Wp/grc/Ἑλληνικὸς ἀποικισμός
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.
Ἑλλήνων ἀποικισμὸς λέγεται ἡ ἐν κόσμῳ καὶ κατὰ νόμους ἐκπομπὴ ἀποικιῶν ὑπὸ τῶν Ἑλληνίδων πόλεων—μάλιστα ἀπὸ τοῦ 8 ἕως τοῦ 6 αἰ. π.Χ.—εἰς τὰς χώρας τὰς περὶ τὴν Μεσόγειον καὶ τὸν Εὔξεινον Πόντον. Οὐχ ὥσπερ πρότερον αἱ φυγαὶ φυλῶν ἀτάκτως ἐγίγνοντο, ἀλλ’ ἀποικίας ἐξέπεμπον κατὰ τάξιν καὶ ὑπ’ ἡγεμόνος ὡρισμένου, ὃν ἐκάλουν οἰκιστήν· καὶ αὗται πόλεις ἐγίγνοντο αὐτόνομοι, ἀποικίαι λεγόμεναι, ὥσπερ θυγατέρες τῆς μητροπόλεως.
Αἰτίαι τοῦ ἀποικισμοῦ
[edit | edit source]Πολλαὶ καὶ διαφόροι ἦσαν αἱ ἀφορμαί. Τὸ μὲν πλῆθος τῶν ἀνθρώπων αὐξανόμενον, ἡ δὲ τῆς γῆς πρὸς γεωργίαν ἀπορία ἐν τῇ μητροπόλει ἀνάγκην ἐποίουν ζητεῖν ἄλλας χώρας εὐφόρους. Ἔτι δὲ καὶ συμφοραὶ τῆς φύσεως—λιμοὶ καὶ αὐχμοὶ μακροί—ὥσπερ ἐπὶ τῇ κτίσει τῆς Κυρήνης λέγεται, ἔτρεπον Ἕλληνας ἐπὶ θάλασσαν. Οἱ μὲν μῦθοι μαντείας καὶ θεῶν κελεύσματα ἐμνημόνευον, οἱ δὲ ἱστοροῦντες τὴν τῶν ἡγεμόνων πρόνοιαν καὶ βουλὴν ἔθεντο· ἐνίοτε δὲ καὶ τοῖς λογίοις ὡς πειθοῖ καὶ προφάσει ἐχρῶντο, ἵνα τὸ ἔργον δοκῇ θεοφιλές.
Οὐ μόνον δὲ πρὸς τροφήν ἀποικίαι ἐπέμποντο, ἀλλὰ καὶ πρὸς δόξαν καὶ ἐμπόριον. Αἱ πόλεις ἐγίγνοντο ὥσπερ ἀκτῖνες ἐκ τῆς μητροπόλεως, αὐτόνομοι δὲ τοῖς νόμοις· τοῖς γὰρ πολιτεύμασιν ἐμιμοῦντο τὴν μητέρα πόλιν. Ἔνιαι μὲν ἦσαν ἐμπόρια παρὰ θάλασσαν, ἵνα τὸ ἐμπόριον καὶ τὰ τέλη τῶν φορτίων ἔχωσιν· ἄλλαι δὲ κληρουχίαι ἐκαλοῦντο, ὅθι γῆν ἔνεμον τοῖς πολίταις, ἅμα στρατιωτικὰ καὶ πολιτικὰ ὠφελοῦσαι, καὶ τὰς ὁδοὺς τοῦ σίτου ἀσφαλεῖς ποιοῦσαι.
Τὰ γνωρίσματα τῶν ἀποικιῶν
[edit | edit source]Πρὶν ἐξιέναι, μαντείαις ἐχρῶντο καὶ θεσμοὺς προὐτίθεντο. Ὁ δ’ οἰκιστὴς ἡγεῖτο τῆς ὁδοῦ, τὴν γῆν διένειμε, τὸ δὲ πολίτευμα κατὰ τὸ τῆς μητροπόλεως παράδειγμα ἐστήσατο. Αἱ μὲν πλεῖσται ἐπὶ θαλάσσῃ ἔκειντο, ἵνα ἔχωσιν ἐμπόριον καὶ ναυτιλίαν· ἔνιοι δὲ καὶ ἔνδον ἔκτιζον, εἰ στρατηγικὸν ἢ ἄλλως ὠφέλιμον εἴη.
Ἱστορία κατὰ χώρας
[edit | edit source]Πρῶται ἀποικίσεις
[edit | edit source]Ἐν ἀρχῇ τοῦ ἀρχαϊκοῦ χρόνου Εὐβοεῖς ἔκτισαν Πιθηκοῦσσας ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Ὄλυνθον ἐν Χαλκιδικῇ· μετὰ δὲ ταῦτα ἄλλας πόλεις Ἰταλικὰς, Κύμην καὶ Ῥήγιον καὶ Νάξον (Σικελίας). Ἔτι δὲ καὶ ἐν ταῖς στάσεσιν—ὥσπερ ἐπὶ τοῦ Ληλαντίου πολέμου—ἄλλοι Ἕλληνες, Ἴωνες καὶ Κορίνθιοι, ἐξῄεσαν. Οἱ μὲν Ἴωνες ἔκτιζον ἐν Ἰταλίᾳ καὶ Θρᾴκῃ καὶ τῷ Εὐξείνῳ, Θηραῖοι δὲ καὶ Σάμιοι ἐν τῷ βορείῳ Αἰγαίῳ.
Μεγάλη Ἑλλάς
[edit | edit source]Ἀχαιοὶ ἔκτισαν ἐπὶ τῇ Ἰταλίᾳ πόλεις, Σύβαριν, Κρότωνα, Μεταπόντιον, πρὸ τοῦ 720 π.Χ. Κορίνθιοι δὲ τὴν ναυτικὴν δύναμιν ἔχοντες ἐμπόρια καὶ ἀποικίας ἔστησαν ἐν τῷ Ἰονίῳ καὶ Ἰλλυρίᾳ, ἵνα τῆς δύσεως τὸ ἐμπόριον κρατήσωσιν.
Ἐν τῷ Εὐξείνῳ καὶ τῇ Προποντίδι
[edit | edit source]Πολὺ πλῆθος Ἑλλήνων ᾤκει περὶ τὸν Εὔξεινον. Ὀψὲ τοῦ 7 αἰ. Ἴωνες καὶ Μεγαρεῖς ἔκτισαν Χαλκηδόνα, Βυζάντιον, Κύζικον, Λάμψακον, Σινώπην· μετὰ δὲ ταῦτα Ἡράκλειαν τὴν Ποντικήν, Ὄλβιον, Παντικάπαιον καὶ ἄλλας πόλεις· καὶ ἐν τῷ 6 αἰ. πρὸς τὴν Ταυρικήν, τὸν Μαίωτιν κόλπον, καὶ τὴν Κολχίδα ἐχώρουν.
Πρὸς τὴν δύσιν: Γαλατία καὶ Λιβύη
[edit | edit source]Ἐν τῇ νοτίᾳ Γαλατίᾳ Φωκαεῖς ἔκτισαν Μασσαλίαν περὶ τὸ 600 π.Χ.—πόλις μεγάλη καὶ ἐμπόριον· καὶ ἄλλαι ἦσαν Ἄγδη, Ἐμπορίαι, Βηττίορα. Ἐν Λιβύῃ δὲ ἡ Κυρήνη ὑπὸ Θηραίων ἱδρύθη, λόγοις μὲν ἱεροῖς, ἔργῳ δὲ καὶ πολιτικῇ χρείᾳ.
Κληρονομία καὶ ἀποτέλεσμα
[edit | edit source]Αἱ ἀποικίαι διέδοσαν τὴν γλῶτταν, τὰ ἔθη, τὰς τέχνας, καὶ τοὺς νόμους τῶν Ἑλλήνων καθ’ ἅπασαν τὴν θάλασσαν. Αἱ πόλεις ἐγίγνοντο κέντρα ἐμπορίου καὶ κοινωνίας, ἔνθα Ἕλληνες καὶ βάρβαροι ἐμιγνύοντο· οὕτως ὥσπερ ῥίζα ἐτέθη τῶν ὕστερον Ἑλληνιστικῶν χρόνων. Καὶ δὴ καὶ ἡ Μίλητος ἐγένετο μητρόπολις ἀποικιῶν, πλέον ἐνενήκοντα ἱδρύσασα—μάλιστα περὶ τὸν Εὔξεινον—ἔνθα Σινώπη, Ὄλβιον, Παντικάπαιον ἦσαν κέντρα μεγάλα σίτου, ἰχθύων, καὶ ξύλων.