Wp/grc/Κυκλαδικὸς πολιτισμός
Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.Ὁ καλούμενος Κυκλαδικὸς πολιτισμὸς δηλοῖ τὰ τῶν νήσων τῶν Κυκλάδων πράγματα κατὰ τὸν Χαλκοῦ λεγόμενον αἰῶνα, ἀπὸ περὶ τὸ 3100 μέχρι τοῦ 1000 π.Χ. Ἐν μέσῳ τῷ Αἰγαίῳ πελάγει κείμεναι αἱ νῆσοι αὗται ἀνεδείχθησαν κοινωνίας ἰδιότροπους, αἳ ναυτιλίᾳ μάλιστα καὶ διαθαλασσίαις κοινωνίαις ἐχρῶντο. Ὁ Κυκλαδικὸς χρόνος ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὸν Ἑλλαδικὸν τῆς ἠπείρου καὶ τὸν Μινωϊκὸν τῆς Κρήτης, ὥστε ἐκ τῆς συγκρίσεως τὰ κοινὰ καὶ τὰ διάφορα τῶν Αἰγαιακῶν πολιτισμῶν δηλοῦσθαι.
Ἐπεὶ δὲ γραφὰς ἐκ τούτων τῶν χρόνων οὐκ ἔχομεν, ἐκ τῶν καταλοίπων τῆς κεραμικῆς, τῶν λίθινων καὶ χαλκῶν σκευῶν, καὶ ἐκ τῶν ταφῶν, οἱ νεώτεροι τὴν φύσιν τοῦ Κυκλαδικοῦ βίου ἐπιχειροῦσι γιγνώσκειν.
Γένεσις καὶ πρώιμος ἀνάπτυξις
[edit | edit source]Ὁ Κυκλαδικὸς πολιτισμὸς ἐκ τῶν Νεολιθικῶν χρόνων ἀναφύεται, ὅτε οἱ νήσοι ἤδη κατοικοῦνται ὑπὸ γεωργῶν καὶ ποιμένων. Ἡ γῆ μὲν ὀλίγη καὶ πτωχή, ἡ δὲ θάλαττα πλουσία· διὸ οἱ κάτοικοι πρὸς ἁλιείαν καὶ ναυτιλίαν ἔτρεπον. Ἐκ ταύτης τῆς θαλασσίας φύσεως κοινωνίαι τε καὶ ἀνταλλαγαὶ πρὸς ἄλλας νήσους καὶ τὴν ἤπειρον ἐγίγνοντο.
Χρονικαὶ διαιρέσεις
[edit | edit source]Οἱ περὶ τὰ ἀρχαῖα σπουδάζοντες τὸν Κυκλαδικὸν χρόνον εἰς Πρώιμον, Μέσον καὶ Ὕστερον διαιροῦσιν. Ἡ Πρώιμος Κυκλαδικὴ γνωρίζεται μάλιστα διὰ τὰ μαρμάρινα εἴδωλα καὶ τὴν ἁπλῆν κεραμικήν. Κατὰ τὴν Μέσην περίοδον αἱ τέχναι ποικίλλουσι καὶ αἱ ἐπαφαὶ πρὸς Κρήτην καὶ ἄλλας χώρας πληθύνονται. Ἐν δὲ τῇ Ὑστέρᾳ Κυκλαδικῇ σαφὴς γίνεται ἡ μίξις Μινωϊκῶν καὶ ὕστερον Μυκηναϊκῶν στοιχείων.
Τέχνη καὶ σκεύη
[edit | edit source]Μάλιστα δὲ θαυμάζεται ἡ Κυκλαδικὴ τέχνη διὰ τὰ λίθινα καὶ μαρμάρινα ἀγάλματα, ἃ γυμνὰ καὶ ἁπλᾷ γραμμαῖς ἐργασμένα φαίνεται. Πλεῖστα τούτων γυναικεῖα σώματα παριστᾶσιν, τὰς χεῖρας ἐπὶ τοῦ στήθους συμπεπηγμένας. Καίπερ ἁπλᾶ τῇ μορφῇ, δοκεῖ ταῦτα εἴτε τελετουργικὴν εἴτε συμβολικὴν σημασίαν ἔχειν.
Ἄλλα δὲ σκεύη, οἷον τὰ καλούμενα τηγανόσχημα, κοσμοῦνται σημείοις καὶ σχηματισμοῖς, ἴσως πρὸς ναυτιλίαν ἢ θρησκείαν ἀνήκουσιν.
Κατοικήσεις καὶ κοινωνία
[edit | edit source]Αἱ Κυκλαδικαὶ κῶμαι ἐπὶ παραθαλαττίοις τόποις ἢ ἐπὶ λόφων εὑρίσκονται, καὶ τὰ οἰκήματα μικρὰ καὶ ἁπλᾶ εἰσίν. Ἐκ τῶν ταφῶν φαίνεται ὅτι κοινωνικὴ διάκρισις οὐ πάνυ ἰσχυρὰ ἦν, ἀλλὰ κοινὰ ἔθη καὶ παραδόσεις τὰς νήσους συνέχουσιν. Ἡ θάλαττα ὥσπερ ὁδὸς ἦν, οὐ φραγμός.
Ἀρχαιολογικὴ ἔρευνα καὶ προβλήματα
[edit | edit source]Τὰ περὶ τὸν Κυκλαδικὸν πολιτισμὸν πρῶτος συστηματικῶς διερεύνησε Χρήστος Τσοῦντας κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους. Ὅμως ἡ τῶν μαρμάρινων εἰδώλων σπανιότης καὶ κάλλος πολλοὺς ἐπὶ λαθρανασκαφὰς ἤγαγεν, ὥστε πολλὰ τῶν σωζομένων ἄνευ βεβαίας τάξεως καὶ τόπου εὑρέσεως εἶναι. Τοῦτο χαλεπὸν ποιεῖ τὸ σαφῶς γιγνώσκειν τὴν χρήσιν καὶ τὴν σημασίαν αὐτῶν.
Θέσις ἐν τῇ Ἑλληνικῇ παραδόσει
[edit | edit source]Καίπερ οἱ Κυκλαδικοὶ χρόνοι πρὸ τῆς ἱστορίας κεῖνται, ὕστερον οἱ ποιηταὶ καὶ λογογράφοι τὰς νήσους ταύτας ἐν μύθοις καὶ παραδόσεσι μνημονεύουσιν, ὡς ναυτικοὺς καὶ παλαιοὺς τόπους [1]. Καὶ περὶ Μίνωος καὶ τῆς θαλασσοκρατίας αὐτοῦ οἱ παλαιοὶ λόγοι δοκοῦσιν ἀμυδρῶς μνήμην τινὰ τῶν προτέρων Αἰγαιακῶν κοινωνιῶν διασῴζειν [2].
Σχόλια
[edit | edit source]