Wp/grc/Νικομάχεια Ἠθικά

 Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Νικομάχεια Ἠθικά ἐστὶν ἔργον Ἀριστοτέλους, διδασκαλικῶς διαταγμένον ἐν δέκα βιβλίοις, τὰς διδασκαλίας αὐτοῦ ἐν τῷ Λυκείῳ ἀναγράφον. Ἑστίασις τῆς ἔργου ἐστὶν ἐπὶ τῷ ζητήματι τίς ἐστὶν ὁ ἀκρότατος ἀνθρώπινος ἀγαθός καὶ πῶς ὁ ἄνθρωπος καλῶς ζῆν ἐδύνατο.

Σκοπός καὶ Μέθοδος

Ἀριστοτέλης παρατηρεῖ πᾶσαν τέχνην, ἐπιστήμην καὶ πράξιν πρὸς ἔργον ἀγαθόν ἐπιτείνουσαν. Ἐκ τούτου ζητεῖ τὸ ἀγαθὸν τὸ ὑπέρτατον, ὃ καθ’ αὑτὸ ἐκλέγεται, μὴ ὡς μέσον πρὸς ἕτερον. Καὶ μὴ ἀποκλειστικῶς ἐκ θεωρίας ἀλλὰ καὶ ἐκ ἔμπειρων καὶ παιδευμένων γνώμης συλλογίζεται· ἀναμιγνύων σύστημα, ἐμπειρίαν, καὶ κοινὰς ἡθικὰς ἔννοιες.

Ὑπέρτατον ἀγαθὸν: Εὐδαιμονία

Τὸ ὑπέρτατον ἀγαθὸν ἐστὶν ἡ εὐδαιμονία, οὐκ ἡ παροδική ἡδονή, ἀλλὰ ζωὴ τελεία ἐν ἀρετῇ καὶ λόγῳ. Ἡ ψυχὴ λειτουργεῖν καλῶς δὲ σημαίνει, ὡς ἐν ἀνθρώπῳ λόγος κυρίως· ἡ εὐδαιμονία ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ἀρίστως ἐκτελείας τῶν ἀρετῶν ἐκδηλοῦται. Ἔξωθεν ἀγαθά — ὑγεία, φιλία, ὑλικὸν ἀρκεῖον — βοηθοῦσιν, ἀλλ’ οὐ μόνα ἱκανά εἰσιν.

Ἀρετή καὶ Χαρακτήρ

Κεντρικὴ ἔννοια ἐστὶν ἡ ἀρετή — ἀριστεία χαρακτῆρος — ὡς ὁδὸς πρὸς εὐδαιμονίαν. Οὐ φυσικῶς τελεῖται ἀλλὰ διὰ ἔξεως: ἐνέργειαι ὀρθῶς ποιουμένων ἐθίζουσι τὴν ψυχὴν εἰς ἀρετήν. Διακρίνονται "ἠθικαὶ ἀρεταί! (ὡς ἀνδρεία, σωφροσύνη, δικαιοσύνη) καὶ !νοητικαὶ ἀρεταί" (σοφία, φρόνησις).

Δόγμα τοῦ Μεσοῦ

Ἡ ἀρετὴ ἐν μέσῳ ἀνὰ μέσον δύο ἄκρων ἐστίν: ὑπερβολῆς καὶ ἔλλειψις. Πρ.χ., ἀνδρεία μέσον ἐστὶν μεταξὺ ἀβροχίας καὶ δειλίας, σωφροσύνη μεταξὺ ἡδονῆς καὶ ἀσυνέσεως. Ὁ μέσος οὐκ ἴδιος πᾶσιν· διαφέρει κατὰ τὸν λόγον καὶ τὴν φρόνησιν.

Νοητικαὶ ἀρεταί καὶ Ζωὴ θεωρητική

Πέραν ἠθικῶν, νοητικαὶ ἀρεταί (φρόνησις, σοφία) ἐστὶν τὸ ὑψηλότερον τῆς ψυχῆς ἀγαθόν. Ἡ ζωή θεωρητική (θεωρία) ἀρκέστατα τελείαν ἐπιφέρει· αὐτὴν ὁ Ἀριστοτέλης ὑψίστην εὐδαιμονίας μορφὴν ἡγοῖται.

Πρᾶξις, Ἐλευθερία, Κοινωνία

Ἀρετὴ καὶ χαρακτήρ ἐκδηλοῦνται διὰ προαιρέσεως — ἐλευθέρων καὶ ἐν γνώσει πράξεων. Ἀνθρώπινος εὐδαιμονία ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τῶν ἔξωθεν ἀγαθῶν καὶ κοινωνικῶν συνθηκῶν: φίλοι, ὑλικὴ ἀρκεῖα, καὶ πολιτικὴ διακυβέρνησις συμβάλλουσιν τῇ τελείας ζωῇ.

Κληρονομία καὶ Σημασία

Τὰ Νικομάχεια Ἠθικά διέπλασαν τὴν δυτικὴν ἠθικὴν φιλοσοφίαν, ἐπισημαίνοντα τὸν ρόλον τῆς ἀρετῆς, τῆς λόγιμης πράξεως, καὶ τῆς ζωῆς τελείας ἐκτιμήσεως. Σήμερον ἐπιδρά καὶ ἐν ἠθικῇ θεωρίᾳ, πολιτικῇ φιλοσοφίᾳ, καὶ μελέτῃ τῆς ἀνθρώπινης εὐζωίας.