Wp/grc/Εὐδαιμονία

 Τοῦτο τὸ λῆμμα γέγραπται τῇ Ἀττικῇ καὶ τῇ Ἀττικιζούσῃ διαλέκτῳ.

Εὐδαιμονία ἐστὶν ἕν τῶν κεντρικωτάτων ἐν ταῖς ἀρχαίαις Ἑλληνικαῖς ἠθικαῖς θεωρίαις. Ὅμως ἡ ἀρχαία ἔννοια οὐκ ἐπιγίνεται ἀπλῶς εὐδαιμονία τῶν ἡδονῶν· ἀλλὰ δηλοῖ ζωὴν τελείαν, ἀρετῇ καὶ λόγῳ τελείως ἐκτελουμένην.

Ὄνομα καὶ Ἐτυμολογία

Τὸ ὄνομα συνίσταται ἐκ τοῦ εὖ (“ἀγαθῶς”) καὶ δαίμων (“πνεῦμα, θεῖον ἄρχον, ἡγεμονικόν”). Ἐν ταῖς παλαιοῖς Ἑλληνικαῖς γραφαῖς, ἐσημαίνειν ἠδύνατο τὸ «εὐδαιμονεῖν» ὡς τὸ εἶναι ἐν πνεύματι θεοειδεῖ. Μετὰ δὲ τὴν φιλοσοφίαν ἡ λέξις ἐσημαίνετο μάλλον τελείαν ἀνθρωπίνην ζωήν, τὴν ἀρίστην καὶ εὐτυχή.

Ἐν ταῖς ἀρχαίαις ἠθικαῖς θεωρίαις

Ἀριστοτέλης (384–322 π.Χ.) εἰς τὰ Νικομάχεια Ἠθικά καὶ Εὐδημία Ἠθικά τὴν εὐδαιμονίαν ἀνέδειξεν ὡς τὸ ἀκρότατον ἀγαθόν, ἐπ’ ᾧ πᾶσαι αἱ πράξεις τείνουσιν. Κατ’ αὐτὸν, εὐδαιμονία ἐστὶν ὄντως ζωὴν ἐν λόγῳ καὶ ἀρετῇ. Οὐκ ἔστιν ἡδονὴ παροδική μόνον, ἀλλ’ ἡ ἐνεργειακὴ τελέωσις τῶν ἀρετῶν.

Ἀρετή ἀναγκαῖον στοιχεῖον εὐδαιμονίας. Τὸ ἔργον τοῦ ἀνθρώπου (ἔργον) ἐστὶν ἡ λόγιμος ἐνέργεια· ἡ δὲ εὐδαιμονία συνίσταται ἐν τῇ ἐξ αὐτοῦ λόγῳ ἀρίστως ἐνεργείᾳ δι’ ὅλον βίον. Ἔξωθεν ἀγαθά, ὡς ὑγεία, φιλία, ἱκανὸν βίον, βοηθοῦσιν, οὐ μόνον δὲ αὐτῶν ἱκανότης ἐστίν.

Ἄλλαι θεωρίαι: ἡδονὴ, ἀρετή, καὶ ἔξωθεν ἀγαθά

Ἄλλοι φιλόσοφοι, οἷον ἐπικούρειοι καὶ στωικοί, διαλέγοντο περὶ τοῦ πότε ἡ ἀρετὴ μόνη εὐδαιμονίαν ἐπάρκει, ἢ πρὸς ταύτην ἡδονὴ καὶ ἔξωθεν ἀγαθά ἀναγκαῖα εἶναι. Ἐν πολλοῖς ἡ ἐυδαιμονία περιλαμβάνει καὶ ὑποκειμενικὸν στοιχεῖον — τὸ αἰσθητόν τινος εὐημερίας καὶ εὐφροσύνης — ἔτι μὴ ἀναγορευομένην εἰς μόνην ἡδονήν.

Κληρονομία καὶ Νεωτέρα σημασία

Ἡ ἔννοια τῆς εὐδαιμονίας διήρκεσεν ἐπὶ πολλοὺς αἰῶνας. Εἰς τὴν νεωτέραν φιλοσοφίαν, ὁ ὅρος «εὐδαιμονισμός» δηλοῖ θεωρίαν ἠθικὴν ἢ ἀρετῆς τελείαν ζωήν ἑρμηνεύουσαν, μὴ ἀκολουθοῦσαν ἀποκλειστικῶς καθήκον ἢ ἀποτελέσματα.

Καὶ ἐν ψυχολογίᾳ καὶ θεωρίᾳ εὐημερίας ἐπαναφέρειται ὡς πλῆρες πλαίσιον τῆς εὐζωίας — πλὴν ἡδονῶν παροδικών, ἀλλὰ τῆς ζωῆς μετρητῆς καὶ ἀξιολογουμένης ὑπὸ λόγου καὶ ἀρετῆς.

Φιλοσοφικὴ σημασία

Ἡ εὐδαιμονία ἐστὶν ἄγκυρα τῆς ἀρετο-ηθικῆς φιλοσοφίας. Προκαλεῖ τὰ θεμελιώδη ζητήματα: Τίς ἐστιν ὁ βίος καλῶς ζῆν; Ποῖαι πράξεις, χαρακτῆρες, καὶ ἔξωθεν ἀγαθά τὴν εὐδαιμονίαν συμβάλλουσιν; Καὶ πῶς κοινωνία καὶ ἄνθρωποι ὀφείλουσι τὴν ἀρετὴν καὶ τὸν βίον ἐπ’ ἀγαθῷ ὁδηγεῖν;