Wp/grc/Προσωκρατικὴ φιλοσοφία
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.Ἡ Προσωκρατικὴ φιλοσοφία ἐστὶ τὸ σύνολον τῶν ἐν Ἑλλάδι διανοημάτων, ὧν οἱ φιλόσοφοι ἐγένοντο πρὸ Σωκράτους (περὶ 470–399 π.Χ.). οὗτοι ἐζήτουν τὴν φύσιν καὶ τὰ ὑποκείμενα τῷ κόσμῳ, μὴ ἐπιστραφεῖς εἰς μύθους. αἱ τούτων ἐπινοίαι τὴν βάσιν τῆς δυτικῆς φιλοσοφίας καὶ ἐπιστήμης ἔθεσαν.
Ἀρχὴ καὶ πρώτοι φιλόσοφοι
[edit | edit source]Ἡ σχολὴ ἤρξατο ἐν τῷ 6ῳ αἰῶνι π.Χ. ἐν Μιλήτῳ διὰ τῶν Μιλησίων:
- Θαλῆς ὁ Μιλήσιος ἀναγράφεται πρῶτος τῶν φιλοσόφων· ἔλεγεν ὕδωρ ὡς τὸ ἀρχικὸν στοιχεῖον τοῦ παντὸς, καὶ ἔλαβεν μέρος ἐν προρρήσει ἡλιακῆς ἐκλείψεως.
- Ἀναξίμανδρος, μαθητὴς Θαλῆος, ἔφη τὸ ἀρχικὸν ὄν ἐστι τὸ ἄπειρον, ἐξ οὗ πάντα γίγνεται καὶ πάλιν ἐπιστρέφει.
- Ἀναξιμένης ὁ Μιλήσιος ἔλεγεν τὸν ἀέρα ὡς τὸ στοιχεῖον τῶν πάντων, μεταβαλλόμενον διὰ ἀραιώσεως καὶ συμπυκνώσεως εἰς πῦρ, ἄνεμον, νεφέλας, ὕδωρ, καὶ γῆν.
Οὗτοι οἱ πρώτοι φιλόσοφοι τὴν μετάβασιν ἐποίησαν ἀπὸ μύθου πρὸς λόγον.
Φιλοσοφικαὶ ἐξελίξεις
[edit | edit source]Μετὰ τῶν Μιλησίων, ἄλλοι φιλόσοφοι τὴν σκέψιν ἐπεκτείναν:
- Ξενοφάνης ὁ Κολοφώνιος ἐπετίθετο εἰς τὰς ἀνθρωπόμορφους θεούς, προτεινόμενος θεὸν ἕνα, ἀθάνατον καὶ ὑπέρκειται τῶν ἀνθρωπίνων χαρακτηριστικῶν.
- Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος τὴν μεταβολὴν τοῦ κόσμου ἐπέτεινε· «οὐκ ἐμβαίνειν εἰς τὸν αὐτὸν ποταμὸν διπλῶς» ἔφη. τὸ πῦρ ὡς στοιχεῖον ἔθετο, καὶ τὴν ἔριδα καὶ τὴν σύγκρουσιν ὡς στοιχεῖα τοῦ κόσμου ἐνόμιζε.
- Πυθαγόρας ὁ Σάμιος ἔστησεν θρησκευτικὴν καὶ φιλοσοφικὴν κοινότητα, ἀριθμοὺς ὡς τὴν οὐσίαν τῶν πραγμάτων θεωρῶν, ψυχῆς μετεμψύχωσιν διδάσκων, καὶ ἠθικὴν σχολὴν ἀκολουθῶν.
- Παρμενίδης ὁ Ἐλεᾶς ἐδίδασκεν ὅτι ἡ μεταβολὴ δόλος ἐστίν, καὶ τὸ ὄν ἀμετάβλητον καὶ ἕν ἐστιν. μαθητὴς αὐτοῦ Ζήνων ἐγένετο, γνωστός διὰ τὰ παράδοξα περὶ κινήσεως.
Ὕστεροι φιλόσοφοι
[edit | edit source]ἐν τῷ 5ῳ αἰῶνι π.Χ., ἄλλοι ἐπεκτείναν τὰ Προσωκρατικὰ δόγματα:
- Ἀναξαγόρας ὁ Κλαζομενεύς ἐνεφάνισεν τὸ νοῦν ὡς κοσμικὸν ἀρχήν, ἥτις τάσσει καὶ κινεῖ τὸν κόσμον.
- Ἐμπεδοκλῆς ὁ Ἀκραγαντῖνος ἔφη τὰ πάντα ἐκ τεσσάρων στοιχείων ἀρχαίων: γῆ, ἀήρ, πῦρ, ὕδωρ, καὶ ἔθεσεν ἔρωτα καὶ ἔριδα ὡς δυνάμεις τῆς ἑνώσεως καὶ διασπάσεως τοῦ κόσμου.
- Δημόκριτος ὁ Ἄβδηρος ἀνέπτυξεν τὴν θεωρίαν ἀτόμων, ὑποθέσας ὅτι τὰ πάντα ἐκ ἀδιαιρέτων στοιχείων συνίσταται, προμηνύων τὴν νεωτέραν ἀτομικὴν θεωρίαν.