Wp/grc/Μινωικὸς πολιτισμός

 Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Μινωικὸς πολιτισμός.

Ὁ Μινωικὸς πολιτισμὸς ἦν πολιτεία τῆς Χαλκῆς Ἐποχῆς, ἡ ἐπὶ τῆς νήσου Κρήτης καὶ τῶν περικειμένων νήσων ἀνθούσα, ἀπὸ τῶν πρώτων τῆς τρίτης χιλιετηρίδος π.Χ. μέχρι τὸ τέλος τῆς Ὑστεροχαλκῆς Ἐποχῆς. Τούτου τῆς πολιτείας ἡ σημασία ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς Ἑὐρώπης ἡ πρώιμος, ἐπεὶ ἀνέδειξε πρώτην ὑψηλὴν τέχνην, πόλεις μεγάλας, ναυτικὴν ἐμπόριον καὶ ἀνάπτυξιν ὀργανωμένην. Τὸ ὄνομα «Μινωικός» ἐκ τοῦ Μίνωος τοῦ μύθου λαβόν, διὰ τοῦ ἀρχαιολόγου Ἀρθούρου Ἐβανς, καὶ τὴν Κνωσὸν τὴν μέγιστην ἀνάκτορον τοῦ μύθου συσχετίζειν ἐπέτυχε.

Γένεσις καὶ ἀνάπτυξις

ἡ Μινωικὴ πολιτεία ἐκ τῶν Νεολιθικῶν κοινοτήτων τῆς Κρήτης ἀνεφύη· περὶ τὸ 3000 π.Χ. οἱ κοινότητες ἀρχίζουν ὑψηλοτέρας κοινωνικῆς τάξεως καὶ τεχνολογίας ἐπιδείξεις. Κατὰ τὴν Πρώιμον καὶ Μέσην Χαλκῆν Ἐποχήν οἱ οἰκισμοὶ εἰς πολεῖς ἀνεπτύχθησαν, αἱ δὲ ἀνάκτοροι μεγάλοι, πολυόροφοι, με στρατηγικὰς αὐλὰς καὶ ἀποθήκας ἐκτεινόμενοι. Οὗτοι οὐ μόνον θρησκευτικὰς ἔσχον ἐν ταῖς ἀνακτόροις, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐκκλησιαστικὰς καὶ διοικητικὰς λειτουργίας ἀπέδωκαν, καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀναδιανομήν τοῦ πλεονάσματος ὑποστήριξαν.

Ἀνάκτορα καὶ κοινωνία

Ἡ Κνωσὸς ἦν ἡ μέγιστη τῶν μινωικῶν ἀνακτόρων, ἣν οἱ νεώτεροι ἐν τῷ μύθῳ με τὸν λαβύρινθον συνήντησαν. Ἄλλα σημαντικὰ ἀνάκτορα ἐστὶν ἐν Φαιστῷ, Μάλεια καὶ Ζάκρῳ, πᾶν ἀντιπροσωπεύον τὴν πολιτιστικὴν καὶ ἐμπορικὴν ζωήν τῆς Κρήτης. Ἀρχιτεκτονικὴ τοῖς ἀνακτόροις, ὡς φῶς εἰς ἐσωτερικά, τοῖς τοῖχοις ζωγραφίαι, καὶ συστήματα ἀποχετεύσεως, ἐπισημαίνει σοφίαν καὶ αἴσθησιν τῶν μινωικῶν. Κοινωνικῶς δὲ, φαίνεται ὅτι ὑψηλὴ ὀργάνωσις ἦν, ἔνθα τε θρησκευτικὴ λατρεία καὶ διοικητικαὶ καταγραφαὶ ἐγίγνοντο.

Τέχνη, γράμματα, καὶ οἰκονομία

Ἡ τέχνη μινωική διάσημος ἐστὶ διὰ τὰ ἐντοιχιακὰ ζωγραφίδια, τὴν κεραμικὴν καὶ σφραγῖδας λεπτάς. Ζωὰ, τελεταὶ καὶ ναυτικὰ θέματα συχνὰ παριστάνονται. Ἐξελίσσεται δὲ καὶ γραφή, ἡ Κρητικὴ ἱερογλυφικὴ καὶ Γραμμικὴ Α, πρὸς διοικητικὴν χρῆσιν· ἡ δὲ Γραμμικὴ Α ἄγνωστος ἔτι ἐστὶ, καὶ τὸν λόγον τῆς γλώσσης κρύπτει. Τεχνίται δὲ ἐπιδεικνύουσιν χαλκοτεχνίαν, κεραμικὴν, λίθινα ἔργα, καὶ ἐμπόριον θαλάσσιον τεταγμένον πρὸς Αἴγυπτον, Ἀνατολήν, καὶ τὴν Ἑλλάδα, ἐμπορεύοντες κεραμικὰ, πολυτελεῖς ὑλίας καὶ ἀργυροχαλκίαν.

Ἀκμή καὶ ἐπιρροή

Ἡ Μινωικὴ πολιτεία ἀκμάζει κατὰ τὴν Μέσην καὶ πρώτην Ὑστεροχαλκὴν Ἐποχήν, περὶ τὸ 2000–1450 π.Χ., ὡς κέντρον ἐμπορίου καὶ πολιτισμοῦ. Τέχναι καὶ ἀρχιτεκτονικαὶ μέθοδοι διαχέονται εἰς τὸν Ἑλλαδικόν κόσμον, καὶ μεταλαμβάνει τῶν στοιχείων ἡ Μυκηναϊκὴ πολιτεία. Μετὰ τὸ 1450 π.Χ. ἀνακτόρων ἡ καταστροφή ἤδη ἐγένετο· αἴτιοι δὲ ἦσαν φυσικαὶ καταστροφαι, ἐσωτερικαὶ ταραχαὶ, ἢ Μυκηναϊκὴ ἐπέμβασις.

Παρακμή καὶ κληρονομία

Μετὰ τὸ 1450 π.Χ. ἡ μινωικὴ ταυτότης φθίνει, καὶ τὸ τέλος τῆς Ἐποχῆς ἡλικίαν λαμβάνει περὶ τὸ 1100 π.Χ. Ἡ ἀνακάλυψις αὐτῆς ἐν τῷ 20ῷ αἰῶνι διὰ ἀνασκαφῶν Ἀρθούρου Ἐβανς ἔδωκεν ὀφθαλμοφανῆ εἰκόνα τῆς προϊστορικῆς Κρήτης, ἀνασχηματίζουσα τὴν γνώσιν τῆς πρώιμης Ἑὐρωπαϊκῆς κοινωνίας.