Wp/grc/Ἀρχαία Ἑλληνικὴ τέχνη
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.Ἡ Ἀρχαία Ἑλληνικὴ τέχνη, ποικίλη οὖσα εἰκαστικὴ δημιουργία, ἐκτείνεται ἐν τῷ χρόνῳ ἀπὸ τοῦ πρώϊμου σιδηροῦ αἰῶνος μέχρι τῶν Ἑλληνιστικῶν χρόνων. Διὰ παντὸς δὲ τοῦ χρόνου ἡ τέχνη μετεβάλλετο, ἀπὸ τῆς γεωμετρικῆς ἀφαιρέσεως πρὸς τὴν μίμησιν τῆς φύσεως καὶ τὴν ἔντονον τῶν παθημάτων ἔκφρασιν. Ἐν τούτῳ δὲ τῷ κύκλῳ περιλαμβάνονται ἡ κεραμικὴ, ἡ γλυπτικὴ, ἡ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ ἡ γραφική· καὶ τῶν τεχνῶν ἑκάστη ἔδειξεν πρόοδον, κάλλος καὶ τὰ ἤθη τοῦ βίου.
Ἡ Γεωμετρικὴ Ἐποχή
[edit | edit source]Μετὰ τὴν τῶν Μυκηναίων καταστροφήν (περὶ τοὺς 9–7 αἰῶνας π.Χ.) ἡ Γεωμετρικὴ Ἐποχὴ ἀνεφάνη, καὶ ἡ τέχνη ἀνεκαινίσθη. Οἱ τεχνῖται προσεῖχον τῇ τῶν ἀγγείων γραφῇ· τὰ δὲ σχήματα ἦν γραμμικὰ καὶ ἀκριβῆ—μαιάνδρους, τρίγωνα, γραμμὰς ἐπικεκλασμένας—καὶ αἱ ζῶναι πυκνῶς ἐκοσμοῦντο. Σκιαγραφαὶ δὲ ἀνθρώπων καὶ ζῴων πρῶτον ἐφάνησαν, ταφὰς ἢ πομπὰς ἢ χοροὺς δηλοῦσαι. Ἀγγεῖα μνημειώδη τὰ τοῦ καιροῦ δείγματα ἐγένοντο.
Ἡ Ἀρχαϊκὴ Μετάβασις
[edit | edit source]Ἀπὸ τοῦ 7ου μέχρι τοῦ 5ου αἰῶνος π.Χ. ἡ ἀρχαϊκὴ περίοδος προήγετο πρὸς μίμησιν καὶ καινοτομίαν. Γλύπται ἔπλαττον ἀγάλματα, τοὺς μὲν νέους (κοῦρους), τὰς δὲ παρθένους (κόρας), ἑστηκότα καὶ κατὰ κόσμον πεπλασμένα· ἐχρῶντο δὲ τούτοις ἢ ἐπὶ τάφοις ἢ ὡς ἀναθήμασιν. Ἐν δὲ τῇ τῶν ἀγγείων γραφῇ ἡ λεγομένη μέλαινα μορφὴ πρῶτον ἐπενοήθη, εἶτα ἡ ἐρυθρά, ἡ τὰς χροὰς ἀντιστρέφουσα, δι’ ἧς σαφέστερα ἐδηλοῦντο τὰ μέλη καὶ ὁ τῆς μορφῆς χαρακτήρ.
Ἡ Κλασικὴ Ἀκμή
[edit | edit source]Μετὰ τὰ Μηδικά (περὶ τοὺς 5ους–4ους αἰῶνας π.Χ.) ἡ τέχνη ἤχθη πρὸς τὴν ἀκμήν· ἐτείνατο πρὸς κάλλος, ἁρμονίαν, καὶ ἀκρίβειαν τῶν σωμάτων. Οἱ ἀνδριάντες μιμητικώτεροι ἐγίγνοντο· ἡ δὲ στάσις χαλαρωτέρα, καὶ ἡ τοῦ σώματος ῥοπὴ ποικιλωτέρα. Τὰ δ’ ἱμάτια ἐφαίνοντο λεπτῶς πτυχωμένα, καὶ τὰ μέτρα τοῦ σώματος ἐν κανόσιν ἐτάχθησαν. Ἡ δ’ ἀρχιτεκτονικὴ ἔφθασε τὸ ἄκρον, καὶ οἱ ναοὶ πρὸς τὴν ὄψιν ἀκριβῶς ἐτελειώθησαν.
Ἡ Ἑλληνιστικὴ Ἔκφρασις
[edit | edit source]Μετὰ τὴν ἡγεμονίαν Ἀλεξάνδρου (ἀπὸ τοῦ 4ου μέχρι τοῦ 1ου αἰῶνος π.Χ.) ἡ τέχνη ἐπλατύνθη πρὸς τὸ πάθος καὶ τὴν διήγησιν. Οἱ ἀνδριάντες ἔφερον δράσιν, κίνησιν, καὶ τὰ τῆς ψυχῆς πάθη· συνθέσεις πολλῶν σωμάτων καὶ στάσεις τολμηραὶ πάντα παρετίθετο. Ἐπὶ τούτοις ἡ μίμησις τῆς φύσεως καὶ ἡ διήγησις κατὰ πλάτος καὶ ποικιλίαν καθ’ ὅλην τὴν οἰκουμένην ἐπεξετείνετο.
Μέσα καὶ Κληρονομία
[edit | edit source]Μάλιστα μὲν ἡ κεραμικὴ διασῴζεται· αὕτη δὲ πλουσίως μαρτυρεῖ τὰ ἔθη, τοὺς μύθους, καὶ τὰς πράξεις τῆς καθ’ ἡμέραν ζωῆς. Πολλαὶ μυριάδες ἀγγείων ἔτι σῴζονται καὶ τῇ νῦν ἀρχαιολογίᾳ μαρτυροῦσιν. Ἄλλαι δὲ τέχναι—οἷον πίνακες ζωγραφικοί—σπάνιαι μὲν νῦν σώζονται, ὅμως δηλοῦσιν ὅσην εἶχεν ἡ τέχνη ἐκλεπτυσμένην δύναμιν καὶ εὐρύτητα.