Wp/inh/ГIалгIайче

From Wikimedia Incubator
Wp > inh > ГIалгIайче
< Wp‎ | inh(Redirected from Wp/inh/ГӀалгӀайче)
Jump to: navigation, search
ГІалгІайче

Ингушетия

Flag of Ingushetia.svg Coat of Arms of Republiс of Ingushetia.png

БайракхГIебаркх

Relief Map of Ingushetia.jpg
Лоаца йоазонца сурт оттадар

Кертера гІалаМагас

Паччахьалкхен моттГIалгIай, эрсий

Лаьтта аре — 3.628 км²

Баха нах — 516.693 caг (2010)

Мехка ДаЕвкур-наькъан Баматгири Юнус-Бек

ПарламентХалкъа Гуллам

ГІалгІайче e ГІалгІай Мохк e ГІалгІай Паччахьалкхе е ГІалгІай Республика (эрс: Ингушетия, Республика Ингушетия, ингал: Ingushetia, Republic of Ingushetia) — республика я Эрсий Паччахьалкxен лоаттам чу, иштта Даькъастен федеральни округа лоаттам чу йоагIаш я.

ГӀалгӀай Республика кертера гард (кхаьлл) Магас я.

ГIалгIай Мехка гIай (доазув) малхбузехьеи гIинбухьеи ГIинбухера ХIирийчеци, ГIаьбартe-Малкхарий мeхкаци да, малхбоалехье — Нохчий мeхкаца да, зIилбухье ГIалгIайчен гIай Гуржий мeхкаца да, из цхьатара хул Эрсечен паччахьалкхен гIайца.

Мехка йIоахал гIинбухера зIилбухега 144 км я, малхбузера малхбоалега — 72 км.

ГIалгIай Республика кхеллай 4 Этинга бетт 1992 ш.

ГIалгIайче — арех эггара зIамагIа йола регион я Эрсий Федераце, федеральни гардаш цалоархIаш хилча.

ЦIи[edit]

Мехка цIи хьаяннай къами цIех — «гIалгIай» яхача дешахи «че» яхача суффиксахи. Цхьанна цар маIан оттаду — «ГIалгIай баха лаьтта». «ГIалгIай» ях дош геттара къаьна да. Iилманхоша цу деший маIан тохкаш тайп-тайпара версеш йоалаю. Тахан нийсагIа я аьнна дIаоттаяр я «гIалгIай» ях деши «Даьли нах» е «Даьли къам» ях маIан гойташ яр.

Географи[edit]

ГІалгІай лоамаш

ГІалгІай мохк шин даькъа бекъалу: лоами арахьи. Мехка гІолла чекхадоаллаш массехк хиш да: Тирк, Iарамхи, Эса, Шолж, ГIалми. Лоаман ГIалгIайче тархьарe этта массехк шахьар хиннай: ЖIайрахье, Мецхале, Кхаькхаьле, Цхьоре, Орстахе.

Лаьтта тІоа[edit]

Аренаша а, лоамаша а.

БаьцовгІадар[edit]

Баьцовгашдар: хьуна а , хьуна-баьша а. ВІашагІаийна шера-гІаьний хьунаш (поп, наж).

Оакхарий дуне[edit]

Оалхазарашта юккъе: тотакхаш, акха боабашкаш, гІажаш, хин аренашках — даькъаста акхакотамаш, Іалпа баьшкаха - Іаьржа дарташ, акхамоскалаш, даькъаста сарсалаш.

Истори[edit]

ГIалгIай Мехка лаьтта - гIалгIай наха 1944 шера шoaй мeхкара бокъо йоацаш арадаккхaлex

Зем бе: ГIалгIай истори

ГIалгIайче, ГIалгIай Мохк e ГІалгІай Паччахьалкхе. Иштта оал гIалгIай даим баьхача а хIанз бахача а мехках. ГIалгIай Мохк эггара зIамига бола мохк ба Йоккха Эрсийче тIа. Иштта ший лард ГIалгIай Паччахьалкхеc 4. Аьтинг 1992 шера денза делад.

Эрсий барт[edit]

1770 шер мутхьол бетта, ГIалгIайчес Эрсий Паччахьалкхеца барт хьалоац.

Урхалдекъам[edit]

Шахьараш[edit]

Йиъ шахьараш тIа юкъе 32 юрткхолламаш я.

No Шахьар цIи Баха нах Бустам (км²)
1 Лоаман шахьар 2.743 628
2 МагIалбика шахьар 67.685 670
3 Наьсарен шахьар 92.575 700
4 Шолжа шахьар 130.939 1 513

Гардаш[edit]

Юрташ[edit]

Белгалдаьраш[edit]

  1. Лаьтта-доазув къовсамаш бахьан долаш Къулбаседа ХIирий мeхкаца e Нохчий мeхкаца бокъонца долашду мeхка лаьттадакъа ховш дац, из бахьанце цун доккхале 3400-гара 3600-га кхачалца туфри² дагар ю.

Xьожаяргаш[edit]