Wp/grc/Ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλυπτική
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.Ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλυπτικὴ θεμέλιον μὲν ἀποτελεῖ τῆς λεγομένης Δυτικῆς τέχνης· ἥτις δι’ ἐμφανῶν μεταβολῶν ἀπὸ τῶν κατὰ τύπον ἠκριβωμένων μορφῶν εἰς τὰ ἐναργῶς ἀνθρωπομορφικὰ ἐγνώσθη. Διήρκεσε δὲ ἀπὸ τῆς Ἀρχαϊκῆς διὰ τῆς Κλασικῆς μέχρι τῆς Ἑλληνιστικῆς περιόδου, καθ’ ἃς οἱ γλύπται ἐξεῦρον μεθόδους τὰς εἰς τὴν ἀνθρωπίνην ἀνατομίαν, τὰ ἰδανικὰ μέτρα, καὶ τὴν ἐναργῆ κίνησιν ἀναφερομένας. Πολλὰ μὲν τῶν ἀγαλμάτων ἀπώλοντο· τὰ δὲ σωζόμενα—πολλάκις καὶ Ῥωμαϊκαὶ ἀντιγραφαί—ἐπιτρέπουσιν ἡμῖν ἀντιλαμβάνεσθαι τῆς τελειότητος ταύτης τῆς τέχνης.
Ὕλη καὶ Τέχνη
[edit | edit source]Οἱ Ἕλληνες γλύπται μάλιστα ἐχρῶντο μαρμάρῳ τε καὶ χαλκῷ. Τὸ μὲν μάρμαρον, ἰδίως τὸ Πάριον καὶ τὸ Πεντελικόν, ἐτιμᾶτο διὰ τὴν αὑτοῦ λεπτότητα καὶ διαφάνειαν· ὁ δὲ χαλκὸς ἐπέτρεπε στάσεις δυναμικὰς καὶ μορφὰς λεπτομερεῖς. Οἱ τεχνῖται ἐχρῶντο σμίλαις, τρύπανοις, καὶ ξύστραις πρὸς τὴν ἀκριβεστάτην ἐπεξεργασίαν. Ἡ δὲ καλουμένη διὰ κηροῦ ἀπολλυμένου χώνευσις τοῖς χαλκοῖς ἀγάλμασιν ἐχρησιμοποιεῖτο, ἐπιτρέπουσα σχήματα πολυσχιδῆ καὶ ἀκρίβειαν θαυμαστήν.
Ἀρχαϊκὴ Περίοδος (περ. 650–480 π.Χ.)
[edit | edit source]Κατὰ τὴν Ἀρχαϊκὴν περίοδον οἵ τε τοῦ κούρου καὶ τῆς κόρης τύποι ἀνεπτύχθησαν, ὧν αἱ μορφαὶ ἑστῶσαι καὶ ἀκαμπεῖς κατὰ τὸ ἀρχαῖον ἔθος διετετάχατο. Ταῦτα τὰ ἀγάλματα θεοὺς ἢ ἀθλητὰς ἢ εὐγενεῖς εἰκόνιζον, καὶ ἐχρησίμευον ἢ ὡς ἀναθήματα ἐν ἱεροῖς ἢ ὡς σήματα ἐπὶ τάφοις. Δηλοῦσι δὲ τὰς πρώτας πείρας τῶν τεχνιτῶν περί τε τὴν τῆς φύσεως μίμησιν καὶ τὴν ἀνατομικὴν ἀκρίβειαν.
Κλασικὴ Περίοδος (περ. 480–323 π.Χ.)
[edit | edit source]Κατὰ τὴν Κλασικὴν ἐποχὴν ἐκράτησε μιμητικὴ καὶ ἅμα ἰδανικὴ ἀνθρωπομορφία. Φειδίας τε καὶ Πολύκλειτος καὶ Πραξιτέλης καὶ ἄλλοι πολλοὶ τέχνας ἀνέπτυξαν κίνησίν τε καὶ πάθος ἐμφαινούσας. Ἡ δὲ τοῦ Κριτίου παιδὸς στάσις τὴν ἀντικλινῆ ῥοπὴν πρῶτον ἐμφανίζει, μεταβολὴν βάρους καὶ ἁρμονίαν ἐξισορροποῦσα. Ὁ δὲ Πολύκλειτος τὸν «Κανόνα» συνέγραψεν, λόγον περὶ τῶν τοῦ σώματος συμμετριῶν. Τὰ δὲ χρυσελεφάντινα ἀγάλματα τοῦ Φειδίου, ἥ τε ἐν Παρθενῶνι Ἀθηνᾶ καὶ ὁ ἐν Ὀλυμπίᾳ Ζεύς, τὰ μέγιστα τῆς τέχνης ἐπιτεύγματα μαρτυροῦσιν.
Ἑλληνιστικὴ Περίοδος (περ. 323–31 π.Χ.)
[edit | edit source]Ἡ Ἑλληνιστικὴ περίοδος ἐπὶ πλείω θέματα καὶ ἔτι ἐντονωτέραν ἔκφρασιν ἐχώρησεν. Λύσιππος καὶ οἱ μετ' αὐτὸν νέας συμμετρίας εἰσήγαγον, τὰ σώματα μάλλον ἐπιμηκύνοντες καὶ τὴν κεφαλὴν πρὸς τὸ σῶμα μικροτέραν ποιοῦντες. Συνθέσεις δυναμικαὶ καὶ στάσεις δραματικαὶ ἐγένοντο συνήθεις, ὡς ἐν τῷ συμπλέγματι τοῦ Λαοκόοντος καὶ ἐν τῇ Ἀφροδίτῃ τῇ Μηλίᾳ. Ταῦτα δηλοῦσι τὴν τῆς ἐποχῆς σπουδὴν περί τε τὴν κίνησιν καὶ τὰ πάθη, καὶ τὴν πολυτροπίαν τῆς ἀνθρωπίνης ἐμπειρίας.
Κληρονομία
[edit | edit source]Ἡ ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλυπτικὴ οὐ μόνον τὴν Ῥωμαϊκὴν τέχνην ἀλλὰ καὶ τὴν τῆς Ἀναγεννήσεως ἐνέπνευσεν, ὥσπερ παράδειγμα ἀρετῆς διαμένουσα. Ἡ δ’ ἔμφασις ἐπὶ ταῖς συμμετρίαις, τῇ ἀνατομίᾳ, καὶ τῇ τοῦ πάθους ἐκφράσει ἔτι καὶ νῦν διαμορφώνει τοὺς τῶν εἰκαστικῶν τεχνῶν κανόνας. Καίπερ πολλῶν ἀρχετύπων ἔργων ἀπολωλότων, ἡ κληρονομία αὐτῶν σῴζεται διά τε τῶν ἀντιγράφων καὶ τῶν συγγραμμάτων, καὶ διὰ τῆς ἀδιαλείπτου τιμῆς πρὸς τὴν αἰσθητικὴν αὐτῶν τελειότητα.