Wp/inh/ГIалгIайче

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | inh(Redirected from Wp/inh/ГӀалгӀайче)
Wp > inh > ГIалгIайче
Jump to: navigation, search
Relief Map of Ingushetia.jpg

ГIалгIайче e ГIалгIай Мохк e ГIалгІай Паччахьалкхе е ГIалгІай Республика (эрс: Ингушетия, Республика Ингушетия, ингал: Ingushetia, Republic of Ingushetia) — республика я Эрсий Федерацен лоаттам чу, иштта Даькъастен федеральни гуон лоаттам чу йоагIаш я.

ГӀалгӀай Республика керттера пхье Магас я. Паччахьалкхен мотт — гIалгIай, эрсий ба.

ГIалгIай мехка гIай (доазув) малхбузехьеи гIинбухьеи ГIинбухера ХIиричеци, ГIаьбартe-Малкхарий мeхкаци да, малхбоалехье — Нохчий мeхкаца да, зIилбухье ГIалгIайчен гIай Гуржий мeхкаца да, из цхьатара хул Эрсечена паччахьалкхен гIайца.

Мехка йIоахал гIинбухера зIилбухега 144 км я, малхбузера малхбоалега — 72 км.

ГIалгIай Республика кхеллай 4 Этинга бетт 1992 ш.

ГIалгIайче — арех эггара зIамагIа йола регион я Эрсий Федераце чу, федеральни лоадам бола пхьеш ца лоархIаш хилча.

ЦIи[edit]

Мехка цIи хьаяннай къама цIех — «гIалгIай» яхача дешахи «че» яхача суффиксахи. Цхьанна цар маIан оттаду — «ГIалгIай баха лаьтта». «ГIалгIай» ях дош геттара къаьна да. Iилманхоша цу деший маIан тохкаш тайп-тайпара версеш йоалаю. Царех цаI я «гIалгIай» ях деши «Даьли нах» е «Даьли къам» ях маIан гойташ яр.

Кхыдолча оттадаьчох термин «гIалгIай» белгалъяь хиннай сумерой метта чу (III-II эзар шу в.з. хьалха). Цу чу из яьннай сумерой метта хьалха хинна (прототигридский) метта чура. Иштта оалаш хиннад сумероша царел хьалха Сумера баьхача нахах, Iилма чу уж бовзаш ба «су», «субир», «хуррий» (хурриты) яхаш цIераш йолаш. «ГIалгIай» дешо сумерой меттал белгалдеш хиннад «боккхий лувраш» («великие говорящие») аьнна «доккха хьаькъал дола нах» («мудрецы») ях ший маIан долаш.

Географи[edit]

ГІалгІай лоамаш

Географех ГІалгІайчен доазув (лаьтта) шин даькъах декъалу: лоáмехи áрехи. Мехка гІолла дуодаш массехк хиш да: Тийрк, Iарамхий, Эс, Шолжа, ГIалми.

Истори[edit]

ГIалгIайчен лаьтта 1944 шера хьалха гIалгIай шoaй мeхках баккхалех

Мутт-хьал бетт 1770 шера ГIалгIайче ший лоIамца барт баь Эрсий Паччахьалкхена лоаттам чуялар.

4 Этинга 1992 шера Эрсий Федерацена лоаттам чу хьакхеллар ГIалгIай Республика.

Административни-лаьттан декъар[edit]

Шахьараш[edit]

No Шахьар цIи Баха нах Бустам (км²)
1 Лоаман шахьар 2.743 628
2 МагIалбика шахьар 67.685 670
3 Наьсарен шахьар 92.575 700
4 Шолжа шахьар 130.939 1 513

Йиъ шахьараш тIа юкъе 32 юрткхолламаш я.

Пхьеш[edit]

Template:Wp/inh/флагификация/ГIалгIайче

Юрташ[edit]

  • ГIалгIай мехка 117 юрта улла, царегӀа 74 юрта наха бахац.

Политикай система[edit]

ГIалгIай Мехка Да[edit]

ГIалгIай Республика Мехка Да — Евкур-наькъан Баматгири Юнус-Бек ва.

Парламент[edit]

Парламент — Wp/inh/ГIалгIай Республика Халкъа Гуллам

Белгалдоахараш[edit]

ТIахьожаяргаш[edit]