Wp/hil/Batchoy

Batchoy halin sa Dakbanwa sang Iloilo

Ang Batchoy, nga ginabaybay man nga batsoy, isa noodles nga may sabaw sa Pilipinas nga may kasudlan sang baboy, gindugmo nga chicharon, lomo sang baka, kag miki noodles. Ang orihinal kag pinakasikat nga bersyon sini, ang La Paz batchoy, naghalin sa distrito sang La Paz sa Dakbanwa sang Iloilo, sa Pilipinas.

Ginhalinan

Wala pa gid nahisugtan kon diin naghalin ang La Paz Batchoy bangod may pila ka mga sugilanon nga nagaangkon sang pagkaimbento sini:

• Gin-abrihan ni Domingo Lozada ang ila pwesto sang batchoy, ang Inggo's Batchoy, sadtong 1922 kag nagasiling sila nga sila ang pinakauna nga tindahan sang batchoy sa La Paz, Syudad sang Iloilo; 16 ka tuig ang abanse sini antes mag-abri ang Deco's La Paz Batchoy Shop sadtong 1938.
• May nagaangkon man nga ang pagkaon nga ini gin-imbento ni Federico Guilergan Sr. sadtong 1938 sa Iloilo. Ang iya resipe gumikan sa kombinasyon sang sabaw, noodles, baka, kag baboy. Ang sabaw sang ulihi nagbag-o kag nangin amo ang itsura subong kag nangin pinakasikat nga pagkaon sa Syudad sang Iloilo. Suno kay Federico Guillergan, Jr., nga anak sang nag-imbento sang sabaw, nagsiling sia nga sang una, lahog-lahog nga gintawag sang iya amay nga "bats" ang pagkaon sang ginpamangkot kon ano ang ngalan sini. Sang ulihi, gindugangan niya ini sang "choy", nga naghalin sa utan nga chop suey.
• Gin-abrihan naman ni Teodorico "Ted" Lepura ang iya una nga tindahan sang batchoy, ang Ted's Oldtimer Lapaz Batchoy, sa Publiko nga Merkado sang La Paz sadtong 1945. Sa pagdumala ni Lepura, sang iya asawa, kag sang ila mga kabataan, ginbaligya sang tindahan ang ginasiling nila nga orihinal nga La Paz batchoy nga sadto nga tion nagabili lang sang 20 sentimos kada yahong. Sadtong dekada 1930, sang pamatan-on pa sia, natun-an ni Lepura ang ulong-ulo(?) sang paghimo sang La Paz batchoy samtang nagatrabaho sa isa ka negosyante nga Intsik, kag sang ulihi naghimo sya sang iya kaugalingon nga bersyon sang sini nga pagkaon.
• Suno naman sa iban, ang ini nga pagkaon naghalin gid sa komunidad sang mga Intsik sa La Paz, tungod ang gintunaan sang ngalan nga "batchoy" dako ang posibilidad nga halin sa Hokkien nga Intsik: 肉碎; Pe̍h-ōe-jī: bah-chhùi; nga ang buot sabton 'gin-it-git nga karne' ukon Hokkien nga Intsik: 肉水; Pe̍h-ōe-jī: bah chúi; nga ang buot sabton 'tubig sang karne'.

Paghanda

Ang mga panakot sang La Paz batchoy mahimo nagalakip sang kasudlan sang baboy (atay, liplip, bato-bato, kag kasingkasing), gindugmo nga chicharon, lomo sang baka, sabaw sang pasayan, kag mabilog nga itlog nga noodles (miki) nga ginalaha upod ang sabaw nga ginatakal sa yahong, kag ginasabwagan sa ibabaw sang sibuyas dahon, chicharon, kag kon kaisa nilaga nga itlog.

Mga Sari sa kada Rehiyon

Ang probinsya sang Quezon may kaugalingon nga bersyon sang batsoy Tagalog, nga kilala man sa tawag nga bombay ukon bumbay. Gindala ini nga ngalan tungod ang hitsura sang binalutan nga ginit sang saging(?) daw pareho sa turban nga ginasuksok sang mga Sikh. Ini nga pagkaon ginalakipan sang pino nga ginhiwa nga kasudlan sang baboy nga ginputos sa ginit(?) sang saging kag ginalaga sa tubig. Ginahanda ini nga dala ang sabaw nga ginalahaan sini.

Batchoy Festival

Ang Batchoy Festival isa ka tuigan nga kapiestahan sang pagkaon nga ginahiwat subong kabahin sang mas pungsodnon nga Dinagyang Festival sa Dakbanwa sang Iloilo. Una ini nga ginhiwat sadtong 2020, kag nagabida sang isa ka mainabyanon nga paindis-indis sa tunga sang mga tagakaon kag mga negosyante agod mahibaluan kon sin-o ang may pinakanamit nga batchoy. Ang ini nga okasyon nahimo sa tunga sang SM City Iloilo kag sang Department of Tourism (DOT), kag ginahiwat subong man ginapasanyog upod sa Grand Iloilo Food Festival sa SM City Iloilo Southpoint kada bulan sang Enero.

Tan-awa man

• Merkado sang La Paz