Wp/grc/Ἑλληνιστικὴ Ἑλλάς

 Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Χάρτης τῆς Ἑλληνιστικῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ 200 π.Χ., ὅπου τὸ Βασίλειον τῆς Μακεδονίας (πορτοκαλί) ὑπὸ Φιλίππου τοῦ Πέμπτου (221–179 π.Χ.) ὑφίσταται, αἱ Μακεδονικαὶ ἐξαρτημέναι πολιτεῖαι (σκούρον κίτρινον), ἡ Ἐπιχείρησις Σέλευκοι (φωτεινὸν κίτρινον), οἱ Ῥωμαῖοι προστάται (σκούρον χλωρόν), τὸ Βασίλειον τοῦ Περγάμου (χλωρόν φωτεινόν), αἱ ἀνεξάρτητοι πόλεις καὶ πολιτεῖαι (ἀπαλό πορφυροειδές), καὶ τὰ κτήματα τῆς Πτολεμαϊκῆς Αἰγύπτου (πορφυροειδὲς ἰσχυρόν) σημειοῦνται.

Ἡ Ἑλληνιστικὴ Ἑλλάς ἀντιπροσωπεύει τὴν περίοδον μετὰ τὸν θάνατον Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος (323 π.Χ.) μέχρι τὴν καθολικὴν ὑποταγὴν τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῆς Ῥώμης, συνήθως σημειούμενην ἐν τῇ μάχῃ τῆς Κορίνθου (146 π.Χ.), καὶ πάλιν, διευρυμένως, ἐν τῇ μάχῃ τῆς Ἄκτιου καὶ ἐκλείψει τῆς Πτολεμαϊκῆς Αἰγύπτου (31–30 π.Χ.). Κατὰ τὴν περίοδον ταύτην, αἱ Ἑλληνικαὶ πόλεις ὑποχώρησαν ὑπὸ δυναστειῶν Μακεδονικῶν καὶ τῶν διαδόχων αὐτοῦ, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λόγος, ἡ τέχνη καὶ ὁ βίος διεσπείραντο πέραν τῶν παραδοσιακῶν Ἑλληνικῶν χώρων.

Τὸ ἐπίθετον “Ἑλληνιστική” δηλοῖ τὴν σύνθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς κουλτούρας μετὰ τῶν ἀνατολικῶν λαῶν ὑπὸ τῶν Μακεδονικῶν δυναστειῶν. Ἐναντίον τῆς κλασικῆς Ἑλλάδος, ἣ ἐβασιζόμην εἰς τὴν πόλιν-κράτος, ἡ Ἑλληνιστικὴ Ἑλλάς ὑπόκειται πρὸς δυναστείας, κεντροποιημένην διοίκησιν, καὶ πόλεις κοσμοπολίτας, ἃ ἔθεσαν τὸν ῥυθμὸν τῆς πολιτικῆς, διανοητικῆς, καὶ καλλιτεχνικῆς ζωῆς.

Πολιτικὴ μεταβολή: Ἀλέξανδρος καὶ οἱ διάδοχοι

Μετὰ τὸν θάνατον Ἀλεξάνδρου, οὐδεὶς ἦν σαφὴς διάδοχος· τοῦτο ἐγένετο αἱ πόλεμοι τῶν Διαδόχων, οἳ ἐπεδίωξαν τὸ μέγα βασίλειον. Ἐκ τῶν πολέμων τούτων ἀνεφύησαν τρεῖς κυριώταται δυναστεῖαι: ἡ Ἀντιγονιδῶν Μακεδονία, ἡ Πτολεμαϊκὴ Αἴγυπτος, καὶ ἡ Σέλευκιδες ἐν Ἀνατολῇ. Αἱ βασιλείαι αἱ τούτων ἑλληνικὰ πολιτικά μορφὰ συνήψαν μετὰ τῶν ἐθίμων τῶν ἐπιχωρίων.

Ἐν δὲ τῇ Ἑλλάδι αὐτῇ, ἀλλαγαὶ συνασπισμῶν καὶ πολέμων ἐφανερώθησαν· ἀγῶνες πόλεων καὶ λεγεῶν κατὰ τῆς Μακεδονικῆς ἡγεμονίας, οἷον ὁ Λαμιακὸς πόλεμος, ἀπέτυχαν ἐπαναφέρουσαι τὴν πόλιν-κράτος ὡς κεντρικὸν στοιχεῖον.

Πολιτισμὴ καὶ διανόησις

Ἡ Ἑλληνιστικὴ ἐποχὴ ἀνέδειξε μεγάλην ἀναπτύξιν ἐπιστημῶν, φιλοσοφίας, καὶ τεχνῶν. Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα ἐγένετο*κοινὴ πανταχόθεν, ἐπιτρέπουσα τὴν ἀνταλλαγὴν σκέψεων μεταξὺ διαφόρων λαῶν. Πόλεις ὡς ἡ Ἀλεξάνδρεια ἐγένοντο κέντρα σοφίας καὶ βιβλιοθήκης, καὶ φιλόσοφοι, μαθηματικοί, ἀστρονόμοι ὡς Εὐκλείδης καὶ Ἀρχιμήδης ἐπιδεδεικνύον τὸ ἀριστοτέχνητον τῆς διανοήσεως.

Τέχναι, λογοτεχνία, πόλεις

Ἐν ταῖς τέχναις μεταβάλλεται τὸ γούστον εἰς φυσικὴν ἀναπαράστασιν καὶ πάθος, καὶ γλυπτικὴ ἔμφανίζει προσωπικὰς ἰδιαιτερότητας. Καὶ αἱ πόλεις, ὡς Πέργαμον, Ἀντιόχειαν, καὶ πολλαὶ Ἀλεξανδρεῖαι, σχεδιάζονται κατὰ πλέγματα, με δημόσια ἀγοράν, ναούς, καὶ μεγάλα ἀποθέματα, ἃ συνδυάζουσιν ἑλληνικὴν παράδοσιν καὶ ἐπιχώριον ἀρχιτεκτονικὴν.

Οἰκονομία καὶ κοινωνία

Ἡ Ἑλληνιστικὴ περίοδός ἐστιν ἐμπορικὴν ἐπέκτασιν· ἐμπορία συνδέει τὴν Μεσόγειον μετὰ τὴν Ἀνατολήν καὶ Κεντρικὴν Ἀσίαν. Πόλεις κοσμοπολίται γίνονται, Ἑλληνικαὶ παραδόσεις μετὰ ἐπιχωρίων ἔθιμα συνδυάζονται, καὶ θρησκευτικὴ καὶ καλλιτεχνικὴ σύνθεσις παρατηρεῖται.

Παρακμή καὶ Ῥωμαϊκὴ ἡγεμονία

Κατὰ τὸν 2ον καὶ 1ον αἰῶνα π.Χ., ἡ Ρώμη ἐπεκτείνεται καὶ νικᾷ τὰς Ἑλληνιστικὰς βασιλείας. Ἐν 146 π.Χ. ἡ Ῥώμη ὑποτάσσει τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐν 31–30 π.Χ. ἡ Πτολεμαϊκὴ Αἴγυπτος ἐκλείπει· οὕτως τὸ πολιτικὸν καθεστῶς Ἑλληνιστικὸν παύει, ἀλλὰ ὁ πολιτισμὸς διατηρεῖται ἐν τῷ Ῥωμαϊκῷ κόσμῳ.