Wp/hoc/Hoojagar
Hoojagar, baredo Hoo (Kajiòṅ: [hoːd͡ʑägär], Warang Chiti: 𑢹𑣉𑣉 𑣎𑣋𑣜), 2011 Gamaerama lekate, sangipaa do India re 2.2 million hooko (India Honoorama re 0.202%) jagar, Austroasiatic Jagarbuṭa Munda Koto ren miat́ Ahjagar ge. Hoojagar do, Jharkhand· Odisha· West Bengal ren (Munda· Kolha· Kol lekan Nutum ó menaḱ) Hooko jagara. Warang Chiti· Devanagari· Latin· Odia Script te oljoṅoḱa.
Hoojagar re menaḱ ‹Hoo› do, Mundari te ‹hoṛo›· Santali te ‹ho̠ṛ›· Korku te ‹koro› kajioḱ en Kajihon ge.
Hoojagar, Mundari· Santali loḱ mipit́ noḱ gea. Hoojagar· Mundari do danau ge Hagakotojagar menoḱa. Hoojagar, Jharkhand ren eṭaḱ Mundari Panaijagar aete Hasadaḱjagar loḱ ge lahḱ do mipit́a.
Otegamae Nipitir
[edit | edit source]Tara noḱ paa Hoo jaágarkô do, Jharkhand ren West Singhbhum District rekoa, nentaḱ re ako ge lekasangia. Hoo jaágarkô Jharkhand bohḱkanduapaa East Singhbhum anḍoḱ Odisha Kaṭacambarapaa Mayurbhanj„ Keonjhar reókoa.
Phonology
[edit | edit source]Homooòṅ
[edit | edit source]Labial Dental/ Alveolar Retroflex Palatal Velar Glottal Nasal m n (ɳ) ɲ ŋ Stop/ Affricate voiceless p t ʈ t͡ɕ k ʔ voiced b d ɖ d͡ʑ ɡ Fricative s h Approximant w l j Tap ɾ ɽ
- /b, d/ do Kajihon Tunḍu re preglottalize akan [ˀp̚, ˀt̚] leka aáyuma.
- /b/ do Vowel ko Tala re fricative [β] leka aáyuma.
- /ɳ/ reaḱ Phonemic Distribution do gárkeset́ akana, typically do Liyut́leć Sound ko maaṅ ren /n/ reaḱ Baitayom ge.
- /w/„ /j/ do, Talapai baredo Tunḍupai re ge kajioḱa.
Jivòṅ
[edit | edit source]Hoojagar re 5a reht́sah jivt́oṅa, nena ge dunguite· jiliṅte· múhorate· jiliṅ múhorate ó kajiòṅoḱa. Jiliṅ Jivòṅ do, Kajihon tala re (/ṛ/· /h/· /β/ lekan) Homooòṅ at́danaṅ yn aete, Dungui Jivòṅ japaḱoḱ te, baredo, Proto-Munda aete telanam akan bar-Mora Horacirt́ te kajiòólt́a.
| Samaṅpaa | Talapaa | Doyapaa | |
|---|---|---|---|
| Rikuṕ | i iː | u uː | |
| Talasartal | e eː | o oː | |
| Sartal | a aː |
Jivoṅ re a· e· o reaḱ ‹Kula›· ‹Era›· ‹Oaḱ› lekan Kajihon re salatannga Kajiòṅ menaḱa: ạ, ẹ, ọ. ‹Kula› re /a/ do /e/ leka, ‹Era› re /e/ do /i/ leka anḍoḱ ‹Oaḱ› re /o/ do /u/ leka kajiòṅoḱa, enage ‹Kulạ›· ‹Ẹra›· ‹Ọaḱ› ol daioḱa.
Oljoa
[edit | edit source]Munda Jagarkoto ren eṭaḱ Jagar lekage, Hoojagar reó Opotoṅ Gutujoa Inflectional Morphology anḍoḱ Morphosyntactic Alignment do Nominative-Accusative gea. Jahn Kajihon reó (Numuòṅ ó ge) Rikaòṅ leka kajijòṅ daeoḱ te, Munda Koto ren Jagar re, Word Class do menaḱa ci banoḱa menteaḱ re kaji tapannga menaḱ gea.
Numuòṅ
[edit | edit source]Hoojagar re sanam Numuòṅ leka agujoṅoḱ Kajihon maraṅ te ol ayaroḱa, ‹Kula›· ‹Gaḍa›· ‹Met́› eman leka. Hoojagar re Rikaòṅ reó Numuòṅ leka agujoṅ daioḱa, ‹Jom›· ‹Rakaṕ› eman.
Numuòṅ Sangi
[edit | edit source]Hoojagar Numuòṅ re apé Sangi kajioḱa, Mísangi· Barsangi· Lahḱsangi. Ena loḱ Tíjoṅoṅ ó tukamoḱa.
| Tíjoṅoṅ loḱ | ||
| Mísangi | Kula | Kula′aḱ |
| Barsangi | Kulakin | Kulakin′aḱ |
| Lahḱsangi | Kulako | Kulako′aḱ |
Rikaòṅ
[edit | edit source]Hoojagar re jahlekan kajiòṅ reó Rikaòṅ leka kajijoṅoḱa, «Sarjom sangi teko sarjomhatu ket́a» lekan Kajibãe re Numuòṅ ‹Sarjomhatu› ge Rikaòṅ.
Hoojagar Rikaòṅ sanam Gaṅsama anḍoḱ Jaḱsangi re haṭiṅ daioḱa. Gaṅsama Rikaòṅ do eskar te agujoṅoḱa: «Daru reń deć lena». Jaḱsangi Rikaòṅ re miat́ aete sangi Rikaòṅ japaḱ akanoḱ te ena tayom Aspect Marker taena: «Daru reń deć rakaṕ taṕ yna».
Numunet́
[edit | edit source]Numuòṅ celekaà mente kajisartal teaḱ ge Numunet́. Hoojagar Numunet́ re ‹maraṅ›· ‹huḍiṅ›̣· ‹jiliṅ›· ‹osar› eman lekaoḱa. Numunet́ do Numuoṅ maaṅ te kajioḱa: ‹maraṅ Oaḱ›· ‹Jiliṅ Naî›.
Ranama
[edit | edit source]Jaṅrama do Compound Kajihon· jaoaḱ Ranama· Poesa Ranama eman re agujoṅoḱa, Jiliṅrama do specific Object rama tan re agujoṅoḱa.
| Mutulrama | Haṭiṅrama | Otoṅrama | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Jaṅrama | Jiliṅrama | Jaṅrama | Jiliṅrama | ||
| 1 | mí | miat́ | mí-mí | mípiat́ | ayar |
| 2 | bar | baria | ba-bar | bá-baria | barnaḱ |
| 3 | pé | apeia | á-pé | á-peia | pénaḱ |
| 4 | pun | upunia | ú-pun | ú-punia | punnaḱ |
| 5 | moe | moeia | mó-moe | mó-móeia | moenaḱ |
| 6 | turui | turuiia | tú-turui | tú-turuiea | turuinaḱ |
| 7 | ei | eiia | é-ei | é-eiia | einaḱ |
| 8 | iral | iralia | í-iral | í-iralia | iralaḱ |
| 9 | are | areia | á-are | á-aria | arenaḱ |
| 10 | gel | gelia | gé-gel | gé-gelia | gelnaḱ |
| 20 | hisi | hisiia | hí-hisi | hí-hisia | hisinaḱ |