Wp/grc/Ἀπόλλωνος Ναὸς ἐν Συρακούσαις
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.
Ὁ τῶν Συρακοσίων ναὸς τοῦ Ἀπόλλωνος, τὸ παλαιὸν καλούμενος Ἀπολλώνιον, ἐστὶ μνημεῖον μέγιστον τῆς ἐν τῇ Μεγάλῃ Ἑλλάδι ἀρχιτεκτονικῆς. Κείμενος ἐν τῇ Ὀρτυγίᾳ, τῇ νήσῳ τῆς πόλεως, πρὸς τὴν πύλην τῆς ἀρχαίας ἀκροπόλεως, ἐφαίνετο τοῖς ἐκ θαλάσσης προσιούσιν.
Ἀρχὴ καὶ μεταβολαὶ τοῦ ναοῦ
[edit | edit source]Ἐκτίσθη ὁ ναὸς ἐν ἀρχῇ τοῦ 6ου πρὸ Χριστοῦ αἰῶνος, ὢν τῶν πρῶτων Δωρικῶν περιπτερικῶν ἐν Σικελίᾳ. Ἐπὶ τῶν ὑστέρων χρόνων ἐκλείσθη μετὰ τὴν παύσιν τῶν ἐθνικῶν θυσιῶν· ἔπειτα δὲ εἰς ἐκκλησίαν Χριστιανῶν μετεσκευάσθη, ὕστερον εἰς τέμενος Ἰσμαηλιτικόν, καὶ τέλος ὑπὸ τῶν Νορμανῶν πάλιν Ἐκκλησία τοῦ Σωτῆρος ὠνομάσθη. Τοῖς δὲ ὕστερον χρόνοις εἰς στρατιωτικὸν κατάλυμα καὶ οἰκίας ἐνεκλείσθη, μέχρι τῆς ἀνασκαφῆς τῆς ἐν τῷ 19ῳ αἰῶνι.
Διάταξις καὶ μορφὴ τοῦ οἰκοδομήματος
[edit | edit source]Μέγεθος ἔχων ἔγγιστα πεντήκοντα πέντε πλέθρα κατὰ μῆκος καὶ εἴκοσιν ἓξ κατὰ πλάτος, ἦν ἑξάστυλος ἐν τῇ προσόψει καὶ ἑπτακαίδεκα στῦλοι κατὰ τὰ πλάγια. Ἐντός, ἡ μὲν πρόναος, ἡ δὲ κυρία οἴκησις (σηκὸς) τριμερὴς, στυλοῖς δύο σειραῖς διῃρημένη. Ἐπὶ τοῦ ὀπισθίου μέρους ἦν ἄδυτον, ὡς ἐν πολλοῖς Σικελικοῖς ναοῖς.
Ἀρχαϊκὰ γνωρίσματα καὶ καινοτομίαι
[edit | edit source]Πυκνοὶ καὶ βραχεῖς οἱ στῦλοι, τὸ δὲ μεταξὺ τῶν κιόνων διάστημα ἄνισον. Ὁ ἐπιστύλιος ὑπερμεγέθης καὶ καμπύλως ἐσχηματισμένος. Ἡ ἀνατολικὴ πρόσοψις διπλῇ κιονοστοιχίᾳ κοσμουμένη, τὴν μὲν μέσην εὐρυχωροτέραν, τὴν δὲ ὄψιν μᾶλλον ἢ τὴν συμμετρίαν σκοποῦσα.
Ἐπιγραφὴ ἀναθηματική
[edit | edit source]Ἐπὶ τῆς ἀνατολικῆς βαθμίδος ἐνεγέγραπτο· «Κλεομήδης Κνιδιείδαο, Ἀπόλλωνι τὸν ναὸν καὶ τὰς κιονοστοιχίας ἀνέθηκε· καλὸν ἔργον». Ἡ ἐπιγραφὴ αὕτη σπανία ἐστὶν ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς ναοῖς.
Λείψανα καὶ κόσμος
[edit | edit source]Μέρη τῆς ἀρχαίας κεραμοπλαστικῆς καὶ τῶν ἀκρωτηρίων σῴζεται, ποικίλως ἐχρωματισμένα, καὶ νῦν ἐν τῷ τῆς πόλεως μουσείῳ ἐκτίθεται.
Κληρονομία καὶ σημασία
[edit | edit source]Καίπερ νῦν μόνον δύο στύλων καὶ ὀλίγων λειψάνων ἑστώτων, μένει ὁ τοῦ Ἀπόλλωνος ναὸς μαρτύριον τῆς πρώτης Δωρικῆς τεχνῆς ἐν τῇ Σικελίᾳ, καὶ τεκμήριον τοῦ πλούτου καὶ τῆς πολιτιστικῆς ἀκμῆς τῶν Συρακοσίων. Ἡ μακραίων μεταβολὴ αὐτοῦ ἐναργῶς ἐμφαίνει τὴν ποικιλίαν τῆς Σικελίας τῶν αἰώνων.