Wp/grc/Φθορά τῶν Ἀρμενίων
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.Ἡ καλουμένη φθορά τῶν Ἀρμενίων λέγεται περὶ τῆς συστηματικῆς ἀναιρέσεως καὶ ἀναγκαστικῆς ἐκτοπίσεως τῶν Ἀρμενίων, ἣν οἱ Ὀθωμανοὶ κατὰ τὸν πρῶτον παγκόσμιον πόλεμον ἐπετέλεσαν. ἀρξάμενοι δὲ ἐν ἔτει 1915, οἱ ἄρχοντες οἱ τῆς λεγομένης Ἐπιτροπῆς τῆς Ἑνώσεως καὶ Προόδου, ὑπὸ ἔννοιαν κινδύνου καὶ ἐθνικῆς ἀγωνίας, ἐξήγαγον πράξεις ἃς πολλοὶ τῶν νεωτέρων λογίων ὡς γενοκτονίαν (γενoκτονίαν) καταγράφουσιν. τοῦ δὲ πλήθους ὁ ἀριθμὸς ὃ κατεφθάρη ἐγγὺς εἰς ἓν καὶ ἥμισυ μυρίων ἀνέρχεται.
οἱ γὰρ Ἀρμένιοι τῆς Ἀνατολῆς ἐξηναγκάσθησαν ἐκ τῶν οἰκήσεων πορεύεσθαι ἐπὶ τὴν Συρίαν διὰ ὁδῶν ἀνύδρων καὶ ἐρημιῶν· καὶ ἐν ταῖς πορείαις οἱ πολλοὶ ὑπὸ λιμοῦ καὶ νόσου καὶ ὕβρεως ἀπώλοντο. αἱ δὲ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία συχνὰ ἤδη ἠναγκάζοντο μεταστῆναι πρὸς τὰ ἔθη τῶν Μουσουλμάνων ἢ κύριοις ἰδιώταις παραδεδομένοι ἐγένοντο.
Πρότερον ἱστορικόν
[edit | edit source]πρὸ τοῦ πολέμου οἱ Ἀρμένιοι πολλοὺς χρόνους ἦσαν ὑπήκοοι τῆς Ὀθωμανικῆς ἀρχῆς, οἰκοῦντες μάλιστα ἐν ταῖς ἀνατολικαῖς χώραις. καίτοι τοῦ πλήθους μέγα μέρος ἐν εἰρήνῃ ἔζη, ἀλλ’ ὅμως ἐν ὑποδεεστέρᾳ τάξει καὶ νομίμοις δικαιώμασιν ἐφαίνοντο. κατὰ δὲ τὰς ἀρχὰς τοῦ εἰκοστοῦ αἰῶνος, ἐθνισμοῦ κραταινομένου καὶ τοῦ κράτους ἀσθενίζοντος, οἱ ἄρχοντες ὑπώπτευον μὴ Ἀρμένιοι ἐλευθερίας ἢ αὐτονομίας δεηθεῖεν.
Ἀρχὴ τῆς φθορᾶς
[edit | edit source]ἐν τῷ ἔτει 1915 οἱ Ὀθωμανοὶ πρῶτον ἐπεχείρησαν ἁρπάζειν τοὺς ἡγεμόνας καὶ λόγιους Ἀρμενίους, οἷον ἐν Κωνσταντινουπόλει τῇ 24ῃ τοῦ Ἀπριλλίου συλληφθέντας. ἅμα δὲ καὶ τοὺς στρατευομένους Ἀρμενίους ἀφώπλισαν καὶ εἰς τάγματα κοπιωδῶν ἔργων ἔπεμψαν, ὧν οἱ πολλοὶ οὐκ ἐσώθησαν.
Ἐκτοπίσεις καὶ σφαγαί
[edit | edit source]μετὰ ταῦτα ψήφισμα ἦλθεν ὑπὸ τῶν ἀρχῶν ὅτι πάντες σχεδὸν οἱ Ἀρμένιοι τῶν ἀνατολικῶν χωρῶν ἐκτοπιστέοι εἶεν. οἱ μὲν ἄνθρωποι ἐξηναγκάζοντο πορεύεσθαι τὴν ἐπὶ Συρίαν ὁδόν· οὐδὲν δὲ ἧττον τῆς πορείας ἦσαν αἱ ἀδικίαι, οἱ φόνοι καὶ αἱ λεηλασίαι τῶν ταγμάτων καὶ τῶν παραστρατιωτικῶν. πολλοὶ ἐπί τε λιμῷ καὶ νόσῳ καὶ κακοπαθείᾳ ἐτελεύτων· καὶ οἱ σωθέντες εἰς στρατόπεδα ἠγόμενοι ἐν ταῖς χαλεπωτάταις συνθήκαις ἔζων.
Μεταστροφὴ καὶ ἀφομοίωσις
[edit | edit source]οὐκ ὀλίγαι γυναῖκες καὶ παῖδες Ἀρμενίων ἠναγκάσθησαν εἰς μεταστροφὴν ἢ εἰς οἰκίας Μουσουλμάνων εἰσδέξασθαι. τὰ κτήματα τῶν ἀναιρεθέντων ἢ ἐκτοπισθέντων πολλάκις διήρπαζον αἱ ἀρχαὶ ἢ οἱ ἰδιῶται. οἱ δὲ ὀρφανοὶ παιδες ἤδη μὲν ὑπὸ μοναστηρίων ξένων ἐπεμελοῦντο, ἤδη δὲ ὑπὸ κατοίκων τῆς χώρας. μετὰ δὲ τὸν πόλεμον οἱ λοιποὶ Ἀρμένιοι εἰς πολλὰ ἔθνη διασπασθέντες μέγα τὸ τῆς διασπορᾶς γένος κατέστησαν.
Κληρονομία καὶ ἱστορικὴ σημασία
[edit | edit source]ὑπὸ πλείστων λογίων ἡ φθορὰ αὕτη λογίζεται ὡς πρώτη τῶν νεωτέρων γενοκτονιῶν· ἀπώλετο γὰρ ἡ πολυχρόνιος παρουσία τῶν Ἀρμενίων ἐν Ἀνατολῇ, καὶ τὸ ἔθνος ἐν τοῖς ἄλλοις τόποις ἐρριζώθη. ἐν δὲ τῇ νῦν ἐποχῇ πολλὰ κράτη τὴν φθορὰν ταύτην ὡς γενοκτονίαν ἀναγνωρίζουσιν, ἡ δὲ Τουρκία ἔτι τὸ πράγμα ἀμφισβητεῖ.