Wp/grc/Πίνακες
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.Οἱ λεγόμενοι Πίνακες ἔργον ἐστὶ νῦν ἀφανές, ὃ ἀνατίθεται τῷ ποιητῇ καὶ γραμματικῷ Καλλιμάχῳ τῷ Κυρηναίῳ (περὶ 310–240 π.Χ.). Παρὰ τοῖς νεωτέροις νομίζεται πρῶτος τῶν βιβλίων κατάλογος ἐπινοηθείς· οἱ δὲ Πίνακες κατέγραφον τὰ περιεχόμενα τῆς Ἀλεξανδρινῆς Βιβλιοθήκης καθ᾽ ὅσον Καλλίμαχος διέτριψεν ἐν τῷ τρίτῳ αἰῶνι π.Χ.
Ἐπισκόπησις καὶ σκοπός
[edit | edit source]Ἡ Ἀλεξανδρέων Βιβλιοθήκη, ὑπὸ Πτολεμαίου τοῦ Πρώτου Σωτῆρος περὶ τὸ 306 π.Χ. ἱδρυθεῖσα, ἐπεχείρει συλλέγειν πᾶσαν τὴν γνῶσιν τῆς οἰκουμένης. Πρὸς τὴν τάξιν καὶ διοίκησιν τῶν βιβλίων Ζηνόδοτος ὁ Ἐφέσιος, πρῶτος ἐπιστάτης, τὰς πρώτας καταγραφὰς ἤρξατο· Καλλίμαχος δέ, οὐχὶ τῆς βιβλιοθήκης ἐπιστάτης ἀλλ᾽ ἀνὴρ ἐν δοκιμῇ λογίων ὤν, συνέγραψε τοὺς Πίνακας, ἐν οἷς συγγραφεῖς καὶ συγγράμματα ἀνεγράφησαν, ἀρχηγὸς ὥσπερ τῆς περὶ καταλόγους τέχνης γενόμενος.
Διάταξις καὶ περιεχόμενα
[edit | edit source]Οἱ Πίνακες συνέκειντο ἐκ 120 βιβλίων καὶ καθίστατο κατάλογος γενικὸς τῆς βιβλιοθήκης. Ἑκάστη δ᾽ εἴσοδος πρῶτον μὲν τὸν τίτλον ἔφερεν, εἶτα τὸ ὄνομα τοῦ συγγραφέως, τὴν πατρίδα, τὸν πατέρα, τοὺς διδασκάλους, τὴν παιδείαν· προστίθετο δὲ καὶ βίος βραχύς, κατάλογος τῶν συγγραμμάτων, πρῶτος στίχος ἑκάστου, ὑπόμνημα τοῦ περιεχομένου, καὶ ὅσα ἦν ἀμφισβητούμενα περὶ τῆς ἀναθέσεως.
Αἱ δὲ Καλλιμάχου κατηγορίαι διῄρουν τὰ γράμματα εἰς ἔπη, τραγῳδίαν, κωμῳδίαν, λυρικὴν ποίησιν, ῥητορικήν, νόμους, ἱστορίαν, ἰατρικήν, μαθηματικὰ, φυσικά, καὶ ἐπιτομὰς διδακτικάς· ἐτάσσοντο δὲ οἱ συγγραφεῖς ἐν ἑκάστῃ κατηγορίᾳ κατ᾽ ἀλφάβητον πρὸς ἀναζήτησιν ῥᾳδίαν.
Τὰ μετὰ Καλλίμαχον
[edit | edit source]Μετὰ Καλλίμαχον ἄλλοι λόγιοι τὴν τῶν καταλόγων ἐπιμέλειαν ἐδέξαντο. Ἀπολλώνιος ὁ Ῥόδιος Ζηνόδοτον διεδέξατο, εἶτα Ἐρατοσθένης ὁ Κυρηναῖος τῆς ἐπιστασίας ἦρξεν· Ἀριστοφάνης δὲ ὁ Βυζάντιος, διάδοχος γενομένος περὶ τὸ 195 π.Χ., τοὺς καταλόγους ἐπεμελήθη καὶ διώρθωσε, ὡς ἐικός.
Κληρονομία καὶ ἐπιρροή
[edit | edit source]Πρότυπον ἐγένοντο οἱ Πίνακες τῆς τάξεως τῶν βιβλιοθηκῶν δι᾽ αἰώνων· ἡ δὲ ἐπιρροὴ αὐτῶν καὶ ἐπὶ τὴν μεσαιωνικὴν Ἀνατολὴν ἥκει, ἐν τῷ Ἀλ-Φιχρίστῃ (Ἰμπν ἀλ-Ναντὶμ, 10ος αἰ.), καὶ μέχρι τῆς νεωτέρας βιβλιοθηκονομίας, ὅτε Ἀντώνιος Πανίτζι καὶ Μέλβιλ Ντιούι κοινὰ συστήματα καταλογῆς ἔθεντο.
Διάσωσις καὶ ἀνασύνθεσις
[edit | edit source]Οὐδὲν ἀντίγραφον τῶν Πινάκων σῴζεται· γιγνώσκομεν δ᾽ αὐτοὺς ἐκ παραπομπῶν ἐν τοῖς ὕστεροις συγγράμμασιν, οἷον παρ᾽ Ἀθηναίῳ, Γαληνῷ, Διογένει τῷ Λαερτίῳ. Οἱ νῦν μελετηταὶ ἐκ παπύρων, ἐπιγραφῶν, καὶ ἀναφορῶν τὸ περιεχόμενον ἀνασυνιστᾶσιν, ὑποθέσεσιν καὶ ἐκτιμήσεσι χρώμενοι.
Συμπέρασμα
[edit | edit source]Οἱ Πίνακες πρῶτον ἀποφαίνονται παράδειγμα συστηματικῆς καταλογῆς βιβλίων, ἥτις τὴν ἐν τοῖς γράμμασι τάξιν καὶ τὴν συλλογὴν τῆς γνώσεως ἐστερέωσεν· καίπερ τὸ ἔργον ἀπωλώλει, ἡ ἐπιρροὴ αὐτοῦ ἐν τῇ ὕστερον βιβλιοθηκονομίᾳ καὶ τῇ περὶ ὑπομνήσεις συγγραμμάτων ἐπιστήμῃ ἐναργῶς φαίνεται.