Wp/grc/Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἐγράφη ἐν τῇ Κοινῇ διαλέκτῳ.| Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
.jpg) | ||||||||
|
Ἡ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία (Λατ. Historia Ecclesiastica) βιβλίον ἐστὶ θεμελιῶδες τῆς Χριστιανικῆς ἱστοριογραφίας, ὃ συνέγραψεν Εὐσέβιος ὁ Καισαρείας περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ τετάρτου αἰῶνος (τοῦ 4ου αἰῶνος). Ὡς ἡ πρώτη πλήρης διήγησις τῆς ἱστορίας τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τῶν ἀποστόλων μέχρι τῆς αὐτοῦ γενεᾶς, μένει πηγὴ ἀναγκαιοτάτη εἰς τὴν κατανόησιν τῆς ἀναπτύξεως τῆς πρώιμης Χριστιανικῆς περιόδου. Ὁ Εὐσέβιος, ἐπίσκοπος ὢν καὶ λόγιος, συνετάξατο τὴν ἱστορίαν ταύτην ἐπὶ βασιλείας Κωνσταντίνου τοῦ Μεγάλου, καθ’ ὃν καιρὸν ὁ Χριστιανισμὸς μετέβαινεν ἐκ τοῦ διώκεσθαι εἰς τὸ τυγχάνειν βασιλικῆς εὐνοίας.
Εἰς δέκα βιβλία διῃρημένη, ἡ Ἱστορία ἀναγράφει τὸν βίον τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἀποστόλων, τὴν διάδοσιν τῆς τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίας, τὰς τῶν ἐπισκόπων διαδοχάς, θεολογικὰς ἔριδας καὶ αἱρέσεις, καὶ τοὺς διωγμοὺς τῶν μαρτύρων ὑπὸ τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς. Χρῆται δὲ πηγαῖς ποικίλαις, ὧν πολλαὶ νῦν ἀπολώλασιν, οὕτως διασῴζουσα πολύτιμα στοιχεῖα ἐκ πρώτων Χριστιανικῶν συγγραμμάτων τε καὶ παραδόσεων.
Δομὴ καὶ Περιεχόμενον
[edit | edit source]Ὁ Εὐσέβιος διατάσσει τὸ ἔργον καὶ κατὰ χρόνους καὶ κατὰ θέματα. Τὰ μὲν πρῶτα βιβλία πραγματεύονται περὶ τῶν ἀρχῶν τοῦ Χριστιανισμοῦ, διηγούμενα τὸν βίον καὶ τὴν διδασκαλίαν τοῦ Χριστοῦ, τῶν ἀποστόλων καὶ τῶν πρώτων τῆς Ἐκκλησίας προεστώτων· διεξέρχεται δὲ τὴν συγγραφὴν τῶν ἱερῶν γραφῶν, τὴν σύστασιν τῶν ἐκκλησιαστικῶν δομῶν καὶ τὴν γένεσιν τῶν αἱρετικῶν δοξῶν. Τὰ δὲ ὕστερα βιβλία περιγράφουσι τοὺς διωγμοὺς τῶν Χριστιανῶν ἐπὶ Νέρωνος καὶ Διοκλητιανοῦ, παρεχόμενα ἐναργεῖς διηγήσεις τῶν μαρτυρίων.
Ἐν τοῖς τελευταίοις βιβλίοις δηλοῦται ἡ ἄνοδος τοῦ Κωνσταντίνου καὶ ὁ ἐκχριστιανισμὸς τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς. Ὁ Εὐσέβιος τὸν Κωνσταντῖνον εὐμενῶς γράφει, τὴν βασιλείαν αὐτοῦ ἡγούμενος θείαν τινὰ εἶναι μεταβολὴν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν Χριστιανῶν. Αὕτη δὲ ἡ πολιτικὴ μεταβολὴ διαφέρει τοῦ ὕφους τῶν προτέρων κεφαλαίων, ἐν οἷς τὰς θλίψεις καὶ τὴν ὑπομονὴν τῆς διωκομένης Ἐκκλησίας διηγεῖται.
Πηγαὶ καὶ Ἱστορικὴ Ἀξία
[edit | edit source]Ὁ Εὐσέβιος ἐχρήσατο πηγαῖς ποικίλαις — γραφαῖς Πατέρων, καταλόγοις ἐπισκόπων, συνοδικοῖς ὑπομνήμασιν, βασιλικοῖς διατάγμασι, καὶ μαρτύρων πράξεσιν. Καίπερ πολλάκις παρατιθέμενος τὰ κείμενα αὐτολεξεί, ἐνίοτε ἑρμηνεύει ἢ μεταπλάσσει τὰ λεγόμενα ἵνα ὑποστηρίξῃ τὰς ἰδίας θεολογικὰς καὶ πολιτικὰς θέσεις. Ὅμως ἡ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία ἀνεκτίμητός ἐστιν ὡς θησαυρὸς σῴζων θραύσματα ἀπολωλότων ἔργων καὶ μαρτυρίας πρώτων Χριστιανικῶν παραδόσεων.
Ὑποδοχὴ καὶ Ἐπίδρασις
[edit | edit source]Οἱ νῦν κριτικοὶ προσέρχονται τῇ Ἱστορίᾳ καὶ ὡς ἱστορικῇ διηγήσει καὶ ὡς ἀπολογητικῇ πραγματείᾳ. Ἡ τοῦ συγγραφέως προαίρεσις τοῦ συνάπτειν θεολογικὴν ὀρθοδοξίαν καὶ βασιλικὴν εὔνοιαν ἐμφαίνει τὴν ἰδέαν περὶ ἡνωμένης Χριστιανικῆς πολιτείας· ὅθεν τινὲς ἐπισημαίνουσιν ὅτι τὴν ἀφήγησιν ἐκλεκτικῶς ποιεῖται καὶ τὸν Κωνσταντῖνον ἐξιδανικεύει.
Ἡ Ἱστορία εὐρέως διεδόθη ἐν τοῖς παλαιοῖς χρόνοις καὶ κατὰ τοὺς μέσους αἰῶνας· ἐπηρέασε δὲ καὶ συγγραφεῖς οἷοι Σωκράτης ὁ Σχολαστικός, Σωζόμενος καὶ Θεοδώρητος. Αἱ δὲ εἰς τὴν Λατινικὴν φωνὴν ἑρμηνεῖαι — καὶ μάλιστα ἡ τοῦ Ῥουφίνου — διέδωκαν τὸ ἔργον ἐν τῇ Δυτικῇ Ἐκκλησίᾳ, ὥστε ἡ τοῦ Εὐσεβίου ἱστοριογραφικὴ θεωρία διεμόρφωσε τὸν περὶ ἱστορίας λόγον τῶν Χριστιανῶν ἐπὶ αἰῶνας πολλούς.
Καὶ σήμερον ἡ Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία μένει θεμέλιος λίθος τοῖς τὴν πρώιμην Χριστιανικὴν περίοδον σπουδάζουσιν· κἂν κριτικῶς ἀναγινώσκηται διὰ τὰς τοῦ συγγραφέως προαιρέσεις, παρέχει ἀπαράμιλλον γνῶσιν τῶν θεολογικῶν, κοινωνικῶν καὶ πολιτικῶν ζητημάτων τῶν αἰώνων οἳ διεμόρφωσαν τὴν Ἐκκλησίαν.