Wp/frs/Letiinsk

Letiin (lingua Latina)
Prooters	bloot noch as twäidtóól
Linguistisk klassifikóósjoon	Indoeuropeesk tóólen Itóólsk tóólen Latino-faliskisk tóólen Letiin
Offisjäel stóótus
Amtstóól in	Watikóónstad
Tóólcodes
ISO 639-1	la
ISO 639-2	lat
ISO 639-3	lat

Däi letiinsk tóól (letiinsk lingua Latina), kört Letiin of Letiinsk, is 'n indoeuropeesk tóól, däi oorsprungelk fan däi Letiiners, däi bewooners fan Latium mit Room as tsentrum, proot't wur. Däi frâaust tüüğnissen góónt bit in 't 7. of 6. föörkristelk jorhunnert t'rüeğ (Frauletiin), fanof dat 3. föörkristelk jorhunnert liegent langerder teksten fööer (Olletiin). Siin fuel uutföörmen in däi gestalt fan dat fandóóeğ f'râal bekent un leert klassisk Letiin berekde däi skrifttóól in 't êerst föörkristelk jorhunnert.

Letiin was amtstóól fan 't Roomsk Riik un wur soo unner âal tóólen in 't Roomsk Riik tau 'n duminäärend ferkeerstóól in d' westelk Middellandsk Säj. Wiilst sük uut däi proot't umgaangstóól, dat soo nöymt Wulgeerletiin, in 't frâau middeloller däi romóónsk tóólen undwikkeldent, bleev dat Letiin fan däi roomsk skriivers ook as dôod tóól bit in däi neitiid däi förend tóól fan d' litteróótüer, wäitenskup, politik un kâark. Geleerten as Thomas fan Aquin, Petrarca, Erasmus, Kopernikus, Descartes of Newton hebbent waarken up Letiin ferfóóten.

Bit in 't 18. un däils bit in 't frâau 19. jorhunnert wurdent däi föörleesens an däi uniwersitäiten in häil Europó up Letiin hollen; dissertóósjoonen wurdent, däils bit in 't frâau 20. jorhunnert, mäist up Letiin ferfóóten. In Poolen un in 't Hilğ Roomsk Riik was Letiin bit tau d' unnergaang fan dit stóótsweesen in d' tiid fan d' Fransk Rewulusjoon amtstóól, in Ungorn sülst bit tau d' middent fan 't 19. jorhunnert.

Föör däi roomsk-katoolsk kâark is Letiin däi weesenlîik tóól fan däi liturgii un fan däi offisjäel ferluudborens; bit tau däi liturgiireföörm fan d' 1960er joren funnent missen hóóst bloot up Letiin plóóts un ook fandóóeğ word't Letiin föör disser tswek noch altiid bruukt. In duusenden fan läin- un frömdwoorden as ook wendens is Letiin fandóóeğ ook in näit-romóónsk tóólen as Düütsk of Engelsk present. Bii 't bilden fan näej fakbegreepen word't altiid weer up Letiin t'rüeğgreepen.

Um siin baldóódiğ bedüüden föör dat spróókelk un kultüräel undwikkeln fan Europó word't Letiin f'râal in Düütskland, Öösterriik un däi Swiits an fööl skaulen un uniwersitäiten leert. Föör menniğ stuudiengaangen wordent Letiinkennissen of dat Letiinum ferlangt.

Tóólwäitenskuppelk inörnen

Letiin höört tau däi itóólsk hoovdtâak fan däi indogermóónsk tóólen, fan däi sük buuten dat Letiinsk nöymensweerd spooren bloot noch in 't gestalt fan 't Oskisk un 't Umbrisk erhollen hebbent. Däi woordskat wist 'n nóóet fan 't Itóólsk tau däi keltsk tóólen up, man 't is näit seekert, of dit 'n nóóderder geneetsk ferwantskup bedüd't of 'n fööriğ tóólkuntakt.

Letiin is, as Olgräiksk, Sanskrit un anner oel indogermóónsk tóólen 'n tüüpsk flektäärend tóól mit sünteetisk tóólbaau.