Wp/grc/Πλούταρχος

 Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Πλούταρχος Πλούταρχος Ἁλικαρνασσεύς

Ἀνδριὰς Πλουτάρχου

Τὰ τοῦ ἰδίου Γέννησις περὶ 45–50 μ.Χ. Χαιρωνεία Βοιωτίας Θάνατος περὶ 120 μ.Χ. Χαιρωνεία ἢ Ῥώμη (ἐνδεχομένως) Γένος ἄρρην Λαλούμεναι Γλῶσσαι Ἑλληνική (Ἰωνική διάλεκτος) Ἐπιτήδευμα φιλόσοφος, βιογράφος, συγγραφεύς ἠθικῶν λόγων

Πλούταρχος ἦν Ἕλλην φιλόσοφος Μέσος Πλατωνιστής, βιογράφος καὶ συγγραφεύς ἐκκλησιαστικῶν καὶ ἠθικῶν λόγων τῷ πρώτῳ καὶ δευτέρῳ αἰῶνι τῷ μετὰ Χριστόν, γνωστότατος διὰ τὰς Βίους Παράλληλους καὶ τὰ Ἠθικά. Ἐγεννήθη περὶ τὰ 45–50 μ.Χ. ἐν Χαιρωνείᾳ Βοιωτίας ἐν πλούσιᾳ καὶ φρονεῖσα φαμίλιᾳ, καὶ ἔζη καθ’ ἔθνος τὸν βίο πρακτικὸν ἐν τῇ πατρίδι, συγχρόνως δὲ συνδεδεμένος πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς καὶ Ῥωμαϊκὰς ἀρχάς διὰ τὴν παιδείαν καὶ τοὺς λόγους. ἡ γραφὴ αὐτοῦ, καὶ μάλιστα αἱ βίοι ἐν τῷ *Παράλληλοι Βίοι*, ἐπῆρξαν τὰς ὑστεροτέρας ἰδέας περὶ χαρακτῆρος, ἀρετῆς καὶ ἱστορικῆς διηγήσεως.

Πλούταρχος ἐν τῷ βίῳ αὐτοῦ Ῥωμαϊκὴν ὑπηκοότητα ἔλαβε, καὶ φαίνεται ὑποκείμενος τῷ Ῥωμαίῳ Λουκίῳ Μεστρίῳ Φλώρῳ, ὥστε καὶ τὸ ὄνομα Λούκιος Μεστρίος Πλούταρχος ἔχειν. Ἐκείνος ἐν Ῥώμῃ διηγεῖτο, ὑπὸ δὲ τῆς Χαιρωνείας τὸν βίον οἰκεῖ, καὶ ἐποίει λειτουργίας καὶ ἱεροσύνας ἐν Δελφοῖς, σύνδεσμον ἀναμιγνύνων λόγου, φιλοσοφίας καὶ θρησκείας.

Βίος καὶ Ἑλληνικὴ καὶ Ῥωμαϊκὴ πολιτεία

Πλούταρχος ἐν Ἀθήναις παιδείαν ἔλαβεν ὑπὸ τοῦ Πλατωνικοῦ Ἀμμωνίου, καὶ ἡ παιδεία αὕτη φιλοσοφίαν, ῥητορικὴν, μαθηματικά, καὶ τὴν ἄριστην παιδείαν προσέδωκεν. Ἐπίσης περιεπάτει τὴν Ἀσίαν τὴν Μικρᾶν, Αἴγυπτον, ὡς ἐμπειρίας τε καὶ ὑποθέσεων περὶ τῶν ἀναγραφῶν.

Κατὰ τὴν Ῥώμην ἐπαφήν ποιήσας, συνεδέθη πρὸς τὰς ἀρχὰς τῶν Ῥωμαίων, ὡς διερμηνεὺς τῆς Ἑλληνικῆς παιδείας πρὸς Ρωμαίους, καὶ τῆς Ῥωμαϊκῆς πρακτικῆς πρὸς Ἕλληνας. Ἐπὶ Φλάβιων αὐτοκράτορων ἐνδεικνύεται ὡς ἔλαβεν τιμὰς ἀρχῶν, καὶ ἡ θρησκευτικὴ καὶ πολιτικὴ ἀρχὴ Δελφῶν αὐτῷ προσετάχθη.

Ἀλλ’ ὁ βίος αὐτοῦ κατεῖχεν ἐν Χαιρωνείᾳ, ὡς ἄρχων καὶ μαρτυρὸς τῆς πόλεως, καὶ ἱερεὺς Ἀπόλλωνος. ὡς πρὸς τὸ τέλος, ἀποθνῄσκει περὶ τὰς 120 μ.Χ.

Βίοι Παράλληλοι

Τὸ ἐπιφανέστατον ἔργον αὐτοῦ, οἱ Βίοι Παράλληλοι, βιογραφίας σειρά ἐστίν, ἐν ἧι Ἕλληνες καὶ Ῥωμαῖοι ἡγεμόνες ἐπιλέγονται καὶ συγκρίνονται. Μετὰ τὴν βιογραφίαν, ἔπεται σύγκρισις χαρακτήρων, ἀρετῆς καὶ κακίας. Πλούταρχος οὐχ ἁπλῶς ἐξιστορεῖ, ἀλλὰ μικρὰ συμβάντα καὶ ἔνδειξιν ἠθικὴν προσφέρει.

Εἰσὶν ἐννέα ζεύγη βιογραφιῶν σωζομένων, οἱ δὲ ἐπισημότεροι: Θησεὺς καὶ Ρωμὺλος, Περικλῆς καὶ Φάβιος Μαξιμος, Ἀλέξανδρος καὶ Ἰούλιος Καῖσαρ, Δημοσθένης καὶ Κικέρων. Τὰς Ἱστορίας καὶ τὰς διηγήσεις τῶν ἡγεμόνων ἐνδελεχῶς ἀναφέρει, μᾶλλον ἐξετάζων ἤθη καὶ χαρακτῆρα ἢ στρατηγικὰ ἢ πολιτικὰ γεγονότα.

Ἠθικά

Ἔτερον μέρος τῶν συγγραμμάτων αὐτοῦ, τὰ Ἠθικά, περιέχει ὀγδοήκοντα λόγους καὶ διαλόγους περὶ ἠθικῶν, θρησκευτικῶν, φυσικῶν καὶ παιδευτικῶν θεμάτων. Ἐν αὐτοῖς συγκαταλέγονται: «Περὶ καθυστερήσεως θείας τιμωρίας», «Περὶ εἰρήνης ψυχῆς», «Περὶ σεβασμοῦ Ἰσιδοῦς καὶ Ὀσίριδος», «Δειπνοσοφίαι» (Quaestiones convivales).

Φιλοσοφία καὶ θρησκεία

Φιλοσοφικῶς, Πλούταρχος Μέσος Πλατωνιστής ἐστίν. Θεόν ὑπέρτατον καὶ ἀγαθόν ἀποδέχεται, ἀπερρίπτει δὲ Ὑλισμόν Ἐπικουρείων καὶ μελετᾷ Στωϊκὰ δόγματα. Τὴν ὑπάρξιν κακοῦ καὶ ἀταξίας ἐξήγησεν ὡς ἀντίθετον δύναμιν παρὰ τῇ ψυχῇ κόσμου, συνδεδεμένην πρὸς τὴν θείαν εὐνομίαν. Ἐν ἠθικῇ, ἀρετὴν διδάσκει διὰ παιδείας, συνήθειας καὶ ὁδηγίας, καὶ θρησκείαν ἁρμονικὴν πρὸς ἠθικὴν ἀντιλαμβάνεται.

Ὑποδοχὴ καὶ κληρονομία

Ἔργα Πλουτάρχου πολὺ διεβάλλοντο ἐν τῇ ἀρχαιότητι καὶ βυζαντινῇ περιόδῳ. Τὰ Βίοι Παράλληλοι καὶ τὰ Ἠθικά ἐπηρέασαν συγγραφεῖς καὶ στοχαστὰς τῆς Ῥωμαϊκῆς ἀναγεννήσεως, Μονταίνῳ, Σαίξπηρ, καὶ φιλοσόφους Ἐυρωπαϊκοὺς. Νῦν ἔτι ἐξετάζονται ὡς πηγὴ ἱστορικῶν, φιλοσοφικῶν καὶ ἠθικῶν δεδομένων, καὶ ὡς πρότυπον βιογραφίας καὶ ἀνθρωπίνης ἀρετῆς.

Βιβλιογραφία

• Πλούταρχος, Βίοι Παράλληλοι, βιβλία I–XLV.
• Πλούταρχος, Ἠθικά, βιβλία I–LXXVIII.
• Διονύσιος ὁ Ἁλικαρνασσεύς, Περί βίου Πλουτάρχου.
• Σοῦδα, λῆμμα «Πλούταρχος».
• Στράβων, Γεωγραφικά, IX 2, 29.