Wp/grc/Ναὸς τῆς Ἀθηνᾶς Νίκης
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.
Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.
Ὁ ναὸς τῆς Ἀθηνᾶς Νίκης κεῖται ἐν τῇ νοτιοδυτικῇ ἄκρᾳ τῆς Ἀκροπόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Ἐπ᾽ αὐτῆς τῆς ἀκροπόλεως ἐν τῷ πέμπτῳ αἰῶνι π.Χ. ᾠκοδομήθη ὡς μικρὸν ἱερὸν ἰωνικὸν, ἀνατεθὲν τῇ θεῷ τῇ τὴν νίκην παρεχομένῃ. Καίπερ μικρὸν τὸ μέγεθος, κάλλει καὶ ἁρμονίᾳ ἐπαινεῖται, ὡς τὸ πρῶτον ἰωνικὸν ἔργον ἐν τῇ Ἀκροπόλει.
Ἱστορία καὶ λατρεία
[edit | edit source]Τὸ χωρίον ἦν ἱερὸν ἤδη ἐκ χρόνων μυκηναϊκῶν, καὶ ἄλλοτε ναοί ἔκειντο ἐνταῦθα πρὶν ὑπὸ τῶν Περσῶν καταστραφῆναι. Ὁ κλασικὸς ναὸς ἐπὶ τοῦ πολέμου τοῦ Πελοποννησιακοῦ ἐτελειώθη. Ἐντὸς ἦν ξόανον τῆς Νίκης ἄπτερος, ἵνα ἡ νίκη μὴ ἀποπτάσθαι δοκῇ ἀπὸ τῆς πόλεως.
Ἀρχιτεκτονία
[edit | edit source]Ὁ ναὸς ἀμφιπρόστυλος ἐστίν, τετράσι κίοσιν ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν, ἄνευ πλευρικῶν στοῶν. Ἐκ μαρμάρου Πεντελικοῦ πεποίηται, μικρὸς μὲν τὸ μέγεθος, ἀκριβῶς δὲ συμμετρικὸς πρὸς τὰ δώρικα τοῦ Προπυλαίου. Ἐπάνω τοῦ ναοῦ ἦν ζωφόρος συνεχής καὶ ἀετὸι διακοσμοῦντες, ὕστερον δὲ προστέθη παράπηγμα μαρμάρινον πρὸς ἀσφάλειαν.
Εἰκονογραφία καὶ γλυπτική
[edit | edit source]Ἡ ζωφόρος ἐπεδείκνυεν ἄλλοτε μὲν μάχας Ἑλλήνων καὶ βαρβάρων, ἄλλοτε δὲ μυθικὰς ἔριδας. Ἐν ταῖς πλάξι τοῦ παραπήγματος αἱ Νῖκαι ἐνεφαίνοντο ἐν ποικίλοις σχῆμασιν, τὴν χάριν καὶ τὴν κίνησιν τῶν σωμάτων ἐπιδεικνύουσαι.
Ὕστεροι χρόνοι
[edit | edit source]Ὁ ναὸς ἐν τοῖς ὕστεροις χρόνοις εἰς ἐκκλησίαν ἐμεταβλήθη. Μετὰ δὲ τὰς συμφορὰς τῆς πόλεως ὑπὸ πολεμίων ἐλύθη, καὶ λίθοι εἰς τείχη ἐχρήσθησαν. Ἐν τοῖς νεωτέροις χρόνοις ἀνεστηλώθη πολλάκις, καὶ νῦν ὁρᾶται πάλιν ἐπὶ τῆς ἀκρᾶς, ἔνθα τὴν πόλιν κοσμεῖ.