Wp/frs/Mohandas Karamchand Gandhi

Mohandas Karamchand Gandhi (Gujarati: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી, मोहनदास करमचंद गांधी Mohandās Karamchand Gāndhī; nöymt Mahatma Gandhi; * 2. oktoober 1869 in Porbandar, prowins Bumbai, [Briitsk-Injen]]; † 30 jannerwoi 1948 in Näj-Delhi, Delhi, Republik Injen) was 'n indisk afkóót, publisist, moróólmester, askêet un pasiifist däi tau d' gäistelk un politisk läider fan dat indisk unofhangelkkaidsbeweegen wur.

Al up d' wäen fan 't 19. tau 't 20. jorhunnert set'de sük Gandhi in Süüdóófrikó föör 't gliikberechtigen fan däi Inders in un undwikkelde d'r bii metooden fan d' gewaltlöes, politisk striid. Nóó siin t'rüeğkeer nóó Injen 1915 stöönt häi däi weerstand fan däi Kungrespartäj teegen däi briitsk Raj un wur in d' 1920er joren däi undskäidend föörstriider föör 'n fräej Injen. As äien fan däi êerst set'de häi däi hungerstraik as politisk wóópen in. Gandhi keerde sük teegen kulonióóel uutbüüten un föörderde dat inhollen fan däi minskenrechten ook föör Dalit, däi soo nöymt unberörboren, man sünner dat indisk kastensüsteem in 't gehäil in fróóeğ t' stellen. Häi wünskerde sük Injen as sekulêer stóót, wor Hindus un Muslims freedelk t'sóómenleeven sullent. Häi fawoorisäärde 'n up aarbaid berüstend aautarkii un 'n wirtskaftssüsteem up bursk grundlóóeğ. Dat unofhangelkkaidsbeweegen, dat Gandhi siin ideen fan gewaltfräej aksjoonen un tsiwîil ungehoorsóóm upgreep, kreeğ in d' aaugust 1947 dat äen fan d' briitsk kulonióólheerskup oover Injen föörnanner. 'N half joer d'r nóó stüürv Gandhi, däi dat mit däi unofhangelkkaid ferbunnen däilen fan Injen altiid ofleent haar, bii 'n attendóód fan 'n hindu-nóósjoonóólist.

Gandhi ferbroch in Süüdóófrikó un Injen in 't gehäil acht joer in 't gefangenis. Siin grundhollen Satyagraha dat räecht fasthollen an däi worhaid het häi in fööl skriften ferklort un altiid wiider undwikkelt. 'T umfat't teegen Ahimsa gewaltlössiğkaid, noch anner eetsk föörderns as t.B. Swaraj, wat soo wal indiwiduäel as ook politisk sülstkuntruel un sülstbestemmen bedüd't.

Al in leevendstiiden weerldwiid bekent, is Gandhi bit fandóóeğ föör 'n büelt lüü 'n föörbild. Häi wur meerder móólen föör däi freedensnoobelpriis nominäärt, däi in siin doodsjoer um sümboolsk räidens näit fergeeven wur. Net soo as Nelson Mandela of Martin Luther King telt häi as 'n föörstóónd fertreeder in d' freihaidsstriid teegen kulonióólismus, unnerdrükken un sosjóóel ungerechtiğkaid.