Wp/grc/Ἀρχαία Ἑλληνικὴ Παιδεία
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.Ἡ Ἀρχαία Ἑλληνικὴ Παιδεία ἐστὶν ἡ καθόλου ἀγωγὴ καὶ παίδευσις τῶν πολιτῶν ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Ἑλλάδι, ἥτις ἐπὶ τὴν τοῦ σώματος καὶ τοῦ νοῦ καὶ τῶν ἠθῶν ἀρετὴν καὶ διάπλασιν ἀποβλέπει. ἡ δὲ ἔννοια αὕτη ὕστερον διεχύθη ἐν τῷ Ἑλληνικῷ καὶ Ῥωμαϊκῷ κόσμῳ· παρὰ δὲ Ῥωμαίοις ἡ τοιαύτη παιδεία humanitas ἐκαλεῖτο.
Ῥίζαι καὶ σκοποὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἄλλῃ Ἑλλάδι
[edit | edit source]Ἐν Ἀθήναις καὶ ἄλλῃ Ἑλλάδι ἡ παιδεία ἐτίθετο πρὸς τὸ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα καὶ τὸν νοῦν εἰς ἀρετὴν ἄγειν, ἵνα πολῖται εὖ πεπαιδευμένοι γένωνται. ἦν δὲ τὰ μαθήματα ἡ γραμματική, ἡ ῥητορική, τὰ μαθηματικά, ἡ φιλοσοφία, καὶ ἐπιστῆμαι οἷον ἡ ἰατρική· ταῦτα δὲ συνεζεύγνυτο γυμναστικαῖς ἀσκήσεσιν, οἷον γυμναστικῇ καὶ πάλῃ. ἡ δὲ τῆς ψυχῆς τροφὴ καὶ κόσμησις διὰ μουσικῆς, ποιήσεως, καὶ φιλοσοφίας ἐγίγνετο.
Φιλοσοφικαὶ βάσεις — Ἀριστοτέλης καὶ Ἰσοκράτης
[edit | edit source]Ὁ μὲν Ἀριστοτέλης ἐν τοῖς Πολιτικοῖς, μάλιστα ἐν τῷ ὀγδόῳ βιβλίῳ, διδάσκει τὴν παιδείαν κατὰ τὴν πολιτείαν δεῖ τάττεσθαι καὶ δημοσίαν εἶναι πρὸς ἀρετὴν πολιτικήν· διεξέρχεται δὲ περὶ γυμναστικῆς καὶ μουσικῆς, ζητῶν ἁρμονίαν καὶ σωφροσύνην ἐν τῷ ἤθει. ὁ δ’ Ἰσοκράτης, ῥήτωρ καὶ παιδευτής, τὸ τῆς παιδείας ἰδέωδες ἔπλαττεν, προτρέπων εἰς εὐβουλίαν καὶ τὴν τῶν κοινῶν ἐπιμέλειαν, καὶ τὸ φιλοσοφεῖν ἐνεργῶς ἐν τοῖς πολίταις ἐπῄνει.
Εὐρυτέρα σημασία καὶ κληρονομία
[edit | edit source]Ἔξω τῶν Ἀθηνῶν καὶ καθ’ Ἑλληνιστικοὺς καὶ Ῥωμαϊκοὺς χρόνους ἡ παιδεία ὥσπερ θεμέλιον πνευματικὸν τοῦ βίου ἦν· ὕστερον δὲ παρὰ Ῥωμαίοις humanitas προσηγορεύθη, καὶ ἐν ταῖς χριστιανικαῖς σχολαῖς ἔτι ἐδιδάσκετο. ἐν τῷ λόγῳ δὲ συνῆπτο τῇ λεγομένῃ ἐγκυκλίῳ παιδείᾳ.
Νεώτεροι στοχασταί
[edit | edit source]Νεώτεροι δὲ συγγραφεῖς τὴν Ἑλληνικὴν παιδείαν ἐπραγματεύσαντο· ὁ μὲν Werner Jaeger ἐν τῇ Παίδειᾳ τὴν ἀπ’ Ὁμήρου μέχρι Δημοσθένους πορείαν διεξῆλθεν, ὁ δὲ Mortimer Adler περὶ τῆς λεγομένης ἐλευθέρας παιδείας ἔγραψε καὶ μεταρρυθμίσεις ὑπέδειξεν.
Ἑρμηνεία ὡς σύστασις πολιτικῆς καὶ ἠθικῆς ζωῆς
[edit | edit source]Ἡ παιδεία οὐ μόνον ἐστὶ μετάδοσις ἐπιστημῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ τῆς ψυχῆς διάπλασις καὶ ἕξις πολιτική· σκοπεῖ γὰρ οὐχ ἰδιώτην μόνον ἀναδείξαι ἀλλ’ ἀγαθοὺς πολίτας, οἳ τοῖς τῆς πόλεως ἤθεσι καὶ νόμοις ὁμονοοῦντες σωφρόνως βιοῦσι καὶ πρὸς ἀρετὴν ἄγουσι τὸν βίον.