Wp/fon/Wémá Nukɔntɔn

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | fonWp > fon > Wémá Nukɔntɔn
Jump to navigation Jump to search
Wikipedia-logo-v2-fon.svg

Doo nú mi ɖo Wikipedya jí !
Nunywɛ é hún nú mɛ bí é

Núwlǎnwlǎn wo ɖokpo wɛ ɖo Fɔ̀ngbè mɛ 13

Núwlǎnwlǎn é ɖo kɛn ɖo égbé é

Location Benin AU Africa.svg

Benɛ nyí to ɖé ɖo hwéyixɔtɛn mɛwigbéjí tɔn. To é lɛlɛ do é lɛ wɛ nyí Bukina faso sin to kpodo Nijɛto kpo ɖo totá ligbé, Awɔnlínto ɖo hwézɛhwɛtɛn lo bɔ Togoto wa ɖo hwéyixɔtɛn. Xú wɛ ɖo tofɔ ligbé nú Benɛnto ɔ.

Azán nukɔntɔn avivɔsún 1960 tɔn mɛ wɛ benɛto jɛ éɖésunɔn si ɖé. Xɔgbónu ka nyí mijɛmǐɖési toxo benɛto tɔn ɔ bɔ é nɔn ylɔ Benɛví lɛ ɖɔ benɛnu. Gbló gbló benɛnto tɔn, é lín ɖo kilomɛti gbloka jlɛ mɛ ɔ, ná yí afatɔɔn kanwé ko élé wɛnɛn kpodo kanwé ko donu tɛnwé élé kandé ko nukún atɔn kpo mɔ́( 114 763 km2). Gbé alɔkpa alɔkpa wɛ é do ɖo benɛto mɛ. Yovogbé wɛ nyí gbé ě axɔlu do kɛn bɔ mɛ bi ná do ɖo to ɔ mɛ é. Lo ɔ é ka nɔn do benɛgbé jíjí lɛ lɔɔ mɔn....Xá nú é kpó ɔ....

Núwlǎnwlǎn ɖagbè

Marché Dantokpa (vue arrière).jpg

Ɖantɔkpa wɛ nyí axi ɖaxo bi é ɖo benɛnto ɔ mɛ é, bo ka lɛ nyí axi húnhun ɖaxo é ɖo hwéyixɔ aflika gbéjí tɔn é.

Kútɔnú wɛ ɖantɔkpa xi ɔ ɖé, ɖo nɔnxwé kútɔnú tɔn ɔ to. Xwé 1963 tɔn mɛ wɛ é do axi ɖantɔkpa tɔn ɔ do ɖé. Ajɔwatɔ gégé nɔ gosín Awonlínto, Nijɛto, Bukinafaso sin to, Togoto kpodo kamerunuto kpo mɛ, bo nɔ wa sá nu ɖo ɖantɔkpa xi mɛ. Ɖo xwé 2012, tɔn mɛ ɔ gbɛtɔ líví ɖokpo mɔn wɛ nɔn wá hwlé axi ɖo ɖantokpa xi ɔ mɛ. Nú tɛnmɛ tɛnmɛ wɛ nɔ sa ɖo ɖantɔkpa xi mɛ bɔ yé bǐ ɖo sɔ yétɔn lɛ e. É ná lín: avɔ, nǔɖuɖu, ganví, wusánú lɛ, kpodo ahán tɛnmɛ tɛnmɛ kpo. Sunnú kpodo nyɔnú kpo bǐ wɛ nɔn sá nú ɖo ɖantɔkpa xi ɔ mɛ loɔ nyɔnú lɛ sǔ hu sunnú lɛ....Xá nú é kpó ɔ....

Mi ká tunwun d'ayí ǎ?

Angélique kidjo ɖo 2017
  • Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo, jɔ́ ɖo Gléhwé ɖo azan wɛnɛ́ gɔ Liyansùn xwe 1960 tɔn mɛ, bɔ é nɔ́ ylɔ ɛ ɖɔ Angélique Kidjo, nyí hanjítɔ ɖaxó ɖokpo ɖó Benɛto kpoɖo wɛ́kɛ́ ɔ mɛ bí kpan.
  • Patrice Talon, jɔ ɖo azan nukɔn tɔn é ɖo núxwasún xwé 1958 tɔn mɛ ɖo Glehwé. Ɖo xwe 2015 tɔn mɛ ɔ, Xódjláwémá Forbes lín ɖo tɛn watɔn gɔ ɖo gbɛtɔ dɔkunɔ mɛwigbéjí tɔn lɛ mɛ. Bɔ ɖɔkun tɔn, é xá do amɛlikakwɛ mɛ ɔ, ka yí líví kanwé ko ɖonu ɛnɛ mɔ́. Ayǐhǔnzɔwatɔ wɛ tɔ nyí bo nyí Glehwévi jíjí lobɔ nɔ́ tɔn ka jɔ ɖo Guedegbe agbomɛ tɔn lɛ kukan mɛ. Xɔgbónu wɛ así tɔn Claudine Gbènagnon ɔ jɔ ɖé.
  • Yɛhwénɔ Gilbert Dagon wɛ wlǎn tohan benɛto tɔn, bɔ é do kɛn nu ɖo xwe 1960 tɔn mɛ hwénu é benɛto jɛ édésúnɔ sí é.
  • Asyá benɛto tɔn wɛ nyí asyá ě axɔsú tunwun bó do kɛ́n. Azan afɔtɔn nukún ɖokpo gɔɔ àbɔxwisùn xwe 1959 tɔn mɛ wɛ é do kɛ́n bǐ ɖé ɖo benɛto mɛ.

Ɖíɖé égbé tɔn

Éléphants.JPG

Tuto é ɖo kpɔ́ lɛ é

Xá ɖo gbé ɖévo mɛ

FrançaisEnglishDeutschEspañolPortuguêsItalianoSvenskaNederlandsРусскийPolski日本語中文

Wikipedia éditions en langue africaine:
Bamanankan · Fulfulde · Kinyarwanda · Kirundi · Kongo · Lingala · Malagasy · Sängö · Wolof · Akan · Ɛʋɛ · አማርኛ · Chi-Chewa · chiShona · chiTumbuka · Gĩkũyũ · Igbo · isiXhosa · isiZulu · Kiswahili · Luganda · Oromoo · seSotho · Setswana · SiSwati · Soomaaliga · Taqbaylit · ትግርኛ · Tshivenda · Twi · Xitsonga ·

Yorùbá ·