa: 28 februara 2026.
  12. ↑ Дирръ, А.М. (1905). "Грамматическій очеркъ табассаранскаго языка" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 35 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  13. ↑ Дирръ, А.М. (1906). "Краткій грамматическій очеркъ андійского языка" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 36 (na russkom). Тифлисъ: IV: 1.
  14. ↑ Дирръ, А.М. (1907). "Агульскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ агульскихъ слов съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 37 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  15. ↑ Дирръ, А.М. (1908). "Арчинскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ арчинскихъ словъ съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 39 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  16. ↑ Дирръ, А.М. (1912). "Рутульскій языкъ". Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 42 (na russkom). Тифлисъ.
  17. ↑ Дирръ, А.М. (1913). "Цахурскій языкъ. Грамматическій очеркъ, тексты, сборникъ цахурскихъ словъ съ русскимъ къ нему указателемъ" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 43 (na russkom). Тифлисъ: III: 1.
  18. ↑ Дирръ, А.М. (1909). "Матеріалы для изученія языковъ и нарѣчій андо-дидойской группы" (PDF). Сборникъ матеріалов для описанія мѣстностей и племенъ Кавказа. Выпускъ 40 (na russkom). Тифлисъ.
  19. ↑ Dirr (1905), str. 2.
  20. ↑ Dirr (1905), str. 206.

Vněšnje linky

С ← Varianty kiriličnoj bukvy Т → У

Т т () · Т́ т́ · Т̀ т̀ · Т̆ т̆ · Т̄ т̄ · Т̌ т̌ · Т̂ Т̂ · Т̑ т̑ · Т̈ т̈ · Т̇ т̇ · Т̓ т̓ · Т̊ т̊ · Т͑ Т͑ · Т’ т’ · Т̣ т̣ · Ԏ ԏ · Т̧ Т̧ · Ҭ ҭ · Ҭ̊ ҭ̊ · Ꚑ ꚑ · Ꚋ ꚋ · Ћ ћ · Ђ ђ · Ᲊ ᲊ () · Ҵ ҵ · Ꚓ ꚓ · · · · · Ꚍ ꚍ · Ꚍ̆ ꚍ̆ · t · ᲄ

Retrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/isv/Т̓&oldid=7036144"