Wp/grc/Μᾶρκος ὁ Ἐφέσιος

 Τοῦτο τὸ λῆμμα ἐγράφη ἐν τῇ Κοινῇ διαλέκτῳ.

 Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.

Εἰκὼν τοῦ Ἁγίου Μάρκου ἐν Ὀρθοδόξῳ ναϊσκίῳ ἐν ταῖς Ἡνωμέναις Πολιτείαις.

Μᾶρκος ὁ Ἐφέσιος, τὸ κοσμικὸν ὄνομα Μανουὴλ Εὐγενικὸς ἔχων (1392 – τῇ 23ῃ Ἰουνίου 1444), θεολόγος ἦν Βυζαντινός, μοναχὸς τε καὶ ἐπίσκοπος, εὐδοκιμῶν ὡς προασπιστὴς τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως. Μάλιστα δὲ μνημονεύεται διὰ τὴν ἐναντίωσιν τὴν πρὸς τὴν τῶν Ἐκκλησιῶν—τῆς τε Ἀνατολικῆς καὶ τῆς Δυτικῆς—ἕνωσιν, τὴν ἐν τῇ ἐν Φερράρᾳ καὶ Φλωρεντίᾳ Συνόδῳ γενομένην (1438–1439). Τὸ γὰρ μὴ ἐθέλειν αὐτὸν τοῖς τῆς ἑνώσεως γράμμασιν ὑπογράψαι κατέστησεν αὐτὸν σύμβολον τῆς τῶν Ὀρθοδόξων ἀντιστάσεως, ὥστε καὶ «Στῦλος τῆς Ὀρθοδοξίας» ἐπεκλήθη. Τελευτήσας δὲ τιμῆς τῆς ὡς ἁγίου ἔτυχεν ἐν τῇ Ὀρθοδόξῳ Ἐκκλησίᾳ, διά τε τὴν ἐν τῇ θεολογίᾳ ἀκρίβειαν καὶ τὴν ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ σταθερότητα.

Περὶ τῆς νεότητος καὶ τῆς παιδείας

Μᾶρκος ἐγένετο ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐν τῇ τῶν Εὐγενικῶν οἰκίᾳ, Μανουὴλ τὸ μὲν πρῶτον ὀνομαζόμενος. Παιδείας δὲ πολλῆς μετέλαβε, τά τε τὰ θεῖα καὶ τὰ φιλοσοφικά ἐπιμελῶς ἀσκήσας, φοιτῶν παρὰ διδασκάλοις ἀξιολόγοις. Τῇ δὲ τῶν ἡσυχαζόντων ἀγωγῇ καὶ τοῖς Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ δόγμασι τὸν νοῦν προσέχων, εἰς βάθος ἐννοίας προῆλθε, τῇ τε προσευχῇ σχολάζων καὶ τῇ μυστικῇ τῆς Ἐκκλησίας θεολογίᾳ.

Περὶ τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἐπισκοπῆς καὶ τῆς θεολογίας

Χρόνῳ δὲ ὕστερον ἀρχιερεὺς τῆς ἐν Ἐφέσῳ ἐκκλησίας κατέστη, παροικίας ἐπιφανοῦς ἐν τῇ Μικρᾷ Ἀσίᾳ. Ἐν δὲ τῷ τῆς ἱερωσύνης ἔργῳ πολλὴν ἐπεδείκνυτο πρόνοιαν, ὕμνους τε γράφων καὶ συγγράμματα θεολογικά. Ἐσπούδαζε γὰρ διά τε τῆς λατρείας καὶ τῆς διδασκαλίας τὴν τῶν Ὀρθοδόξων ἕξιν βεβαιῶσαι καὶ φυλάξαι.

Περὶ τῆς ἐν τῇ Συνόδῳ ἀντιθέσεως

Τὸ δὲ μέγιστον τῶν κατὰ τὸν βίον αὐτῷ συμβάντων ἐγένετο ἐν τῇ τῆς Φερράρας καὶ Φλωρεντίας Συνόδῳ, ἐν ᾗ περὶ τῆς τῶν Ἐκκλησιῶν ἑνώσεως λόγοι ἐγίγνοντο. Ὁ δὲ Μᾶρκος, καίπερ πρεσβευτὴς ἥκων ὑπὲρ τῶν Ὀρθοδόξων, οὐ συνῄνεσε ταῖς τῆς ἑνώσεως συνθήκαις, ὡς τοῖς πατρίοις δόγμασιν ἐναντιουμέναις. Ἃ δὲ μάλιστα ἐνεκάλει τοῖς Λατίνοις ἦν τό τε δόγμα τὸ περὶ τῆς τοῦ Πνεύματος ἐκ τοῦ Υἱοῦ ἐκπορεύσεως (Filioque) καὶ ἡ τοῦ Πάπα ἀρχή. Ταῦτα γὰρ ἐνόμιζεν ἀποχώρησιν εἶναι ἀπὸ τῆς ὀρθῆς διδασκαλίας, τὴν δὲ τούτων ἀπόρριψιν ἀναγκαίαν ἡγεῖτο πρὸς τὸ ἀληθεύειν.

Περὶ τοῦ τέλους καὶ τῆς ἁγιότητος

Διαλυθείσης δὲ τῆς συνόδου, ὁ Μᾶρκος ἐπανῆλθεν εἰς Ἔφεσον καὶ διέμεινεν ἄκρος τῆς Ὀρθοδοξίας φύλαξ μέχρι τῆς τελευτῆς (1444). Ἅγιος δὲ παρὰ τῆς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου Ἐκκλησίας ἀνεκηρύχθη τῷ 1734 ἔτει, ἐπὶ πατριάρχου Σεραφεὶμ τοῦ Αʹ. Λέγεται δὲ καὶ γυναῖκά τινα νοσοῦσαν ἰάσασθαι, ὄψιν φανεὶς αὐτῇ καὶ ὕδωρ ἐκ φρέατος ποτίσας, εἰπὼν ὅτι ὑγιὴς γέγονεν. Τὰ δὲ λείψανα αὐτοῦ μετεκομίσθησαν εἰς τὴν Μονὴν τοῦ Ἁγίου Λαζάρου ἐν Γαλατᾷ, οὗ δὴ σεβασμοῦ τυγχάνει.

Περὶ τῆς δόξης καὶ τῆς μνήμης

Ὁ Ἐφέσιος Μᾶρκος εἷς τῶν κρατίστων τῆς Ὀρθοδοξίας ὑπερασπιστῶν ἀριθμεῖται, μετὰ Φωτίου τε τοῦ Μεγάλου καὶ Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ταττόμενος. Διὰ γὰρ τὴν τούτου στάσιν σαφέστερον ὥρισαν οἱ Ὀρθόδοξοι τά τε περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς καὶ τὰ περὶ τῆς πρὸς τὴν Δύσιν σχέσεως. Καίπερ δὲ τῇ τῶν Λατίνων θεολογίᾳ σφόδρα ἀντιλέγων, τῶν ἐκείνων γραμμάτων οὐκ ἄπειρος ἦν, ἀλλὰ καὶ βιβλίοις Λατινικοῖς ἐχρῆτο, οἷον τοῖς τοῦ Θωμᾶ Ἀκινάτου, ἵνα τὴν Ὀρθόδοξον διδασκαλίαν διασαφηνίζῃ. Ὁ μὲν οὖν βίος αὐτοῦ καὶ τὸ ἔργον πολλοῦ ἄξιά ἐστι τοῖς νῦν ζητοῦσι περὶ τῆς τῶν Ὀρθοδόξων ταυτότητος· ἄγεται δὲ ἡ ἑορτὴ αὐτοῦ τῇ 19ῃ Ἰανουαρίου.