Wp/grc/Ἑλλήνων ἀρχαία θρησκεία
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.Ἡ τῶν Ἑλλήνων ἀρχαία θρησκεία πολυειδὴς καὶ μακρόβιος ἦν τάξις δοξῶν καὶ ἐθῶν, ἣ τὸν τοῦ βίου τρόπον διέπλασε ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τῆς ὑστάτης Ῥωμαίων ἀρχῆς. Θεοὺς γὰρ πολλοὺς τιμῶσα καὶ ἐπ’ ἱεροῖς ἔθεσι μᾶλλον ἢ ἐπὶ ὡρισμέναις γνώμαις τεθεμελιωμένη, πρὸς πλῆθος θεῶν ἦν ἐστραμμένη, ὧν ἡγεμὼν Ζεύς καὶ οἱ ἐν Ὀλύμπῳ θεοί· τὰ δ’ ἔργα καὶ αἱ θυσίαι μᾶλλον ἐτιμῶντο ἢ ἡ τῶν δοξῶν ἀκρίβεια. Τοῦτο τὸ πάτριον ἔθος ἤκμαζε μέχρι οὗ κατὰ βραχύ τῷ Χριστιανισμῷ εἶξεν ἐν ὑστέροις χρόνοις τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς.
Θεοὶ καὶ Γνῶμαι
[edit | edit source]Ἐν τῇ θρησκείᾳ τάξις θεῶν τε καὶ θεαινῶν εὐρυτάτη ἵστατο· Ζεὺς μὲν ἡγεμών, οὐ μέντοι παντοκράτωρ. Ἕκαστος θεὸς μέρος τι τῆς φύσεως ἢ ἔννοιαν ἐδήλου· Ποσειδῶν τῆς θαλάσσης ἦρχε, Ἅιδης τοῦ κάτω κόσμου, Ἀφροδίτη τῆς ἐρωτικῆς χάριτος. Πάντες δὲ ἀνθρωπόμορφοι ἐνομίζοντο, ἀθάνατοι μὲν, τῇ Μοίρᾳ καὶ τοῖς ἀνθρωπείοις πάθεσιν ὑποκείμενοι δέ.
Ἱεροπραξίαι, Λατρεία καὶ Μῦθος
[edit | edit source]Γραφὴ μὲν ἱερὰ οὐδεμία παρῆν· ἔργα δ’ ἱερὰ—θυσίαι, σπονδαί, πανηγύρεις—τὴν εὐσέβειαν ἐστήριζον, πρὸς τιμὴν θεῶν καὶ ἡρώων τελούμενα. Ὀλίγη ἦν ἡ σπουδὴ περὶ τὸ ὁμοδοξεῖν· τὸ κυριώτατον δ’ ἦν ὀρθῶς πράττειν τὰ ἱερά μᾶλλον ἢ λόγοις ἀκριβολογεῖν. Μῦθοι καὶ παλαιοὶ λόγοι ταῖς τελεταῖς ὑπόθεσιν καὶ κοσμολογίας τινὰ ἔννοιαν παρεῖχον.
Μυστικαὶ Τελεταὶ καὶ Μύησις
[edit | edit source]Πλὴν τῆς δημοσίας λατρείας ἦσαν καὶ μυστικαὶ θρησκεῖαι. Ἐν Ἐλευσῖνι τελούμεναι μυσταγωγίαι πρὸς Δημήτραν καὶ Περσεφόνην τοῖς μεμυημένοις ἐσήμαινον τὸν ἀέναον κύκλον τοῦ βίου καὶ τὰ περὶ Ἅιδην· ὁμοίως οἱ Διονύσιοι μύσται δι’ ὀργίων βακχικῶν, πότων καὶ μουσικῆς ἐζήτουν ἔκστασιν καὶ ὑπέρβασιν τοῦ ἀνθρωπείου βίου.
Ἥρωες, Μαντικὴ καὶ Δαίμονες Ἐπιχώριοι
[edit | edit source]Λατρεία ἡρώων—πολλάκις ἡμιθέων καὶ ἀνδρῶν εὐκλεῶν—ἐγίνετο ἐπὶ μνημείοις καὶ βωμοῖς. Ἐχρῶντο δὲ καὶ μαντείᾳ καὶ γοητείαις, δι’ οἰωνῶν, πυρῶν ἢ σπλάγχνων, πρὸς τὸ ὁδὸν ὑποδεικνύναι ἰδιώταις τε καὶ πόλεσιν. Νύμφαι, Σάτυροι καὶ ποταμοὶ θεοποιούμενοι ἐτιμῶντο ἐν ἄστεσι καὶ ἀγροῖς.
Ἑλληνιστικὴ Μίξις καὶ Διαμονή
[edit | edit source]Μετὰ τὴν Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνος ἀρχήν ἡ Ἑλληνικὴ θρησκεία ἔλαβε ἔθη καὶ θεοὺς ἀλλοτρίους ἐξ Αἰγύπτου καὶ ἀπὸ τῆς Ἀνατολῆς· Ἶσις καὶ Σεραπῖς ἐτιμήθησαν, αἱ τελεταὶ ηὐξήθησαν, καὶ βασιλεῖς ἔνιοι ἐθεοποιήθησαν· ὅμως οἱ πάτριοι θεοὶ καὶ αἱ ἑορταὶ ἔμενον ἔνδοξοι.
Κληρονομία καὶ Μεταβολή
[edit | edit source]Καὶ μετὰ τὴν τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐπικράτησιν Ἑλληνικοὶ μῦθοι καὶ θεοὶ διέμειναν ἐν τῇ τέχνῃ καὶ παιδείᾳ, ἐπανιόντες ἐν τῇ Ἀναγεννήσει. Ἡ δ’ ἀπουσία ἀκριβεστάτου δόγματος ἐποίει ὥστε πολλὰ τῶν μύθων καὶ τῶν ἱερῶν ἐθῶν ὑπομεῖναι· καὶ πολλὰ, κεκαλυμμένα, εἰς ὕστερα ἔθη καὶ τὴν τέχνην ἐνεπλάκησαν.