Wp/frs/Astronoomii

Däi astronoomii is däi wäitenskup, däi sük mit 't bekiiken un stuudäären fan âal geböörnisen buuten däi atmoosfêer fan d' êer ofgeeven daajt. Säi stuudäärt näit bloot steerns un melkpóóden in d' weerldruum, man ook däi pleneeten fan 't sünnensüsteem. 'N pâart fan däi astroonoomiiis däi steernfüüsik (astrofüüsiik), 'n däil fan d' füüsik, däi d' undwikkelns, däi sük in d' weerldruum ofspöölent, mit füüsikóólsk wetten probäärt tau ferkloren. Fööl astronoomen hebbent düs ook 'n wäitenskupelk achterkâant in d' füüsik of in d' móómóótik.

Up d' anner kâant is däi astronoomii äin fan däi min wäitenskuppen, wor ook hubbii-astronoomen of lüü, däi d'r kiin wäitenskupelk küen fan hebbent, 'n aktiif ruel in spöölen köönent, f'rdan bii 't uutabserwäären fan astronoomsk geböörnisen, as kumeeten un meeteooren. Däi nóómen fan fööl (föörtiids) kumeeten sünt bii föörbild mäisttiids fan hubbii-astronoomen ofled't, däi disser kumeet föör 't êerst keer gewoer worden sünt.

Häil anners as eertiids word't däi astronoomii as natürwäitenskup fandóóeğ häil nau fan d' astroloogii (dat steerndüüden) ofswet't, däi fan d' poosiisje un 't loop fan d' steerns eerdsk geböörnissen ofläiden un fööruuttellen wil. Dit ofswetten word't ook döörset't, um dat 't steerndüüden 'n skiinselwäitenskup is, wiilst däi astronoomii up 'n wäitenskupelk boom däi liiktäikens, beweegens un beluukens mank däi steerns un pleneeten unnersöyken daajt. Do wordent astronoomii un astroloogii näit selden mit nanner ferwesselt.