Wp/grc/Ὄργανον
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται._01.jpg)
Τὸ καλούμενον Ὄργανον ἐστὶν ἡ ἐπίκλησις τῶν ἓξ Ἀριστοτελείων συγγραμμάτων περὶ λογικῆς. Τὸν μὲν τίτλον οὐκ αὐτὸς ὁ Ἀριστοτέλης ἔθηκεν, ἀλλ’ οἱ ὕστεροι μαθηταί, μάλιστα Θεόφραστος καὶ ὕστερον Ἀνδρόνικος ὁ Ῥόδιος, συνετάξαντο ταῦτα εἰς ἓν σῶμα, ἵν’ ἐν τάξει διδαχθῇ ἡ λογικὴ τέχνη. Τὸ σῶμα τοῦτο συγγραμμάτων ἐγένετο θεμέλιος τῆς ὕστερον ἐπικρατησάσης λογικῆς.
Σύνθεσις καὶ τάξις
[edit | edit source]Τὸ Ὄργανον συνέστηκε ἐκ τῶνδε· Κατηγορίαι, Περὶ Ἑρμηνείας, Ἀναλυτικὰ Πρότερα, Ἀναλυτικὰ Ὕστερα, Τοπικά, Περὶ Σοφιστικῶν Ἐλέγχων. Οὐ κατὰ τὴν τοῦ χρόνου τάξιν ἠθροίσθησαν, ἀλλ’ ἐτάχθησαν εἰς παιδευτικὴν εὐκοσμίαν, ὥστε τὸν μαθητὴν ἀπὸ τῶν κατηγοριῶν ἄρχεσθαι καὶ προάγεσθαι ἐπὶ τὴν διαλεκτικὴν καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν σοφισμάτων.
Αἱ ἀρχαὶ τῆς ἀναλύσεως
[edit | edit source]Ἐν τοῖς δυσὶ πρῶτοις βιβλίοις αἱ ἀρχαὶ τίθενται. Ἐν ταῖς Κατηγορίαις ὁ Ἀριστοτέλης ἀπαριθμεῖ τὰ δέκα γένη τῶν λεγομένων· οὐσία, ποσόν, ποιόν, πρός τι, ποῦ, πότε, κεῖσθαι, ἔχειν, ποιεῖν, πάσχειν. Ἐν δὲ τῷ Περὶ Ἑρμηνείας πραγματεύεται περὶ τῆς φύσεως τῶν ἀποφάνσεων—καθολικῶν τε καὶ μερικῶν, καταφατικῶν καὶ ἀποφατικῶν—καὶ περὶ τῶν μελλόντων ἀδήλων.
Συλλογισμὸς καὶ ἀπόδειξις
[edit | edit source]Ἐν τοῖς Ἀναλυτικοῖς Προτέροις ὁρίζει τὸν τρόπον τοῦ συλλογισμοῦ, ὅπως ἐξ ἀμφοῖν προτάσεων ἀναγκαῖον ἔπεται τὸ συμπέρασμα. Ἐν δὲ τοῖς Ἀναλυτικοῖς Ὑστέροις ἡ λογικὴ τέχνη ἀνάγεται εἰς ἐπιστήμην· ἐν οἷς τὴν ἀπόδειξιν ὁρίζει συλλογισμὸν εἶναι ἐκ προτάσεων ἀληθῶν, πρώτων, ἀναγκαίων, δι’ ὧν τὸ ἐπιστητὸν βεβαιοῦται.
Διαλεκτικὴ καὶ ἔλεγχος
[edit | edit source]Τὰ Τοπικὰ καὶ τὸ Περὶ Σοφιστικῶν Ἐλέγχων ἐπάγουσι τὴν λογικὴν ἐπὶ τὴν ἄσκησιν τοῦ διαλέγεσθαι. Τὰ μὲν Τοπικὰ διδάσκουσι τὴν μέθοδον τῆς διαλεκτικῆς—ἄρχεται γὰρ ἐκ τῶν ἐνδόξων—καὶ ὁρίζουσι τοὺς τόπους, ἐξ ὧν ἔστιν ἀντλεῖν τοὺς λόγους. Τὸ δὲ Περὶ Σοφιστικῶν Ἐλέγχων ἐπιδείκνυσιν ὅπως ἀνευρίσκεται καὶ ἐλέγχεται ὁ ψευδὴς λόγος προσποιούμενος τὸν ἀληθῆ.
Ἡ διαμονὴ τῆς ἐπιρροῆς
[edit | edit source]Δι’ αἰώνων πολλῶν τὸ Ὄργανον ἦν ἡ κυρία πηγή τῆς λογικῆς, καὶ ἐν ταῖς Λατινικαῖς σχολαῖς καὶ ἐν ταῖς τῶν Ἀράβων διδασκαλίαις· χρήσιμον γὰρ ἦν τῇ φιλοσοφίᾳ, τῇ θεολογίᾳ, καὶ ταῖς ἐπιστήμαις. Ἡ ἐν αὐτῷ περιεχομένη Ἀριστοτελικὴ λογικὴ ἐνεγράφη βαθέως εἰς τὴν παράδοσιν τῆς δυτικῆς διανοίας.
Ἐπιτομή
[edit | edit source]Τὸ Ἀριστοτέλους Ὄργανον ἐστὶ σῶμα τεταγμένον ἄρτιον, ἄγον τὸν νοῦν ἀπὸ τῆς διατάξεως τῶν κατηγοριῶν, διὰ τῶν ἀναλύσεων τῶν ἀναγκαίων, εἰς τὴν διαλεκτικὴν κρίσιν καὶ τὴν ἀναγνώρισιν τῶν σφαλμάτων· ὄργανον ἅμα θεωρητικὸν καὶ πρακτικόν, ἕτοιμον πρὸς τὴν τοῦ λόγου τέχνην καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν ἀπόδειξιν.