Wp/grc/Κυνισμὸς (φιλοσοφία)

Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Ὁ Κυνισμὸς φιλοσοφικὸς ἐστὶ σχολὴ Ἑλληνικὴ ἀρχαία, ἣ βούλεται τὸν βίον ἀρετῇ κατὰ φύσιν διατρίβειν, ἀφαιρεῖσα τῶν συνηθισμένων ἐπιθυμιῶν, οἷον πλοῦτος, δόξα, ἐξουσία, καὶ τὸ ἐν τῇ κοινωνίᾳ εὐδοκιμεῖν. οἱ Κυνικοὶ ἐπίστευον ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὄν ὀρθολογικὸν, τὴν εὐδαιμονίαν οὐκ ἐξ ὑλῶν ἢ κοινωνικῶν τίτλων, ἀλλὰ ἐξ αὐτάρκειας, ἐλευθερίας παρὰ τῶν κοινωνικῶν δεσμῶν, καὶ ἀσκητικῆς ἐγκρατείας ἐπιτυγχάνει. Ὁ ὄρος «Κυνικός» ἐκ τῆς ἑλληνικῆς λέξεως κυνικός ἔστιν, ἀρχικῶς βέβαια ὀνειδιστικός, ἐπειδὴ δὲ ὑιοθετήθη ὑπὸ τῶν φιλοσόφων, ἔδεικνυεν τὴν ἀναισχυντίαν καὶ τὸν ἀνεπιτήδευτον βίον τῶν ἐκείνων.

Περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ ὀνόματος

Ἡ ἀρχὴ τοῦ Κυνισμοῦ ἀνιχνεύεται εἰς τὸν 5ον αἰῶνα π.Χ., ὅτε Ἀντισθένης ὁ Ἀθηναῖος (περὶ 445–365 π.Χ.), μαθητὴς Σωκράτους, τὴν σχολὴν ἔθετο. Ὅριζε τὸν βίον ἀρετῇ ὁδηγοῦμενον καὶ ἀμέτοχον ἐκ τῶν ἔξωθεν ἀγαθῶν, ὃ ἔμελλεν ἐπιρρεῖν τῶν ὑστέρων Κυνικῶν. Ὁ ὄρος «Κυνικός» ἴσως ἀπὸ τοῦ γυμνασίου Κυνόσαργες ἐν Ἀθήναις, ἢ ἀπὸ τῆς λέξεως κύων, ὡς ἐπικλήσεις ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων τῶν Κυνικῶν διὰ τὴν ἀναισχυντίαν καὶ τὸν πενιχρὸν βίον. Ὡς δὲ ὁ Διογένης ὁ Σινώπης ἐδείκνυεν, ὥσπερ οἱ κύονες ὑβρίζειν τοὺς ἀδίκους, οὕτως καὶ ὁ Κυνικός τὰ κοινωνικὰ ψεῦδη ἐλέγχει.

Περὶ τῆς ἠθικῆς

Ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς Κυνικῆς διδασκαλίας ἐστὶν ἡ πίστις ὅτι ἡ ἀρετὴ μόνη τὴν εὐδαιμονίαν παρέχει, καὶ ὅτι ἀληθὴς ἐλευθερία ἐκ φύσει ζῆν ἐστὶν, οὐκ ἐκ τῶν τεχνικῶν τιμῶν τῆς κοινωνίας. οἱ Κυνικοὶ ἔλεγον ὅτι τὰ πολλά τῶν ἀνθρώπων δεινά ἐστιν ἐκ ψευδῶν ἀξιώσεων, ὑπερβολικῶν ἐπιθυμιῶν, καὶ ἐξάρτησης ἀπὸ τῶν ἔξωθεν ἀγαθῶν. Ἔπαινον δὲ τὴν αὐτάρκειαν (αὐτάρκεια), τὴν ἐλευθερίαν λόγου (παρρησία), καὶ τὴν ἀδιαφορίαν πρὸς τὰ συνηθισμένα (ἀδιάφορα).

Ἐν τῇ πράξει, τοῦτο ἔδειξεν ἄσκησιν σκληρὰν: ταπεινὴν ἐνδυμασίαν καὶ οἰκίαν, ἐτοιμότητα πρὸς λύπην, καὶ δημόσιον ἀντίθεσιν τῶν κοινωνικῶν νόμων. Ὁ Κυνικός, φρόνησιν καὶ σῶμα ἀσκῶν, ἐλέγχειν ἔδει τὰς προσκολλήσεις καὶ τὰς κρίσεις ἑαυτοῦ.

Περὶ τῆς ἱστορικῆς ἐξελίξεως

Μετὰ τὴν Ἀθήνην, ὁ Κυνισμὸς ἐπεκράτησεν ἐν τῇ Ἑλληνιστικῇ καὶ Ῥωμαϊκῇ περιόδῳ, ἀλλ’ ἤχθη ὡς σχολὴ ὀργανωμένη ὀψὲ. Σπουδαῖοι τῶν πρώτων, ὥσπερ Διογένης ὁ Σινώπης, ἐδίδασκον ἐν πόλει καὶ ἐπετίθοντο τῇ ἀρχαίᾳ κοινωνίᾳ. Κρᾶτης ὁ Θηβαῖος (περὶ 365–285 π.Χ.) ἀπέβαλεν τὴν οἰκονομίαν καὶ ἐβίωσεν ὡς ἐλεγχτικὸς φιλόσοφος.

Ἐν Ῥώμῃ δὲ ἀπὸ τὸν αʹ αἰῶνα μ.Χ., Κυνικοὶ περιηγητὰὶ ἐπῆλθον, διδάσκοντες τὴν ἀρετὴν καὶ τὸν ἀπλόϊον βίον. Ὁ ὄρος δὲ «κυνικός» ἤδη ἐσχηματίσθη κακῶς, σημαίνων ἄνδρα δυσπιστοῦντα πρὸς τοὺς ἄλλους.

Σημεῖα καὶ κοινωνικὸς ῥόλος

Οἱ Κυνικοὶ διέθετον σημεῖα ἰδιαιτέρα: τὸ ἁπλοῦν ἱμάτιον, ῥάβδον (ἐν μνήμῃ τοῦ Ἡρακλέους), καὶ τσάνταν πτωχοῦ. Ταῦτα ἐσήμαιναν τὴν ἀποστροφήν ἀπὸ τῆς πολυτελείας καὶ τῶν κοινωνικῶν τίτλων.

Ἐπιπλέον, ὁ Κυνικός ἐν τῇ πόλει ἐφανιζόμην καὶ προσηγορεύετο: ἐμειδῶν καὶ ἐμπαίζων τὰς συνηθεῖς τιμὰς, ἐνετίθει τὴν ἀλήθειαν τῶν κοινωνικῶν ψευδῶν. Ἡ ἀναισχυντία (ἀναιδεία) ἐχρῆτο ὡς μέσον ἐκτρεπτικὸν τῶν συμβάσεων.

Κληρονομία καὶ ἐπιρροή

Καὶ μετὰ τὴν ἐξάλειψιν ὡς σχολῆς, ὁ Κυνισμὸς ἐνεφάνισεν ἐν ἄλλαις φιλοσοφικαῖς σχολαῖς, μάλιστα δὲ ἐπὶ Στωικισμὸν. Οἱ Στωικοὶ ἀντέλαβον πολλά: ἡ ἀρετὴ ἱκανὴ πρὸς εὐδαιμονίαν, τὸ ζῆν κατὰ φύσιν, καὶ ὁ κοσμοπολίτης ἰδανικὸς.

Προσέτι, ἡ Κυνικὴ ἀπλοϊκὴ καὶ πτωχική ζωή ἐνεπνεύσθη ὑπὸ τῶν ἀρχαίων Χριστιανῶν ἀσκητῶν, οἵτινες μὴ τὴν ἀναισχυντίαν ἀλλὰ τὴν πτωχείαν καὶ τὴν ὁδοιπορίαν ἐτίμων. Σήμερον ὁ ὅρος «κυνικός» ἐκτρέπεται τὴν σημασίαν αὐτῆς τῆς ἀρχαίας ἀρετῆς.

Οἱ Κυνικοί