Wp/grc/Ἐπιφάνιος ὁ Σαλαμῖνος
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἐγράφη ἐν τῇ Κοινῇ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.
Ὁ Ἐπιφάνιος ὁ Σαλαμίνιος (περὶ τὰ 310–403 μ.Χ.), ἀνὴρ ἐλλόγιμος καὶ τῆς Ἐκκλησίας φωστήρ, ἐπίσκοπός τε καὶ θεολόγος διαπρεπέστατος τοῦ τετάρτου αἰῶνος ἐχρημάτισεν. Τὸν ἐν Κύπρῳ τῆς Σαλαμῖνος θρόνον κοσμήσας, ὕστερον τῆς νήσου ἁπάσης τὴν μητροπολιτικὴν ἀξίαν ἀνεδέξατο. Διέλαμψε δὲ μάλιστα ὡς τῆς ὀρθοδοξίας πρόμαχος ἀκαταμάχητος καὶ ὡς συγγραφεὺς τοῦ πολυθρυλήτου ἔργου, τοῦ καλουμένου Παναρίου, ἐν ᾧ τὰς τῶν αἱρετιζόντων κακοδοξίας καὶ τὰς τούτων ἀντιλογίας γενναίως ἀνέτρεψεν.
Βίος καὶ ἄσκησις
[edit | edit source]Γεννηθεὶς μὲν ἐν Παλαιστίνῃ, ἐγγὺς τῆς Ἐλευθερουπόλεως, ἐξ αἵματος Ἰουδαϊκοῦ, ὥς φασί τινες, ἔτι δὲ νέος ὢν τῷ τῆς εὐσεβείας φωτὶ κατηυγάσθη. Φοιτήσας δὲ καὶ τὸν μονήρη βίον ἐν Αἰγύπτῳ ἀσκήσας, παιδείας τε μετέσχε καὶ τὴν σκληραγωγίαν ἐδιδάχθη. Ἐπανελθὼν δ’ εἰς τὴν πατρώαν γῆν, φροντιστήριον ἐν τῷ Ἄδ, πλησίον τῆς Ἐλευθερουπόλεως, ἱδρύσατο, οὗπερ ἐπὶ πολλὰ ἔτη προεστὼς ηὐδοκίμησε, σοφίᾳ τε καὶ γραφικῇ ἐμπειρίᾳ εὐκλεὴς γενόμενος.
Περὶ δὲ τὸ ἔτος 367 τῆς τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίας, τὴν τῆς Σαλαμῖνος ἐπισκοπὴν ἐγχειρίζεται, ἐν ᾗ καὶ μέχρι τέλους διέμεινεν. Πάσης μὲν τῆς Κυπρίων ἐκκλησίας τὴν κηδεμονίαν εἶχε, πολλαῖς δὲ συνόδοις παρῆν, οἷον ταῖς ἐν Ἀντιοχείᾳ καὶ Ῥώμῃ συγκροτηθείσαις, ταῖς τοῦ Ἀπολλιναρίου καὶ τῶν Ἀρειανῶν πλάναις ἐρρωμένως ἀντιτασσόμενος. Προσέτι δὲ καὶ τῷ Παυλίνῳ, τῷ τῆς Ἀντιοχείας ἐπισκόπῳ, χεῖρα βοηθείας ὤρεξεν.
Ἡ περὶ Ὠριγένην ἔρις καὶ ἡ τελευτή
[edit | edit source]Περὶ δὲ τὸ 390 μ.Χ., ἐν τῇ περὶ Ὠριγένην ταραχῇ ζῆλον μέγαν ἐνεδείξατο, τοῖς τοῦτον ζηλώσασιν ἐν Παλαιστίνῃ τε καὶ Ἱεροσολύμοις σφοδρῶς ἐπιτιθέμενος. Λέγεται δὲ ὅτι, ἐν μιᾷ τῶν ἐπισκέψεων, καταπέτασμα ἐν ἐκκλησίᾳ τινὶ κατέσχισεν, διότι εἰκόνα ἐζωγραφημένην ἔφερε· τοῦτο δὲ ἔπραξεν οἰόμενος τὰς εἰκόνας μὴ πρὸς τιμὴν Θεοῦ συμβάλλεσθαι. Τῆς δὲ πράξεως ταύτης μνημονεύει ὁ Ἱερώνυμος ἐν ἐπιστολῇ πρὸς Ἰωάννην τὸν Ἱεροσολύμων. Ὅτε δὲ Θεόφιλος ὁ Ἀλεξανδρείας εἰς τὴν κατὰ τῶν Ὠριγενιστῶν σύνοδον ἐν Κωνσταντινουπόλει αὐτὸν προσεκαλέσατο, γνοὺς τὴν σκευωρίαν, ἀπὸ τῆς ὁδοῦ ἀπέστη, μὴ βουλόμενος ὄργανον γενέσθαι κατὰ Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου. Πλέων δὲ πρὸς τὴν Κύπρον, ἐν μέσῳ πελάγει τὸ ζῆν ἐξεμέτρησεν ἐν ἔτει 403.
Τὰ συγγράμματα
[edit | edit source]Τὸ Πανάριον
[edit | edit source]Τὸ δὲ πάντων ἐπισημότατον αὐτοῦ πόνημα, τὸ Πανάριον, περὶ τὸ 375 συνεγράφη. Ὡς ἰατρὸς πνευματικός, ὁ Ἐπιφάνιος ὀγδοήκοντα αἱρέσεις, ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων μέχρι τῶν καθ’ ἑαυτόν, καταλέγει καὶ ἑκάστην διελέγχει. Ἐν τοῖς συγγράμμασιν αὐτοῦ διασώζεται ἡ ἄλλως ἀπολωλυῖα γνῶσις περί τε τῶν Ἰουδαιοχριστιανῶν καὶ τῶν τῆς φιλοσοφίας αἱρέσεων. Ὁ δὲ λόγος αὐτοῦ, ἀλληγορικὸς ὢν καὶ συμβολικός, τὰς κακοδοξίας θηρίοις ἰοβόλοις ἀπεικάζει.
Ἕτερα ἔργα
[edit | edit source]Συνέταξε δὲ καὶ τὸν Ἀγκυρωτόν, στηλίτευμα κατὰ Ἀρειανῶν καὶ Ὠριγενιστῶν, ἔτι δὲ τὸ Περὶ μέτρων καὶ σταθμῶν, ἐν ᾧ περὶ τοῦ κανόνος τῶν Γραφῶν καὶ τῆς Παλαιστίνης χωρογραφίας διαλαμβάνει. Προσέτι δὲ καὶ λόγους τινὰς περὶ τῶν λίθων τοῦ λογείου τῆς κρίσεως (τοῦ ἀρχιερατικοῦ περιστηθίου) ἐξέθετο, ὧν σπαράγματα ἐν Γεωργιανικαῖς καὶ Ἀρμενικαῖς μεταφράσεσι περισώζονται.
Μνήμη καὶ τιμή
[edit | edit source]Ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία τὸν Ἐπιφάνιον ἐν ἁγίοις τιμᾷ, τὴν μνήμην αὐτοῦ τῇ 12ῃ Μαΐου ἑορτάζουσα. Μνημονεύεται ὡς ἀνὴρ τῇ πίστει ἀκλινής, τῆς ὀρθοδόξου διδασκαλίας φύλαξ ἀκοίμητος, καὶ πηγὴ γνώσεως ἀκένωτος περὶ τῶν πάλαι αἱρέσεων· ἡ δὲ κατὰ τῆς εἰκόνος πρᾶξις αὐτοῦ ὡς παράδειγμα ἐν τοῖς περὶ εἰκονομαχίας καὶ εἰκονογραφίας ἀγῶσι καταλέλειπται.