Wp/grc/Ἀρχαία Ἑλληνικὴ Ἀστρονομία
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.Ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ ἀστρονομία σπουδαῖον σταθμὸν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν ἐπιστημῶν σημαίνει, ἐπειδὴ τὰ οὐράνια φαινόμενα οὐκέτι μύθοις ἀλλὰ λόγῳ καὶ λογισμῷ ἐπεχείρησε συστηματικῶς ἐξηγεῖσθαι. Κατ’ ἀρχαϊκοὺς χρόνους οἱ Ἕλληνες ἀστρονόμοι διὰ τοῦ λόγου καὶ τῶν μαθηματικῶν σχημάτων τὰς αἰτίας ἐζήτουν, θεμέλια ταῖς ὕστερον πραγματείαις περὶ τῶν ἄστρων τιθέμενοι.
Ἡ Ἑλληνικὴ ἀστρονομία συνήθως διαιρεῖται εἰς τρία μέρη· τὴν κλασικήν, τὴν Ἑλληνιστικήν, καὶ τὴν ἙλληνοῬωμαϊκήν. Ἡ διαίρεσις αὕτη δηλοῖ τὴν αὔξησιν τῆς γνώσεως καὶ τὴν πρόσληψιν ἐπιρροῶν ἐξ ἑτέρων πολιτισμῶν.
Πρῶται θεωρίαι
[edit | edit source]Ἐξ ἀρχῆς ἡ περὶ τοῦ κόσμου θεωρία ἦν ἔτι μυθώδης· ἔπειτα δὲ Θαλῆς καὶ Ἀναξίμανδρος πρῶτοι ἔδοξαν ἀποδιδόναι φυσικὰς ἐξηγήσεις τῶν φαινομένων, ἀποστᾶντες τῶν μύθων. Ἀναξίμανδρος δὲ τὸ ἄπειρον ἀρχὴν εἶναι τῶν ὄντων ὑπέθετο, ἡγούμενος τὸν κόσμον φυσικοῖς νόμοις διοικεῖσθαι.
Κλασικὴ ἀστρονομία
[edit | edit source]Κατὰ τὴν κλασικὴν περίοδον οἱ ἀστρονόμοι ἤρξαντο σχηματίζειν θεωρίας λεπτομερεῖς περὶ τοῦ κόσμου. Εὔδοξος ὁ Κνίδιος ἔθηκεν γεωκεντρικὸν σύστημα σφαιρῶν ὁμοκεντρικῶν· Ἀριστοτέλης δὲ τὴν δόξαν ἐπεσκεύασεν καὶ συνεπλήρωσε, γῆν σφαιρικὴν καὶ κόσμον πεπερασμένον δεικνύων. Ταῦτα, καίπερ γεωκεντρικά, σημαντικὰς προόδους ἐσήμανεν.
Ἑλληνιστικαὶ καινοτομίαι
[edit | edit source]Ἐν τῷ Ἑλληνιστικῷ αἰῶνι μεγάλη πρόοδος ἐγένετο. Ἀριστάρχος ὁ Σάμιος πρῶτος ὑπέθετο τὴν ἡλιοκεντρικὴν θεωρίαν, τὸν Ἥλιον ἐν μέσῳ τοῦ κόσμου ἔθηκεν. Ἵππαρχος ὁ Νικαεύς πρῶτος κατέταξεν ἀστέρων κατάλογον καὶ τὴν τῶν ἰσημεριῶν μετάπτωσιν ἀνεῦρεν, θεμέλιον ταῖς ὕστερον ἐρευναῖς τιθείς.
ἙλληνοῬωμαϊκὴ ἀστρονομία
[edit | edit source]Κατὰ τοὺς ἙλληνοῬωμαϊκοὺς χρόνους ἡ ἀστρονομία ἔτι ἐπετηδεύετο. Κλαύδιος Πτολεμαῖος τὰ πρότερα συνελέξατο καὶ διώρθωσε, κύκλους ἐπικυκλίους καὶ ἐξέντρους πρὸς τὰς τῶν πλανητῶν κινήσεις προτιθείς. Ἡ θεωρία αὕτη ἐπικράτησε πολλοῖς χρόνοις.
Ὄργανα καὶ παρατηρήσεις
[edit | edit source]Οἱ Ἕλληνες ἀστρονόμοι ὄργανα ἐμηχανήσαντο πρὸς θεωρίαν καὶ μέτρησιν τῶν οὐρανίων σωμάτων. Ἡ τῶν Ἀντικυθήρων μηχανὴ ἔδειξεν θέσεις ἀστέρων καὶ ἡλιακὰ καὶ σεληνιακὰ φαινόμενα κατὰ κύκλους καὶ προγνώσεις. Ἄλλα ὄργανα ἦσαν ἡ σφαῖρα ἀρμιλλαρία (καθ.) καὶ ὁ ἀστρολάβος, οἷς ὡρίζοντο αἱ τῶν πλανητῶν καὶ ἀστέρων θέσεις.