Wp/grc/Ἀπολογία πρώτη ὑπὲρ Χριστιανῶν πρὸς Ἀντωνῖνον τὸν Εὐσεβῆ
| Ἀπολογία πρώτη ὑπὲρ Χριστιανῶν πρὸς Ἀντωνῖνον τὸν Εὐσεβῆ | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Ἡ πρώτη Ἀπολογία Ἰουστίνου τοῦ Μάρτυρος (πρώτη Ἀπολογία) ἡ ὑπὸ Ἰουστίνου τοῦ Μάρτυρος τῷ αὐτοκράτορι Ἀντωνίνῳ τῷ Εὐσεβεῖ προσφερθεῖσα, μία τῶν ἀρχαιοτάτων ἐστὶ χριστιανικῶν ἀπολογιῶν. Οὐ μόνον γὰρ ἀξιοῖ ὁ Ἰουστῖνος παῦσαι τὸν διωγμὸν τὸν διὰ μόνον τὸ ὄνομα, ἀλλὰ καὶ ἀπολογίαν τῆς τοῦ Χριστιανισμοῦ φιλοσοφίας ποιεῖται καὶ ἀκριβῆ διήγησιν παρέχει τῶν τότε ἐθῶν τε καὶ ἱερουργιῶν. Ταύτῃ δὲ καὶ τῇ Δευτέρᾳ Ἀπολογίᾳ χρῶνται οἱ μεταγενέστεροι ὡς πρώτοις παραδείγμασιν τῆς χριστιανικῆς ἀπολογητικῆς, καὶ πολλοὶ τῶν σοφῶν ἐνόμισαν τὸ σύγγραμμα τοῦτο ἀρχὴν νέου τινὸς εἴδους γενέσθαι, ὃ ἐκ τοῦ νομικοῦ ἔθους τῆς Ῥωμαϊκῆς πολιτείας ἀνέδυ.
Θέματα
[edit | edit source]Πρὸς τὰς κατὰ Χριστιανῶν κατηγορίας
[edit | edit source]Ἐν τοῖς πρώτοις κεφαλαίοις ἀντιλέγει ὁ Ἰουστῖνος ταῖς τότε κατὰ Χριστιανῶν προβαλλομέναις κυριωτάταις κατηγορίαις· ταύτας δὲ φησὶν εἶναι ἀθεότητα, ἀσέλγειαν καὶ στάσιν κατὰ τῆς ἀρχῆς.
Πρῶτον μὲν ἀξιοῖ κρίνεσθαι τοὺς Χριστιανοὺς κατ’ ἔργα, οὐ κατὰ τὸ ὄνομα μόνον· «ἐκ γὰρ ὀνόματος,» φησίν, «οὔτε ἔπαινος οὔτε κόλασις δικαίως γένοιτ’ ἄν, ἐὰν μή τι σπουδαῖον ἢ φαῦλον ἔργον φανῇ.»
Ἔπειτα δέ, πρὸς τὴν τῆς ἀθεότητος κατηγορίαν ἀπολογούμενος, λέγει ὅτι τοὺς μὲν παρ’ ὑμῖν λεγομένους θεοὺς ἀρνοῦνται, τὸν δὲ ἀληθέστατον Θεὸν καὶ τὸν Υἱὸν αὐτοῦ σέβονται. Ὁμολογεῖ δὲ ὅτι τινὲς μὲν ὀνομαζόμενοι Χριστιανοὶ ἔπραξαν ἀνέδην, ἀξιοῖ δὲ τούτους κολάζεσθαι ὡς κακοποιούς, οὐχ ὡς Χριστιανούς.
Τέλος ἀποδείκνυσιν ὅτι μετὰ πάσης εὐνοίας ὑπὲρ τῆς βασιλείας εὔχονται· ἄλλην μέντοι, τὴν παρὰ Θεοῦ, βασιλείαν προσδοκῶσιν, ἣν οὐκ ἀγνοεῖ ὁ ὑμέτερος νόμος.
Ἰησοῦς Χριστὸς ὡς Λόγος
[edit | edit source]Ἐν τῇ Πρώτῃ Ἀπολογίᾳ, μετὰ πολλῆς σπουδῆς ὁ Ἰουστῖνος τὸν Χριστιανισμὸν ὑπερασπίζεται, οὐχ ὡς θρησκείαν τινὰ ἄλογον, ἀλλ’ ὡς τὴν ἀληθῆ καὶ τελείαν φιλοσοφίαν. Δείκνυσιν οὖν ὅτι ἡ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλία πρὸς ἀρετὴν παιδαγωγεῖ τοὺς αὐτῇ πειθομένους, καὶ ὅτι πολλὰ τῶν ἐν αὐτῇ δογμάτων παραπλήσια ἐστὶ τοῖς παρὰ τοῖς ποιηταῖς καὶ φιλοσόφοις μυθολογουμένοις· ὥστε πολλὴν ἀλογίαν εἶναι τὸ τοὺς μὲν τιμᾶν, τοὺς δὲ Χριστιανοὺς διώκειν.
Πάντων δὲ κυριώτατον θέμα τῆς Ἀπολογίας ἐστὶν ὁ Λόγος. Διδάσκει γὰρ ὁ Ἰουστῖνος ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς ἔστιν ὁ ἐνσαρκωθεὶς Λόγος, ἡ τοῦ παντὸς κόσμου λογικὴ καὶ δημιουργικὴ ἀρχή. Ὅθεν ὅσοι πρὸ Χριστοῦ μετὰ λόγου ἐβίωσαν, τοῦ σπερματικοῦ Λόγου μετέσχον καὶ τρόπον τινὰ Χριστιανοὶ ἦσαν. Ὁ Χριστιανισμὸς οὖν τὴν τελείαν ἀλήθειαν κομίζει, τὸν Λόγον αὐτὸν ἐν σαρκὶ φανερωθέντα.
Αὕτη ἡ θεωρία θεμέλιος λίθος ἐστὶ τῆς Ἰουστίνου ἀπολογητικῆς, καὶ καινοτομίαν τινὰ εἰσήγαγεν εἰς τὴν χριστιανικὴν γραμματείαν. Ἡ γὰρ χρῆσις τοῦ «Λόγου» ὅρου δείκνυσιν ὅσον ὁ Ἰουστῖνος τοῖς πρὸ αὐτοῦ φιλοσόφοις ὀφείλει· πλὴν αὐτὸς διατείνεται ἐκείνους μὲν μόνον μέρους τινὸς τῆς ἀληθείας μεταλαβεῖν, καθ’ ὅσον σπερματικῶς τοῦ Λόγου ἐκοινώνησαν. Ὁ δὲ Χριστιανισμός, ὡς αὐτὸς φησίν, τὸν ὅλον Λόγον ἐν ἑαυτῷ φέρει. Ὅθεν οὐ μόνον τὰς προϋπαρχούσας φιλοσοφίας ἐπιδιορθοῖ καὶ τελειοῖ, ἀλλὰ καὶ πρὸς τελείαν ἐπιστήμην καὶ βίον ἀληθῶς λογικὸν χειραγωγεῖ.
Αἱ πράξεις τῆς πρώτης Ἐκκλησίας
[edit | edit source]Ἐναργῶς ὁ Ἰουστῖνος ἐκτίθεται τὰ τῆς ἐκκλησίας ἔθη. Οἱ μέλλοντες βαπτίζεσθαι ἄγονται ἐπὶ τὸ ὕδωρ καὶ ἀναγεννῶνται «δι’ ὕδατος καὶ πίστεως καὶ ξύλου». Μετὰ δὲ τὸ βάπτισμα ἡ εὐχαριστία τελεῖται· «ἐδιδάχθημεν γὰρ,» φησίν, «ὡς οὐ κοινὸν ἄρτον οὐδὲ κοινὸν πόμα ταῦτα λαμβάνομεν… ἀλλὰ… Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ σαρκοποιηθέντος καὶ σάρκα καὶ αἷμα ἐδιδάχθημεν εἶναι.» Κατὰ δὲ τὴν Κυριακὴν καλουμένην ἡμέραν πάντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνέρχονται, καὶ ἀναγινώσκεται τὰ ἀπομνημονεύματα τῶν ἀποστόλων ἢ τὰ συγγράμματα τῶν προφητῶν, εἶτα γίνονται εὐχαί, καὶ οὕτως ἡ διανομὴ καὶ ἡ μετάληψις ἀφ’ ἑκάστου τῶν εὐχαριστηθέντων.
Ἱστορικὴ καὶ Λογοτεχνικὴ Σημασία
[edit | edit source]Πολλὴ ζήτησις γέγονε παρὰ τοῖς σοφοῖς περὶ τοῦ πόσον αἱ Ἀπολογίαι Ἰουστίνου διέφερον τῶν προγεγενημένων καὶ τῶν μελλουσῶν ἀπολογητικῶν διδασκαλιῶν. Παῦλος Πάρβις, σοφὸς περὶ Ἰουστῖνον ἐκ τῆς ἐν Ἐδιμβούργῳ σχολῆς, ἔγραψεν ὅτι ἡ Πρώτη Ἀπολογία οὐδενὶ τῶν πρὸ αὐτῆς ἀπολογιῶν ἔοικεν. Παρέχεται μὲν γὰρ ὡς δέησις νομική, γένος συνήθους Ῥωμαϊκῆς διοικήσεως (ἐνταῦθα αἰτοῦσα τοὺς Χριστιανοὺς κατὰ πονηρὰ ἔργα κρίνεσθαι μᾶλλον ἢ κατὰ τὸ ὄνομα μόνον). Ἀλλὰ τῇ περιλήψει τῶν Χριστιανικῶν πράξεων καὶ δογμάτων, φησὶν ὁ Πάρβις ὅτι «ὃ δὴ ἐποίησεν ὁ Ἰουστῖνος ἦν ἁρπάσαι τὴν συνήθη Ῥωμαϊκὴν διοικητικὴν μέθοδον καὶ ποιῆσαι αὐτὴν ὄχημα τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος». Σάρα Πάρβις, ἐκ τῆς αὐτῆς σχολῆς, προστίθησιν ὅτι δεῖ τοὺς σοφοὺς παύσασθαι νοοῦντας τὴν χριστιανικὴν ἀπολογίαν ὡς «ἀόριστον συγγραμμάτων συλλογὴν ἀπολογουμένην πως ὑπὲρ τοῦ Χριστιανισμοῦ», ἀλλὰ μᾶλλον νοεῖν αὐτὴν ὡς γένος ὑπὸ Ἰουστίνου τοῦ Μάρτυρος εὑρεθὲν καὶ ὑπὸ τῶν ὕστερον (ὡς Τερτυλλιανοῦ) ἐξακριβωθέν.
Ἐπισημαίνονται δὲ καὶ οἱ σοφοὶ τὴν ἀνάγκην ἐξηγήσεως τῶν Χριστιανικῶν πράξεων πρὸς ἀπολογίαν τοῦ ὅλου συστήματος. Ῥοβέρτος Γκραντ ἔγραψεν ὅτι ὁ Ἰουστῖνος οὐ πολλὴν διδασκαλίαν ἔδωκε περὶ τῆς θεολογικῆς αἰτίας τῶν πράξεων τῆς Ἐκκλησίας. Ἀντὶ τούτου, φησίν, ὁ Ἰουστῖνος ταῦτα παρέσχετο ἵνα τε «τὴν ἀληθινὴν φύσιν τοῦ Χριστιανικοῦ βίου δείξῃ» καὶ τοὺς διαβολικοὺς λόγους τῶν ἐθνικῶν ἀνατρέψῃ.
γλῶττα