Wp/grc/Ἡρόδοτος
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.| Ἡρόδοτος Ἡρόδοτος Ἁλικαρνασσεύς | ||||||||||||||||||||||||
.jpg) | ||||||||||||||||||||||||
| Ἀνδριὰς Ἡροδότου | ||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||
Ἡρόδοτος ἦν Ἕλλην ἱστορικὸς τοῦ πέμπτου αἰῶνος πρὸ Χριστοῦ, γνῶριμος μάλιστα διὰ τὸ συγγραψάμενον ἔργον τὸ καλούμενον Ἱστορίαι, ἐν ᾧ τὰς ἀφορμὰς καὶ τὴν πορείαν τῶν Μηδικῶν πολέμων καὶ τὰ ἔθνη τοῖς πολέμοις ξυμπεσόντα διεξέρχεται.[1] ἐγεννήθη δέ, ὡς λέγεται, ἐν Ἁλικαρνασσῷ τῆς Καρίας, πόλει Ἑλληνικῇ ὑπὸ Περσῶν ἄρχουσιν ὑποτελεῖ, καὶ δοκεῖ πολλὰ μέρη τῆς Ἀσίᾱς, τῆς Αἰγύπτου, τῆς Λιβύης καὶ τῆς Ἑλλάδος ἀναβεβηκέναι, ἀθροίζων λόγους, ἀκοὰς καὶ αὐτοψίας. ὕστερον δὲ Κικέρων αὐτὸν πατέρα τῆς ἱστορίας προσηγόρευσε, ὡς πρῶτον τὰ ἔργα καὶ τὰς πράξεις Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων εἰς ἓν σύγγραμμα συντάξαντα.[2]
αἱ Ἱστορίαι τὸν τῆς ἀπλῆς στρατιωτικῆς καὶ πολιτικῆς διηγήσεως λόγον συνάπτουσιν ἐκδρομαῖς πολλαῖς περὶ γεωγραφίας, ἠθῶν, νόμων, καὶ μυθικῶν παραδόσεων. ἡ μῖξις αὕτη ἱστορίης καὶ διηγήσεως τὸν Ἡρόδοτον ἅμα εὐδοκιμεῖν καὶ ἀμφισβητεῖσθαι ἐποίησεν· Θουκυδίδης γὰρ καὶ ἄλλοι αὐτὸν ὡς φιλομυθολογώτερον μέμφονται,[3] οἱ δὲ νεώτεροι ἔτι νῦν ἐξετάζουσιν εἰ καὶ πόσον ἀληθῆ ἢ κεκοσμημένα τυγχάνει τὰ λεγόμενα. ὅμως δὲ πολλὰ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ λεγομένων ὕστερον ὑπὸ τῆς ἀρχαιολογίας καὶ τῶν ἄλλων πηγῶν ἐβεβαιώθη, ὥστε ἔτι καὶ νῦν κυρία πηγή ἐστὶ περὶ τῆς Ἀχαιμενιδικῆς βασιλείας καὶ τοῦ πρὸ κλασσικοῦ Ἑλληνικοῦ κόσμου.
Βίος καὶ ὁδοιπορίαι
[edit | edit source]Ἡρόδοτος ἐν ἀρχῇ τῆς συγγραφῆς αὐτὸς ἑαυτὸν ὀνομάζει Ἡρόδοτον Ἁλικαρνασσεύς·[4] ἡ δὲ ὕστερον παράδοσις περὶ τὸ ἔτος τετρακοσιοστοῦ ὀγδοηκοστοῦ τετάρτου πρὸ Χριστοῦ αὐτὸν γενέσθαι φησίν. ἡ Ἁλίκαρνασσός, Ἑλληνὶς μὲν πόλις ἐν τῇ ἀκτῇ τῆς Μικρᾶς Ἀσίᾱς, ὑπὸ δὲ τῇ τότε Περσῶν ἀρχῇ οὖσα, ἐποίησεν ὡς εἰκὸς Ἡρόδοτον ἐμπειρίαν λαβεῖν Ἕλληνος πόλεως ὑποτελοῦς βαρβαρικῇ βασιλείᾳ. ἡ Σοῦδα δέ, βυζαντινὸν λεξικόν, καὶ ἄλλαι ὕστεραι πηγαὶ φασὶν αὐτὸν Λύξεως καὶ Δρυοῦ υἱόν, καὶ τῷ ποιητῇ Πανύασσι συγγενῆ εἶναι, ἃ δὲ πάντα δυσπαρακολούθητα τῇ ἀκριβεῖᾳ.[5]
κατὰ τὰς αὐτὰς ταύτας πηγὰς Ἡρόδοτος τῷ τυράννῳ τῆς Ἁλικαρνασσοῦ Λυγδάμιδι δευτέρῳ ἐναντιωθείς, ὃς ἐπὶ τῇ Περσῶν δυνάμει ἐστηρίζετο, ἐς φυγὴν ἀπηλάθη· καί τινες μῦθοι φασὶν αὐτὸν ὕστερον ἀναστρέψαντα τῇ ἐκείνου καταλύσει ξυμβαλόντα, ὃ δ’ οὐκ ἐκ τῆς ἰδίας συγγραφῆς ἐπαληθεύεται, καὶ ὑπὸ τῶν νεωτέρων φροντίζεται μετ’ ἐπιφυλάξεως.[6] βεβαιότερον δ’ ἐκ τῶν Ἱστοριῶν τεκμαίρεται ὅτι πολλὰ καὶ πόρρω ὁδοιπορεῖ· γάρ τε περὶ Αἰγύπτου, τῆς Συρίᾱς, τῆς Φοινίκης, τῆς Σκυθίας καὶ πολλῶν Ἑλληνικῶν πόλεων ἀκριβῶς δοκεῖ εἰδέναι, ὡς αὐτόπτης ἢ ἐντόπιοις λόγοις ἀκριβῶς ταῦτα παρὰ τῶν ἐπιχωρίων πυνθανόμενος.[7]
ἔοικε δέ ποτε καὶ τὴν Ἀσίαν καταλιπὼν ἐς τὴν ἑσπερίαν Ἑλλάδα ἀφικέσθαι. αἱ παλαιαὶ παράδοσις αὐτὸν πρὸς Θουρίους τῆς Ἰταλίας ἀποικισθεῖσαν πόλιν συνάπτουσι, καὶ τινὲς αὐτὸν Θούριον Ἡρόδοτον καλοῦσιν, ὥσπερ ἂν πολιτείας ἐκεῖσε τυχόντα.[8] περὶ δὲ τοῦ θανάτου ἡ χρονολογία μὲν πρὸς τὰ ἔτη 425–420 πρὸ Χριστοῦ τίθεται, τόπος δ’ ἀμφισβητεῖται· ἔνιοι μὲν Θούριον, ἄλλοι δὲ Μακεδονίαν ἢ καὶ αὐτὰς Ἀθήνας ὀνομάζουσιν.[9] οὐδὲν μέντοι τούτων ἀκριβῶς ἐπαινεῖται, κοινὸν δὲ ἅπαν ὅτι ἀνὴρ πολυπλάνης καὶ πολλῶν τόπων ἐμπειρίαν ἔχων ἐφαίνετο.
Αἱ Ἱστορίαι· ὅρος καὶ τάξις
[edit | edit source]τὸ μόνον σωζόμενον ἔργον Ἡροδότου, αἱ λεγόμεναι Ἱστορίαι, παλαιότατον ἐστὶ μέγα συγγραφὲν Ἑλληνικῆς προσηγορίας ἐν πεζῷ λόγῳ τὸ σῳζόμενον. τὸ μὲν κέντρον τῆς πραγματείας οἱ πόλεμοί εἰσι Περσῶν καὶ Ἑλλήνων, καὶ μάλιστα αἱ στρατεῖαι αἱ καταλήγουσαι εἰς τὰς μάχας ἐν Μαραθῶνι, Θερμοπύλαις, Σαλαμῖνι, Πλαταιαῖς καὶ Μυκάλῃ.[10] οἱ μὲν νεώτεροι γραμματικοὶ εἰς ἐννέα βιβλία τὸ σύγγραμμα διένειμαν (καὶ ἐκ τῶν Μουσῶν ὀνόματα ἔθεσαν),[11] ἐν οἷς τὰ τέτταρα πρῶτα τὴν ἀρχὴν καὶ τὴν αὔξησιν τῆς Περσῶν ἀρχῆς ὑπὸ Κύρου, Καμβύσεως καὶ Δαρείου διηγεῖται, τὰ δὲ ἔσχατα τὴν Ἰωνικὴν ἀπόστασιν καὶ τὴν μεγάλην σύγκρουσιν Ἕλληνας καὶ βασιλέως Ξέρξου.
ἡ δὲ διήγησις οὐ καθ’ εὐθεῖαν ἁπλῶς ῥεῖ· πολλάκις γὰρ ἀποστρέφεται ἀπὸ τῶν πολεμικῶν καὶ πολιτικῶν πραγμάτων ἐπὶ ἔθνη καὶ τόπους, καὶ τὰ ἐπιχώρια ἤθη, μύθους, καὶ παλαιὰ γενεαλογίας παραβάλλει. οὕτως ἡ ἐν τῷ δευτέρῳ βιβλίῳ μακρὰ διήγησις περὶ Αἰγύπτου τὸν κυρίως περσικὸν λόγον διακόπτει, ἀλλ’ ἔθος, θεοὺς, γεωγραφίαν καὶ παλαιότητα τῆς χώρας ἐξηγεῖται·[12] ἄλλαι δὲ ἐκδρομαὶ περὶ Λυδῶν, Βαβυλωνίων, Σκυθέων καὶ ἄλλων ἐθνῶν τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχουσι. οὕτω ποιῶν οὐχ ἁπλῶς μάχας καὶ συνθήκας ἀριθμεῖ, ἀλλὰ ζητεῖ καὶ τὰς αἰτίας καὶ τὰ ἤθη τῶν ἀνθρώπων, Ἑλλήνων τε καὶ βαρβάρων, οἳ τῇ ἔριδι ξυνεπέσαν.
Μέθοδος καὶ τρόπος ἱστορεῖν
[edit | edit source]Ἡρόδοτος τὴν ἰδίαν πραγματείαν ἱστορίην προσαγορεύει· τὸ γὰρ ὄνομα τοῦτο πρῶτον ἐξήρξατο σημαίνειν ζήτησιν καὶ ἐξέτασιν.[13] διακρίνει δὲ πολλάκις τὰ ὅσα αὐτὸς εἶδε, τὰ ὅσα ἤκουσεν ἐξ ἀξίων ἀνδρῶν, καὶ τὰ ἃ φασὶν οἱ ἄλλοι· καὶ πολλάκις παρατιθεὶς πλείους λόγους τοῦ αὐτοῦ πράγματος, ἔνιοτε αἱρεῖται ὃν πιστεύει, ἔνιοτε δὲ τὴν κρίσιν τῷ ἀναγινώσκοντι ἐπιτρέπει.[14] ἡ σπουδὴ αὕτη περὶ τὰς πηγὰς καὶ τὰς αἰτίας χωρίζει αὐτὸν ἀπὸ τῶν καθαρῶς μυθικῶν ἢ ἐπικῶν λογίων, ὥστε πολλοὶ αὐτὸν πρῶτον ἱστορικὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ λόγου νομίζειν.
ὅμως δὲ αἱ Ἱστορίαι πολλὰ μυθώδη καὶ θαυμαστά περιέχουσιν· μύθους οἷον περὶ μυρμήκων χρυσὸν ὀρυττόντων ἐν τῇ Ἰνδίᾳ, ἤθη βαρβάρων παράδοξα, σημεῖα καὶ μαντείας. οἱ μὲν παλαιοὶ καὶ νεώτεροι οὐκ ὀλίγα σφάλματα αὐτῷ ἐν γεωγραφίᾳ, ἀριθμοῖς καὶ χρονολογίαις προσάπτουσιν, καὶ ἔνιοι γε αὐτὸν πατέρα ψεύδων καλοῦσιν.[15] αὐτὸς μέντοι πολλάκις τὴν ἰδίαν ἀπιστίαν σημαίνει, καὶ λέγει ὅτι αὐτὸς μὲν οὐχ οὕτω νομίζει, ἀλλὰ λέγει ἃ λέγεται·[16] καὶ τὰ περὶ ἐθνῶν καὶ στρατειῶν πολλοῖς τόποις ὑπὸ τῶν νεωτέρων ἐβεβαιώθη.
τῷ λόγῳ χρῆται τῇ Ἰωνικῇ διαλέκτῳ, ἁπλῷ μὲν καὶ ἐναργεῖ, εὔπλαστῳ δὲ καὶ ποικίλῳ, ὃς ἀπὸ μικρῶν ἀνέκδοτων καὶ διαλόγων ἐξαίφνης εἰς μεγάλους λόγους καὶ δεινὰς μάχας ἐκτείνεται. πολλὰ λαμβάνει παρὰ τῆς ἐπικῆς ποιήσεως, οἷον προλήψεις, ἠθικὰς ἀντιθέσεις, καὶ τὸν περὶ τῆς ἀνθρωπίνης τύχης ῥυθμὸν ἀνάβασης καὶ καθόδου.[17] τοῦτο τὸ λογοτεχνικὸν σχῆμα ποιεῖ τὸ σύγγραμμα ἅμα πηγὴν καὶ ἀνάγνωσμα τερπνὸν περὶ τῆς ἀρχῆς, τῆς ὕβρεως καὶ τῆς συμφορᾶς.
Θέματα· ἀρχὴ, τύχη καὶ ἤθη ἐθνῶν
[edit | edit source]κέντρον τι τῶν Ἡροδότου στοχασμῶν ἐστὶν ἡ φύσις τῆς βασιλείας καὶ τὰ ἐνέδρᾱ τῆς ὑπερβολῆς. οὕτω δὲ τοὺς Περσῶν βασιλεῖς, καὶ μάλιστα Ξέρξην, ἐμφανίζει ὡς ἄνδρας ὕβρι καὶ μέγα φρόνημα ἔχοντας, ἐν γεφυραίς, διωρύξιν, ναυσὶ μυρίαις καὶ μεγάλαις τιμωρίαις τὴν δύναμιν ἐπιδεικνυμένους, ἐξ ὧν ἡ συμφορὰ γίγνεται.[18] ἡ δὲ Ἑλλήνων ἀντίστασις πολλάκις ὡς ἀγὼν ἐλευθερίας καὶ αὐτονομίας πρὸς δεσποτείαν ἀναγράφεται, ὅμως δὲ καὶ Ἕλληνες ἡγεμόνες παρ’ αὐτῷ πολλάκις σκληρὰ καὶ ἀφρόνως πράττουσιν· οὕτω δὴ οὐκ ἁπλῶς ἑνὸς μέρους νίκην ᾄδει, ἀλλὰ τὴν ἠθικὴν καὶ πολιτικὴν τῶν πολέμων πολυπλοκότητα ἐνδείκνυται.
ἅμα δὲ σφόδρα προσέχει τῇ ποικιλίᾳ τῶν ἀνθρωπίνων ἐθῶν. αἱ ἐθνογραφικαὶ ἐκδρομαὶ δεικνύουσιν, ὡς ἕκαστος λαὸς τὰ ἑαυτοῦ ἤθη νομίζει ἄριστα εἶναι, καὶ πολλὰ ἔθη ἀλλόκοτα καὶ τοῖς Ἕλλησιν ἀήθη παρατίθησιν, οὐκ ἀεὶ κατηγορήσας, ἀλλὰ πολλάκις ἁπλῶς θαυμάσας.[19] διὰ ταῦτα τινὲς τῶν νεωτέρων αὐτὸν ὡς πρόδρομον θεωρίας τοῦ ἑτέρου λέγουσιν, ὡς διὰ τὰ βαρβαρικὰ ἔθνη τὴν Ἑλληνικὴν φύσιν κατοπτριζόμενον. ἅμα δὲ πολλάκις τὴν τῶν ἀνθρώπων πτῶσιν θεοῦ νέμεσι καὶ ἀνθρωπίνῃ ἁμαρτίᾳ ἀνατίθησι, ὥστε τύχην, ἦθος καὶ νόμον πρὸς ἄλληλα συμπλέκειν δοκεῖ.
Ὑποδοχὴ καὶ κληρονομία
[edit | edit source]ἤδη ἐν τῇ ἀρχαιότητι τὸ ἔργον Ἡροδότου καὶ ἐγγράφως καὶ ἐν ἀναγνώσεσι δημοσίαις ἤκμασε· μῦθοι γάρ εἰσιν ὡς ἐν Ὀλυμπίᾳ ἢ ἄλλοις πανηγύρεσι μέρη τῶν Ἱστοριῶν ἐξεφώνει, καὶ Θουκυδίδην νέον παραγενέσθαι τινες λέγουσιν.[20] εἴτε δὲ ἀκριβῆ ταῦτα εἴτε μὴ, σαφὲς ὅτι οὐ μόνον συγγραφεὺς ἀλλὰ καὶ λογοποιὸς καὶ ἀκροατῶν ἥδων ἐνομίσθη. ὕστερον δὲ τῆς Ἑλληνικῆς παιδείας κανὼν ἐγένετο περὶ τὰ ἀρχαῖα τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Ἀνατολῆς· καίπερ γὰρ ἄλλοι αὐτὸν ὡς φιλόμυθον καὶ ἐπιπόλαιον ψέγοντες, ἄλλοι πάλιν ὡς ἀληθείας σπουδαστὴν ἐτίμων.
Ῥωμαῖοι δὲ συγγραφεῖς, καὶ μάλιστα Κικέρων, αὐτὸν πατέρα τῆς ἱστορίας προσηγόρευσαν,[21] καὶ τὰ τοῦ λόγου σχήματα πολλοῖς ὕστερον Ἑλλησι καὶ Λατίνοις ἐγένοντο παράδειγμα. ἐν τοῖς χρόνους τῆς Ἀναγεννήσεως καὶ τοῖς νεωτέροις, ἡ τοῦ κειμένου ἀνακάλυψις καὶ ἔκδοσις πολλὴν δύναμιν εἰς τὸν τῶν Περσῶν, Αἰγυπτίων καὶ τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς ἐλευθερίας ἔννοιαν ἔφερεν. νῦν δὲ οἱ ἱστορικοὶ, καίπερ ἀκριβείας ἕνεκεν καὶ κριτικῆς πολὺ ἐξετάζοντες, ἔτι Ἡρόδοτον ὡς πρῶτον μάρτυρα τῶν ἔμπροσθεν χρόνων τοῦ πέμπτου καὶ ἕκτου αἰῶνος χρῶνται, καὶ περὶ ἱστοριογραφίαν, ὁδοιπορίαν, ἐθνογραφίαν καὶ τὴν λογοτεχνικὴν ἀπεικόνισιν τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς ἀποπτώσεως πολλάκις αὐτὸν ἐνθυμοῦνται. ἡ δὲ ἔρις εἰ πατὴρ ἱστορίας μᾶλλον ἢ πατὴρ ψεύδων καλεῖται, μᾶλλον τὴν ποικιλίαν καὶ ζωηρότητα τοῦ ἔργου σημαίνει ἢ βλάπτει τὴν δόξαν αὐτοῦ.
Σχόλια
[edit | edit source]- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι I 1.
- ↑ Κικέρων, De legibus I 5.
- ↑ Θουκυδίδης, Ἱστορίαι I 20–21 (κατ’ ἐπιθυμίαν τῶν μύθων αἱ λοιπαὶ ἱστορίαι).
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι I 1.
- ↑ Σοῦδα, λῆμμα «Ἡρόδοτος».
- ↑ Σοῦδα, λῆμμα «Ἡρόδοτος»· Φώτιος, Βιβλιοθήκη κώδ. 39.
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι II 29–33, IV 1–82.
- ↑ Στράβων, Γεωγραφικά XIV 1, 28· Λουκιανός, Περὶ τοῦ μὴ ῥᾳδίως πιστεύειν διαβολῇ 1.
- ↑ Σοῦδα, λῆμμα «Ἡρόδοτος».
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι VI–IX.
- ↑ Διονύσιος ὁ Ἁλικαρνασσεύς, Περὶ μιμήσεως ἢ Περὶ Θουκυδίδου· Μαρκελλῖνος, Βίος Θουκυδίδου 41.
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι II 1–182.
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι I 1.
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι II 123, VII 152.
- ↑ Λουκιανός, Πῶς δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν 2· Πλούταρχος, Περὶ τῆς Ἡροδότου κακοηθείας passim.
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι II 45, VII 152.
- ↑ Διονύσιος ὁ Ἁλικαρνασσεύς, Περὶ Ἡροδότου χαρακτῆρος (frg.).
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι VII 1–24, 35–43.
- ↑ Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι III 38, II 35–41.
- ↑ Λουκιανός, Ἡρόδοτος ἢ Αἰτίαι 1–3.
- ↑ Κικέρων, De legibus I 5.
Βιβλιογραφία
[edit | edit source]- Ἡρόδοτος, Ἱστορίαι, I–IX.
- Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, I.
- Ξενοφῶν, Ἑλληνικά.
- Πλούταρχος, Περὶ τῆς Ἡροδότου κακοηθείας.
- Λουκιανός, Πῶς δεῖ ἱστορίαν συγγράφειν· Ἡρόδοτος ἢ Αἰτίαι.
- Κικέρων, De legibus.
- Στράβων, Γεωγραφικά.
- Σοῦδα, λῆμμα «Ἡρόδοτος».
Σύνδεσμος ἐξώτερος
[edit | edit source]
|
Ἴδε τὰς εἰκόνας καὶ τὰ ἄλλα καθόλου περὶ τοῦ Ἡρoδότου |
