Wp/grc/Πραξιτέλης
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.Ὁ Πραξιτέλης ὁ Ἀθηναῖος, ἀκμάσας κατὰ μέσον τοῦ τετάρτου αἰῶνος πρὸ Χριστοῦ, ἦν ὁ διασημότατος τῶν Ἀττικῶν ἀγαλματοποιῶν καὶ εἷς τῶν πρωτοπόρων δημιουργῶν τῆς ἀρχαίας Ἑλλάδος. Διέπρεψεν εἰσάγων εἰς τὴν τέχνην ἁβρότητα καὶ χάριν, μεταβαλὼν τὸ ἦθος τῶν ἀνδριάντων ἀπὸ τῆς αὐστηρᾶς ἀκαμψίας τῶν προτέρων πρὸς εὐμορφοτέραν καὶ φυσικωτέραν ἀπεικόνησιν. Οὐδεὶς τῶν ἀρχαίων αὐτοῦ ἀνδριάντων σῴζεται· ἀλλὰ διὰ Ῥωμαϊκῶν ἀντιγράφων, ἀρχαίων περιγραφῶν καὶ νομισμάτων ἡ δόξα αὐτοῦ μένει.
Βίος καὶ καταγωγή
[edit | edit source]Περὶ τοῦ βίου αὐτοῦ ὀλίγα σαφῶς γιγνώσκεται. Πατήρ, ὡς λέγεται, ἦν Κηφισόδοτος ὁ Πρεσβύτερος, καὶ τὴν τέχνην παρ᾽ αὐτοῦ ἴσως ἔμαθεν. Ἐδημιούργει ἀπὸ περὶ τὸ 370 ἕως περὶ τὸ 330 π.Χ., γεννηθεὶς ἴσως περὶ τὸ 400 καὶ τελευτήσας πρὸ τοῦ 326. Μετὰ θάνατον ὑπὸ συγγραφέων καὶ περιηγητῶν, οἷον Παυσανίου καὶ Πλινίου τοῦ Πρεσβυτέρου, ἐπῃνέθη, καὶ ὕστερον ἐν τῇ Ἀναγεννήσει καὶ νεωτέροις χρόνοις ἐτιμήθη.
Τρόπος καὶ καινοτομίαι
[edit | edit source]Ὁ Πραξιτέλης μετέβαλεν τὴν μορφὴν τῆς γλυπτικῆς, δίδων εἰς τὰ ἀγάλματα ἀνθρωπίνην αἴσθησιν καὶ ἐπιμελῆ λείαν ἐπιφάνειαν. Οἱ μαρμάρινοι ἀνδριάντες αὐτοῦ λάμπουσι πραΰτητι γραμμῆς καὶ ἠρέμῳ ὄψει· λεπταὶ κινήσεις καὶ μειδιάματα ἐμφαίνουσι τὸ ἦθος. Ἡ τοιαύτη τέχνη ἤνοιξε(ν) ὁδὸν πρὸς τὴν ἐλευθερωτέραν καὶ φυσικωτέραν μορφὴν τῆς ὑστερωτέρας Ἑλληνιστικῆς περιόδου.
Ἔργα διασημότατα
[edit | edit source]Καίπερ τῶν πρωτοτύπων ἀπολωλότων, πολλὰ γιγνώσκονται δι᾽ ἀντιγράφων καὶ λόγων.
- Ἑρμῆς μετὰ Διονύσου βρέφους· ἀνδριάς ἐν Ὀλυμπίᾳ ἀνακειμένος, ἐπαινεῖται διὰ τὴν μαλθακότητα καὶ τὴν ἐπιμελῆ ἐργασίαν, εἰ καὶ ἡ πατρότης ἀμφισβητεῖται.
- Ἀφροδίτη ἡ Κνιδία· διασημότατον ἔργον, καὶ πρῶτον ἀνδριάντιον γυναικὸς γυμνῆς κατὰ τὸ φυσικὸν μέγεθος. Ἐθαυμάζετο ὑπὸ τῶν ἀρχαίων, γνωρίζεται δὲ σήμερον ἐκ Ῥωμαϊκῶν ἀντιγράφων.
- Ἄλλα γνωστὰ ἔργα εἰσὶν ὁ Ἀπόλλων Σαυροκτόνος, ὁ Σάτυρος ἀναπαυόμενος, ὁ Ἀπόλλων Λύκειος, καὶ ἡ λεγομένη Ἀφροδίτη Ἄρλης· πάντα τὴν λεπτότητα καὶ τὴν εὔμορφον στάσιν τοῦ δημιουργοῦ φανερῶντα.
Δόξα καὶ μυθικαὶ σχέσεις
[edit | edit source]Ἡ φήμη τοῦ Πραξιτέλους ἐμεγαλύνθη καὶ διὰ τὸ συνδέεσθαι πρὸς τὴν ἑταίραν Φρύνην, ἣν ἔφασαν εἶναι ὑπόδειγμα τῆς Κνιδίας Ἀφροδίτης. Ἡ παράδοσις ταύτη, κἂν ἀβέβαιος, ἐνεπνεῦσε ποιητὰς, ζωγράφους καὶ φιλοτέχνους διὰ πολλοὺς αἰῶνας.
Κληρονομία καὶ ἐπίδρασις
[edit | edit source]Ὁ Πραξιτέλης ἔθετο νέον μέτρον κάλλους, ἀνθρωποποιῶν τοὺς θεοὺς καὶ ἀναδεικνὺς τὴν θείαν χάριν ἐν τῷ ἀνθρωπίνῳ σχήματι. Ἡ τέχνη αὐτοῦ ἐπῄνετο καὶ ἐμιμεῖτο ἐν τῇ Ἑλληνιστικῇ περιόδῳ, ἐν Ῥωμαϊκοῖς χρόνοις, καὶ ἀνεζωπυρήθη ἐν ταῖς ὑστέραις τέχναις τῆς Εὐρώπης. Σήμερον οἱ λόγοι, τὰ νομίσματα καὶ τὰ ἀντίγραφα τῶν ἔργων αὐτοῦ ἔτι τρέφουσι τὴν μελέτην καὶ τὸν θαυμασμόν τῶν φιλοτέχνων.