Wp/grc/Ποιμὴν τοῦ Ἑρμᾶ
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἐγράφη ἐν τῇ Κοινῇ διαλέκτῳ.| Ποιμὴν τοῦ Ἑρμᾶ | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
Ὁ Ποιμὴν τοῦ Ἑρμᾶ ἐστιν χριστιανικὸν συγγραφὴν τοῦ δευτέρου αἰῶνος μ.Χ., πιθανῶς ἐν Ῥώμῃ γραφεῖσα. Ἑλληνιστὶ συνετέθη, ἀλληγορίαν χριστιανικὴν περιέχουσα ὁράσεις, ἐντολὰς καὶ παραβολάς. Τὸ κείμενον μέγα βάρος εἶχεν ἐν ταῖς πρώταις χριστιανικαῖς ἐκκλησίαις, ὁδηγίαν παρέχον περὶ μετανοίας, ἠθικῆς καὶ τῆς φύσεως τῆς Ἐκκλησίας. Εἰ καὶ ἐτιμᾶτο ὑπὸ τινῶν χριστιανῶν καὶ ἐνεκρίθη ἐν τισιν ἀρχαίαις βιβλικαῖς συλλογαῖς, τελικῶς ἐξαιρέθη ἐκ τοῦ κανονικοῦ Καινῆς Διαθήκης.
Ἡ συγγραφὴ ἀνακλάι τὰς πρώιμας χριστιανικὰς φροντίδας περὶ ἁμαρτίας, συγχωρήσεως καὶ ἠθικοῦ μετασχηματισμοῦ, ἐν καιρῷ ὅτε ἡ Ἐκκλησία ἔτι ὥριζε τὴν ὀρθοδοξίαν καὶ τὴν θεσμικὴν αὐτῆς δομήν. Ἡ ἐπιρροὴ αὐτοῦ φαίνεται ἐν πατρικῇ γραμματείᾳ καὶ πολύτιμα φῶς βάλλει εἰς τὴν θρησκευτικὴν σκέψιν καὶ πράξεις τῆς προ-Νικαϊκῆς Ἐκκλησίας.
Δομὴ καὶ Περιεχόμενον
[edit | edit source]Τὸ κείμενον διαιρεῖται εἰς τρία μέρη: ὁράσεις, ἐντολὰς καὶ παραβολάς. Αἱ ὁράσεις ἀποτελοῦν τὸ κύριον διήγημα, ἐν αἷς ὁ Ἑρμᾶς, ὁ πρωταγωνιστής, λαμβάνει θείας ἀποκαλύψεις παρά τινος μυστηριώδους ὀντότητος, τοῦ Ποιμένος. Αὗται αἱ ὁράσεις ἀποκαλύπτουσι τὴν κατάστασιν τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐπισημαίνουσι τὴν μετάνοιαν καὶ ἁγνείαν. Αἱ ἐντολαὶ περιέχουσιν ἠθικὰς διδασκαλίας πρὸς τὴν χριστιανικὴν κοινότητα, ἐνῷ αἱ παραβολαὶ διὰ συμβολικῶν διηγημάτων ἐκφράζουσιν πνευματικὰ μαθήματα.
Ἡ συνδιαλλαγὴ τοῦ Ἑρμᾶ μετὰ τοῦ Ποιμένος ἐπιδεικνύει τὸ θέμα τῆς ἁμαρτίας καὶ τῆς ἀπολυτρώσεως, ἰσχυριζομένη ὅτι ἡ μετάνοια δυνατὴ μένει καὶ μετὰ τὸ βάπτισμα. Τὸ κείμενον ὑπογραμμίζει τὴν Ἐκκλησίαν ὡς ζῶν σῶμα, ἀπαιτοῦν φυλακὴν καὶ πειθαρχίαν πρὸς διατήρησιν τῆς πνευματικῆς αὐτῆς ὑγείας.
Συγγραφεὺς καὶ Χρόνος
[edit | edit source]Ὁ συγγραφεὺς τοῦ Ποιμένος τοῦ Ἑρμᾶ παραδίδοται τινὶ Ἑρμᾷ, ὃς μνημονεύεται ἐν τῇ Καινῇ Διαθήκῃ (Πρὸς Ῥωμαίους 16:14). Πλὴν, ἡ ἀκριβὴς ταυτότης αὐτοῦ ἀδηλοτέρα μένει. Οἱ φιλόλογοι χρονολογοῦσι τὸ κείμενον εἰς τὸ μέσον τοῦ δευτέρου αἰῶνος, περὶ τὰ 140–150 μ.Χ., ἐν καιρῷ αὐξήσεως καὶ παγιώσεως τῆς χριστιανικῆς κοινότητος ἐν Ῥώμῃ.
Ὁ ἀποκαλυπτικὸς καὶ ποιμαντικὸς χαρακτὴρ αὐτοῦ συμφωνεῖ πρὸς τὰς ἱστορικὰς συνθήκας τῆς πρώιμης χριστιανικῆς περιόδου, ὅτε ἡ Ἐκκλησία ἀντιμετώπιζεν ἐσωτερικὰς δυσκολίας καὶ ἐξωτερικὰς πιέσεις, συμπεριλαμβανομένων διωγμῶν καὶ δογματικῶν ἐρίδων.
Θεολογικὰ Θέματα
[edit | edit source]Κεντρικὸν θέμα τοῦ Ποιμένος ἐστὶν ἡ μετάνοια ὡς συνεχὴς διαδικασία. Ἀντιθέτως πρὸς τὴν ὑστεροτέραν χριστιανικὴν θεολογίαν, ἥτις πολλάκις ἐθεώρει τὸ βάπτισμα ὡς μίαν μόνην κάθαρσιν, ὁ Ἑρμᾶς διδάσκει ὅτι αἱ μετὰ βάπτισμα ἁμαρτίαι συγχωροῦνται ἐὰν ὁ μετανοῶν γνησίως μετανοήσῃ. Αὕτη ἡ θέσις ἀνακλάι τὴν ἐξελισσομένην κατανόησιν τῆς ἁμαρτίας, τῆς χάριτος καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς πειθαρχίας ἐν τῇ πρώιμῃ Ἐκκλησίᾳ.
Τὸ κείμενον προσέχει καὶ πρὸς τὴν ἑνότητα καὶ ἁγνείαν τῆς Ἐκκλησίας, προειδοποιῶν κατὰ σχισμῶν καὶ ἠθικῆς χαυνότητος. Ἡ ἀλληγορία τῆς Ἐκκλησίας ὡς οἰκοδομουμένου οἴκου συμβολίζει τὴν ἀνάγκην κοινωνικῆς ἁγιότητος καὶ ἰδιωτικῆς εὐθύνης.
Παράδοσις καὶ Ἐπιρροή
[edit | edit source]Ὁ Ποιμὴν τοῦ Ἑρμᾶ εὐρύτατα ἀνεγινώσκετο καὶ ἐσεβάσθη ἐν πολλαῖς πρώταις χριστιανικαῖς κοινότησιν. Ἐνεκρίθη ἐν τισιν ἀρχαίαις συλλογαῖς τῶν χριστιανικῶν γραφῶν καὶ ἐπικαλέσθη ὑπὸ Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, ὡς ὁ Εἰρηναῖος καὶ ὁ Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεύς. Αἱ ἠθικαὶ παρακλήσεις καὶ ζωηρὰ εἰκόνες αὐτοῦ ἐποίουν αὐτὸ δημοφιλὲς εἰς διδασκαλίαν καὶ οἰκοδομήν.
Παρὰ ταύτην τὴν πρώιμην σπουδαιότητα, ἐξαιρέθη ἐκ τοῦ κανόνος κατὰ τὴν τελικὴν ὁριοθέτησιν τῆς Καινῆς Διαθήκης τῷ τετάρτῳ αἰῶνι, ἴσως διὰ τὸν ὀψίμων χρόνον συγγραφῆς καὶ τὴν ἧττον σαφῆ χριστολογικὴν ἔμφασιν. Ἀλλ’ ὅμως, κατέλιπεν ἐπιρροὴν ἐν τῇ ὑστέρα χριστιανικῇ θεολογίᾳ καὶ ποιμαντικῇ πράξει.
Χειρόγραφα καὶ Μεταφράσεις
[edit | edit source]Τὸ πρωτότυπον Ἑλληνικὸν κείμενον τοῦ Ποιμένος διασώζεται ἐν πολλοῖς σπουδαίοις χειρογράφοις, καὶ μετεβλήθη εἰς Λατινικήν, Συριακὴν καὶ ἄλλας γλώσσας, μαρτυροῦσα τὴν εὐρεῖαν χρῆσιν αὐτοῦ ἐν τῷ χριστιανικῷ κόσμῳ. Αὗται αἱ μεταφράσεις συνετήρησαν τὸ ἔργον ἐν καιροῖς ὅτε τὰ Ἑλληνικὰ κείμενα ἦσαν δυσπρόσιτα.
Ἡ νεωτέρα φιλολογία παρήγαγεν κριτικὰς ἐκδόσεις καὶ μεταφράσεις, διευκολύνασα τὴν συνεχιζομένην μελέτην τῆς θεολογικῆς, ἱστορικῆς καὶ λογοτεχνικῆς αὐτοῦ σημασίας.