Wp/grc/Εὐχαριστία

 Τοῦτο τὸ λῆμμα ἐγράφη ἐν τῇ Κοινῇ διαλέκτῳ.

 Τοῦτο τὸ λῆμμα ἀνατεθεώρηται.

Ἡ μὲν τῆς Εὐχαριστίας ἱερουργία, ἣν δὴ καὶ Κοινωνίαν ἢ Κυριακὸν Δεῖπνον ὀνομάζειν εἰώθασιν, κεφάλαιον καὶ κορυφὴ τῆς παρὰ Χριστιανοῖς εὐσεβείας καθέστηκεν. Αὕτη δέ, παρὰ μὲν τοῖς πλείστοις ὡς μυστήριον φρικτὸν νενόμισται, παρ’ ἑτέροις δὲ ὡς διάταξις ἁπλῆ. Παραδίδοται δὲ ἡμῖν ἐκ τῆς τοῦ Σωτῆρος φωνῆς τεθεῖσθαι κατὰ τὸ ἔσχατον ἐκεῖνο δεῖπνον, τῇ νυκτὶ ᾗ παρεδίδοτο πρὸς τὸ πάθος. Ἐν ᾧ δὴ συμποσίῳ, ἄρτον λαβὼν καὶ οἶνον τοῖς ἁγίοις μαθηταῖς ἑαυτοῦ μετέδωκεν, τὰ στοιχεῖα ταῦτα ἀναδείξας, λέγων· «Τοῦτό ἐστιν τὸ σῶμά μου … τοῦτο τὸ ποτήριον ἡ καινὴ διαθήκη ἐστὶν ἐν τῷ αἵματί μου· τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν». Ἡ δὲ τελετὴ αὕτη ἐν τῇ καθιερώσει καὶ τῇ μεταλήψει τῶν δώρων συνίσταται, πρὸς ὑπακοὴν καὶ κοινωνίαν καὶ μνήμην τῆς τοῦ Χριστοῦ θυσίας τελουμένη.

Ἡ τῆς Γραφῆς Μαρτυρία

Τὸ μὲν οὖν τῆς Εὐχαριστίας θεμέλιον ἐν τοῖς ἱεροῖς τῶν Εὐαγγελιστῶν γράμμασιν, Ματθαίου τε καὶ Μάρκου καὶ Λουκᾶ, ἀποκείμενον εὑρίσκεται, ἔτι δὲ καὶ ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους πρώτῃ ἐπιστολῇ. Ὁ γὰρ θειότατος Ἀπόστολος Παῦλος, τὴν ἀρχαιοτάτην, ὡς εἰκὸς, μαρτυρίαν παραθέμενος, ἱστορεῖ τὸν Ἰησοῦν ἄρτον λαβόντα καὶ εὐχαριστήσαντα καὶ κλάσαντα εἰπεῖν· «Τοῦτό ἐστιν τὸ σῶμά μου· … τοῦτο ποιεῖτε εἰς τὴν ἐμὴν ἀνάμνησιν», ὡσαύτως δὲ καὶ περὶ τοῦ ποτηρίου· «τοῦτο τὸ ποτήριον ἡ καινὴ διαθήκη ἐστὶν ἐν τῷ αἵματί μου». Ἡ δὲ ἐντολὴ αὕτη τὴν ἀνάμνησιν οὐ ψιλὴν ἐπιτείνει μνήμην, ἀλλ’ ἐνέργειαν ζῶσαν καὶ παρουσίαν τῆς τοῦ γεγονότος ἀληθείας.

Δόγματα καὶ Ἑρμηνεῖαι

Καίτοι δὲ πᾶσαι σχεδὸν αἱ τοῦ Χριστωνύμου λαοῦ διαδοχαὶ τὴν Εὐχαριστίαν ἐπιτελοῦσιν, ὅμως στασιάζουσι πρὸς ἀλλήλας περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐν τοῖς δώροις παρουσίας τοῦ Λόγου. Πάντες μὲν ὁμολογοῦσι τὸν Χριστὸν παρεῖναι· διαφωνοῦσι δὲ περὶ τοῦ πῶς καὶ πότε οὗτος ἐν τῷ ἄρτῳ καὶ τῷ οἴνῳ παρίσταται, καὶ τίς ἡ τῶν στοιχείων μεταβολὴ τυγχάνει. Αὗται γὰρ αἱ δογματικαὶ ἔριδες μεγίστην ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς Ἐκκλησίας ταραχὴν ἐμπεποιήκασιν.

Περὶ τῆς Ἀληθοῦς Μεταβολῆς

Ἡ μὲν Καθολικὴ Ἐκκλησία καὶ ἡ Ἀνατολικὴ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία βεβαιοῦσιν ὅτι ἀληθὴς καὶ οὐσιώδης μεταβολὴ τῶν στοιχείων τελεσιουργεῖται. Καὶ οἱ μὲν τῆς Ῥώμης τοῦτο «Μετουσίωσιν» (Transubstantiatio) καλοῦσιν, δογματίζοντες τὴν μὲν οὐσίαν τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου εἰς σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ μεταβάλλεσθαι, τὰ δὲ συμβεβηκότα—τουτέστι τὰ εἴδη καὶ σχήματα—ἀμετάβλητα μένειν· προσέτι δὲ τὴν θείαν ἱερουργίαν ὡς ἀνατύπωσιν τῆς μιᾶς καὶ αἰωνίου θυσίας τοῦ Σταυροῦ ἡγοῦνται. Ἡ δὲ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, καίπερ τὴν ἀληθῆ μεταβολὴν ὁμολογοῦσα, τὴν περιεργίαν τῆς τῶν Λατίνων διαλεκτικῆς παραιτεῖται.

Αἱ τῶν Διαμαρτυρομένων Δόξαι

Παρὰ δὲ τοῖς νεωτέροις, οὓς Διαμαρτυρομένους καλοῦσιν, ἕτεραι δόξαι ἀνεφύησαν. Οἱ μὲν Λουθηρανοὶ τὴν «Μυστηριακὴν Ἕνωσιν» πρεσβεύουσιν, διδάσκοντες τὸ σῶμα καὶ τὸ αἷμα τοῦ Κυρίου ἀληθῶς παρεῖναι "ἐν, μετὰ καὶ ὑπὸ" τῶν τοῦ ἄρτου καὶ οἴνου εἰδῶν. Οἱ δὲ τῆς Μεταρρυθμίσεως (οἱ Μεταρρυθμισμένοι) πνευματικὴν μόνον παρουσίαν κηρύττουσιν, ἐν ᾗ ὁ Χριστὸς τοῖς πιστοῖς διὰ μόνης τῆς πίστεως μεταδίδοται, οὐχὶ δὲ σωματικῶς ἐν τοῖς στοιχείοις. Ἕτεροι δέ τινες, ὡς οἱ Βαπτισταί, τὸ Κυριακὸν Δεῖπνον εἰς ψιλὴν καὶ συμβολικὴν ἀνάμνησιν ὑποβιβάζουσιν, τῶν στοιχείων εἰς μόνην ὑπόμνησιν τοῦ Χριστοῦ ἔργου χρησιμευόντων.

Λειτουργικὴ Τάξις

Αὕτη τοίνυν ἡ τῆς Εὐχαριστίας ἑορτὴ τὸ κέντρον τῆς λατρείας καθέστηκεν. Καλεῖται δὲ παρὰ μὲν τοῖς Δυτικοῖς—Λατινιστὶ «Missa»—παρὰ δὲ τοῖς Ἀνατολικοῖς «Θεία Λειτουργία». Τῆς δὲ ἀναφορᾶς τελουμένης, ἕπεται ἡ τῶν ἁγιασθέντων δώρων διανομὴ τῷ λαῷ καὶ ἡ μετάληψις. Αἱ δὲ συνήθειαι διαφέρουσιν, τῶν μὲν κεκλεισμένην, τῶν δὲ ἀνεῳγμένην τὴν κοινωνίαν τηρούντων.