Wp/frs/Astronoomii

Däi astronoomii is däi wäitenskup, däi sük mit 't bekiiken un stuudäären fan âal geböörnissen buuten däi atmosfêer fan d' êer ofgeeven daajt. Säi stuudäärt näit bloot steerns un galaksiien in d' weerldruum, man ook däi planeeten fan 't sünnensüsteem. 'N däil fan däi astronoomii däi steernfüüsik (astrofüüsiik), 'n däil fan d' füüsik, däi d' undwikkelns, däi sük in d' weerldruum ofspöölent, mit füüsikóólsk wetten probäärt tau ferkloren. Fööl astronoomen hebbent düs ook 'n wäitenskuppelk achtergrund in d' füüsik of in d' matemóótik.

Up d' anner kâant is däi astronoomii äin fan däi min wäitenskuppen, wor ook hobby-astronoomen of lüü, däi d'r kiin wäitenskuppelk küen fan hebbent, 'n aktiîf ruel in spöölen köönent, f'rdan bii 't abserwäären fan astronoomsk geböörnissen, as kumeeten un meteooren. Däi nóómen fan fööl kumeeten bünt tau 'n biispil mäisttiids fan hobby-astronoomen ofled't, däi disser kumeet föör 't êerst móól säin haarent.

Häil anners as waleer word't däi astronoomii as natürwäitenskup fandóóeğ häil genaau fan d' astroloogii (dat steerndüüden) ofgrenst, däi fan posisjoon un loop fan d' steerns eerdsk geböörnissen ofläiden un f'ruutsäegen wil. Dit ofgrensen word't ook döörset't, um dat dat steerndüüden 'n pseudowäitenskup is, wiilst däi astronoomii up 'n wäitenskupelk grundlóóeğ däi äigenskuppen, beweegens un betrekkens tüsken däi steerns un planeeten unnersöyken daajt. Trotsdeem wordent astronoomii un astroloogii näit selden mit nanner ferwesselt.