Wp/grc/Αἰγαῖον Πέλαγος

Τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος ἐστὶν κόλπος μακρὸς τῆς Μεσογείου Θαλάττης, κείμενος μεταξὺ τῆς Βαλκανικῆς (τῆς Ἑλλάδος) καὶ τῆς Ἀνατολικῆς (τῆς Ἀνατολίας). Ἔχον μέγεθος περὶ 214,000 τετραγωνικῶν χιλιομέτρων, χρησιμεύει ὡς ζωτικὴ ναυτικὴ σύνδεσις, συνάπτον τὴν θάλατταν τοῦ Μαρμαρᾶ καὶ τὸν Εὔξεινον Πόντον διὰ τῶν στενῶν τῆς Τουρκίας: τοῦ Ἑλλησπόντου (τῶν Δαρδανελλίων) καὶ τοῦ Βοσπόρου. Ἡ θάλαττα διακρίνεται διὰ τὰς ἀναριθμήτους **Αἰγαίας Νήσους**, αἳ διαιροῦνται εἰς μεγάλα ἀρχιπέλαγα ὡς αἱ Κυκλάδες, τὰ Δωδεκάνησα, καὶ αἱ Σποράδες, μετὰ τῶν μειζόνων νήσων Κρήτης καὶ Ῥόδου ὁριζουσῶν τὴν θάλατταν ἐν τῷ νότῳ.

Ἱστορικῶς, τὸ Αἰγαῖον ἦν ἡ γενέτειρα τῶν δύο πρωταρχικῶν πολιτειῶν τῆς Εὐρώπης—τῶν Μινωιτῶν καὶ τῶν Μυκηναίων. Αἱ νῆσοι διηυκόλυνον τὴν συνεχή ἐπαφὴν καὶ ἀλλαγὴν μεταξὺ τῶν λαῶν τῆς περιοχῆς, καθιστῶσαι τὸ Αἰγαῖον ζωτικὸν πολιτιστικὸν καὶ οἰκονομικὸν ἁρμόνιον τὸ συνδέον τὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν διὰ τῆς ἀρχαιότητος καὶ ἔτι μετὰ ταῦτα.

Γεωγραφία καὶ Ὑδρογραφικὰ Στοιχεῖα

Ἡ γεωλογικὴ τοῦ Αἰγαίου λεκάνη γέγονεν μάλιστα ἐξ ἡφαιστειακῆς δράσεως καὶ συνθέτων τεκτονικῶν κινήσεων, μετὰ τῶν ἀλυσίδων τῶν νήσων ἀντιπροσωπευουσῶν τὰς καταβεβυθισμένας ἐκτάσεις τῶν ὀρῶν τῆς ἠπείρου. Αὗται αἱ νησιωτικαὶ ὁμάδες εἰσὶ κρίσιμαι ἐν τῷ διαιρεῖν τὴν θάλατταν εἰς διακριτὰ μέρη, ὡς ἡ Θρακικὴ Θάλαττα ἐν τῷ βορρᾷ καὶ ἡ Κρητικὴ Θάλαττα ἐν τῷ νότῳ. Τὸ δὲ μέγιστον βάθος τῆς θαλάττης, φθάνον εἰς 2,639 μέτρα, κεῖται πρὸς δυσμάς τῆς Καρπάθου.

Ἡ ὑδρογραφία τοῦ Αἰγαίου ἐστὶ μοναδική. Τὰ ἐπιφανειακὰ ὕδατα ῥέουσιν ἐν ἀντιωρολογίῳ κύκλῳ, κινούμενα μάλιστα ὑπὸ τῆς ἐκροῆς τοῦ γλυκεστέρου, ἧττον πυκνοῦ ὕδατος τοῦ Εὐξείνου Πόντου διὰ τῶν Δαρδανελλίων. Αὕτη ἡ ἐκροὴ ἀλληλεπιδρᾷ πρὸς τὸ ἁλμυρότερον καὶ πυκνότερον ὕδωρ τῆς Μεσογείου, ποιοῦσα διακριτὰ στρώματα ὕδατος ἐν διαφόροις βάθεσι.

Γενέτειρα τῶν Αἰγαίων Πολιτειῶν

Ἡ νῦν γεωγραφικὴ διάταξις τῶν ἀκτῶν καὶ τῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου ἐστηρίχθη περὶ τὸ 9,000 ἔτος πρότερον μετὰ τὴν τοῦ ὕδατος ἀνάβασιν τὴν μετὰ τὴν Ἐποχὴν τοῦ Πάγου. Αὕτη ἡ λεκάνη ἐγένετο ὁ τόπος τῶν θεμελιωδῶν παιδειῶν αἳ συνήθως καλοῦνται ἡ Αἰγαία Πολιτεία.

• **Μινωικὴ Πολιτεία:** Κεντρουμένη ἐν τῇ Κρήτῃ, οἱ Μινωῖται ἤκμασαν ἀπὸ τοῦ 3000 π.Χ. ἕως τοῦ 1450 π.Χ. Ἦσαν ἡ πρώτη προηγμένη πολιτεία τῆς Εὐρώπης, γνωστοὶ διὰ τὰ μεγάλα αὐτῶν βασίλεια (ὡς ἡ **Κνωσός**), τὰ ἐκτεταμένα δίκτυα ἐμπορίου, καὶ τὴν σοφὴν τέχνην.
• **Μυκηναϊκὴ Πολιτεία:** Ἀναφυομένη ἐν τῇ Ἑλληνικῇ ἠπείρῳ (Πελοπόννησος), οἱ Μυκηναῖοι ἐγένεσαν οἱ διάδοχοι τῶν Μινωιτῶν (περὶ τὸ 1600–1100 π.Χ.). Ἦσαν κοινωνία πολεμικὴ καὶ ἀριστοκρατικὴ, οἵτινες ἀνέπτυξαν δομὴν κράτους λίαν ὠργανωμένην, χρῶντες τῇ **Γραμμικῇ Β'** γραφῇ πρὸς τὸ ἀπογράφειν τὴν πρώτην μορφὴν τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης.

Ἱστορία Κυριαρχίας καὶ Συγκρούσεων

Μετὰ τὴν πτῶσιν τῶν πολιτειῶν τῆς Χαλκῆς Ἐποχῆς, τὸ Αἰγαῖον ἐγένετο κέντρον τῆς **Ἀρχαίας Ἑλλάδος**, ἰδίᾳ τοῦ θαλασσίου ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτικῆς δυνάμεως τῶν πόλεων-κρατῶν ὡς αἱ Ἀθῆναι. Καθ’ ὅλην τὴν Κλασσικὴν καὶ Ἑλληνιστικὴν περίοδον, αἱ νῆσοι ἦσαν σφοδρῶς ἀμφισβητούμεναι, χρησιμεύουσαι ὡς στρατηγικαὶ βάσεις διαφόρων δυνάμεων.

Μετὰ τὴν ἄνοδον τῆς **Ῥωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας**, τὸ Αἰγαῖον ὑπῆλθεν ὑπὸ Ῥωμαϊκὴν ἐξουσίαν. Ὕστερον, κατὰ τὴν **Βυζαντινὴν ἐποχήν**, ἡ θάλαττα ἔμεινεν ζωτικὸς δρόμος διὰ τὴν Ἀνατολικὴν Ῥωμαϊκὴν Αὐτοκρατορίαν, ἕως ὅτου ἡ ἀσθενὴς Βυζαντινὴ ἀρχὴ ἠμφισβητήθη ὑπὸ τῶν Ἐνετῶν (οἵτινες ἐδημοφίλησαν τὸ ὄνομα *Ἀρχιπέλαγος*). Ἡ θάλαττα περιῆλθεν τελικῶς ὑπὸ τὴν μακροχρόνιον κυριαρχίαν τῆς **Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας** ἐπὶ πλείω τῶν πεντακοσίων ἐτῶν.

Νεωτέρα Οἰκονομία καὶ Πολιτικὴ

Σήμερον, τὸ Αἰγαῖον ὁρίζεται ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας, καὶ ἡ οἰκονομία αὐτοῦ στηρίζεται σφόδρα ἐπὶ τριῶν τομέων:

• **Μεταφορά:** Ὡς φυσικὸς δρόμος τῶν ὑδάτων, ἐστὶ κρίσιμον διὰ τὴν ναυτιλίαν μεταξὺ τῆς Μεσογείου καὶ τοῦ Εὐξείνου Πόντου.
• **Τουρισμός:** Ἡ ἰδιαιτέρα καλλονὴ καὶ ἡ ἱστορικὴ σημασία τῶν Αἰγαίων νήσων (ὡς ἡ Σαντορίνη καὶ ἡ Ῥόδος) ποιεῖ αὐτὸ πρῶτον τόπον πρὸς τὸν παγκόσμιον τουρισμόν.
• **Ἁλιεία:** Εἰ καὶ σπουδαία τοπικὴ βιομηχανία, ἀντιμετωπίζει προβλήματα διὰ τὰς περιβαλλοντικὰς πιέσεις.

Πολιτικῶς, τὸ Αἰγαῖον Πέλαγος μένει σημεῖον **διαφοράς** (Aegean dispute) μεταξὺ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς Τουρκίας. Αἱ ἔριδες αὗται διαρκοῦσιν ἀπὸ τῶν 1970 ἔτων, περὶ τῆς ὁριοθετήσεως τῶν χωρικῶν ὑδάτων, τοῦ ἐθνικοῦ ἀέρος, καὶ τῶν ἀποκλειστικῶν οἰκονομικῶν ζωνῶν.