Wp/grc/Παιδεία τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.Ἡ παιδεία τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων ποικίλως διῆλθεν κατὰ πόλεις. Αἱ Ἀθῆναι μὲν πρὸς ἀρετὴν καὶ σοφίαν ἐτρέποντο καὶ τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς ἐπεμελοῦντο· ἡ δὲ Σπάρτη τὴν στρατιωτικὴν ἀγωγὴν ἐτίμα. Ἡ παιδεία κατὰ φύσιν καὶ γένος καὶ κοινωνικὴν τάξιν διῄρητο, ὥστε πάντες οἱ μαθηταὶ ἢ ἄρχειν ἢ ἄρχεσθαι τὰ πρέποντα ἐδιδάσκοντο.
Ἡ Ἀθηναϊκὴ παιδεία: ἁρμονία σώματος καὶ νοῦ
[edit | edit source]Ἐν ταῖς Ἀθήναις ἡ παιδεία ἤρχετο ἀπ᾽ ἡλικίας ἑπτὰ ἐτῶν. Ἰδιωτικὴ μὲν ἦν, οὐ δημοσία· ἐδιδάσκοντο δὲ γυμναστική, μουσικὴ καὶ γράμματα. Οἱ παῖδες ἀνάγνωσιν καὶ γραφὴν ἐπὶ πινακίσιν κηρωταῖς ἠσκοῦντο, καὶ τὰ Ὁμήρου καὶ Ἡσιόδου ἔπη ἐμάνθανον. Ἡ γυμναστικὴ ἐν ταῖς παλαίστραις καὶ γυμνασίοις ἐγίγνετο πρὸς τὴν τοῦ σώματος καὶ τῆς ψυχῆς ἁρμονίαν, ἐξ ἧς ἡ καλοκἀγαθία ἐγίγνετο.
Ὕστερον στάδιον: ῥητορικὴ καὶ φιλοσοφία
[edit | edit source]Οἱ νεώτεροι, μάλιστα τῶν εὐπόρων παῖδες, ῥητορικὴν, φιλοσοφίαν καὶ μαθηματικὰ ἐμάνθανον. Διδάσκαλοι ἦσαν οἱ σοφισταί, καὶ ἐν φιλοσοφικαῖς σχολαῖς, οἷον ἡ Πλάτωνος Ἀκαδημία καὶ τὸ Ἀριστοτέλους Λύκειον, διέτριβον. Οἱ μαθηταὶ οὐ μόνον τέχνας ἔμαθον, ἀλλὰ καὶ ἠθικὴν καὶ πολιτικὴν ἕξιν ἐκτῶντο.
Ἡ Σπαρτιατικὴ ἀγωγή
[edit | edit source]Σπάρτῃ δὲ οἱ παῖδες ἀπὸ ἑπτὰ ἐτῶν ἀφαιροῦντο τῶν οἰκείων καὶ στρατιωτικὰ ἐγυμνάζοντο, ὑπομονὴν καὶ πειθαρχίαν καὶ τὰ πολεμικὰ ἔργα μετιόντες. Ἡ μὲν γραμματικὴ παιδεία ὀλίγη ἦν· τὸ δὲ σῶμα καὶ τὸ τῆς πόλεως ἀγαθὸν μάλιστα ἐτιμᾶτο. Καὶ αἱ κόραι γυμνάσια ἐποίουν, ἵνα ἰσχυραὶ γένωνται μητέρες στρατιωτῶν.
Γένος καὶ κοινωνικὴ τάξις
[edit | edit source]Ἡ παιδεία τὸ πλεῖστον τοῖς ἀνδράσι πολίταις ἐνῆν, μάλιστα τοῖς εὐπόροις· αἱ δὲ κόραι τὰ τῆς οἰκονομίας καὶ τὴν ὑφαντικὴν ἠσκοῦντο. Οἱ πενέτες παῖδες ἐπὶ τέχναις παρεδίδοντο πρὸς τοὺς δημιουργούς.
Μῦθοι, μουσικὴ καὶ ἠθικὴ παιδεία
[edit | edit source]Οἱ μῦθοι καὶ τὰ ἔπη παιδαγωγοὶ ἦσαν τοῦ πολιτικοῦ ἤθους· ὁ Ὅμηρος τὴν τῶν ἡρώων ἀρετὴν καὶ τὰ δέοντα ἐδίδασκεν. Ἡ δὲ μουσικὴ καὶ ὁ ῥυθμὸς οὐ μόνον ἡδονὴν παρείχον, ἀλλὰ καὶ σωφροσύνην καὶ πειθαρχίαν ἐνεποίουν τῇ ψυχῇ.
Σχολεῖα, διδάσκαλοι καὶ ἡμέριαι ἀσκήσεις
[edit | edit source]Ἡ διδασκαλία ἐγίγνετο ἐν ταῖς σχολαῖς, ὑπὸ γραμματιστῶν, κιθαριστῶν καὶ παιδοτριβῶν· παιδαγωγοὶ δὲ τοὺς παῖδας ἦγον. Οἱ νεώτεροι πολλὸν χρόνον διέτριβον ἐν γυμνασίοις καὶ ἐν τοῖς φιλοσοφικοῖς κύκλοις, ἅμα τὰ τοῦ σώματος καὶ τῆς διανοίας ἀσκοῦντες.