Jump to content

Wp/dlg/Тоӈустар

From Wikimedia Incubator
< Wp | dlg
Wp > dlg > Тоӈустар
Эбээннэри гытта булкуйуман.
Тоӈустар
эвэнкил эбэтэр эвэнк
Тоӈус кэргэнэ, XX үйэ һагаланыыта
Тоӈус кэргэнэ, XX үйэ һагаланыыта
Аксааннара
Барыта: 83 000 киһи
Уопсай информация
Тыллара Тоӈус тыла
Итэгэллэрэ Ойун, христианство, буддизм
Киирэр Тунгус-маньчжур омуктара
Чугас омуктар Эбээннэр

Тоӈустар[1], эбэӈкилэр, эбэтэр эвэннэр[2] (бэйэлэрин ааттара — эвэнк эбэтэр эвэнкил, өссүө олорор һирдэринэн эӈин-эӈин ааттар бааллар: илэ, килэн уо. д. а.) — коренной[3][4] тунгус-маньчжур омуга. Енисей, Өлүөнэ, Амур эбэлэр аттыларыгар олороллор[5].

Аксааннара — 83 тыһ. киһи, ол дьонтон: 43 785 киһи Кытайга олорор (2020 һыллаагы перепись түмүгүнэн)[Комм. 1], 39 226 киһи Россияга олорор (онтон Һака Һиригэр 20 782 киһи олорор, 4177 киһи Красноярскай крайга олорор, 4003 киһи Хабаровскай крайга олорор, 2925 киһи Бурятияга олорор, 1448 киһи Амур уобалаһыгар, 1377 киһи Забайкальскай крайга олорор, 1241 киһи Иркутскай уобаласка олорор[6])[7] онуга 384 киһи Монголияга олорор[5].

Тыллара

[edit | edit source]
Wp/dlg/Тоӈус тыла — һүрүн һырай.

Тоӈус тыла тунгус-маньчжур тыллар кэргэттэригэр киирэр тыл. Бэйэлэрин ааттара — эвэды̄ турэ̄н эбэтэр эвэды турэн.

Олорор һирдэрэ

[edit | edit source]
Тоӈустар 2010 һыллагы перепись түмүгүнэн олорор оройонугара

Тоӈустар һаапаттан алларага диэри үгүс һирдэргэ олороллор, Енисей эбэттэн онуга Охотскай байгалга диэри. Онтон үүһэ гыраныыссата Амур эбэнэн барар, тоӈустар Амур эбэ икки кытылыгар олороллор[5].

Олорор һирдэр кээмэйдэринэн бары Сибиир омуктарын кыайаллар[5].

Аксааннара

[edit | edit source]

XVII үйэгэ, тоӈустар Россия һастаабыгар киирэр кэмӈэ 36—39 тыһ. тоӈус аагыллар этэ. Онтон XVII үйэ бүтүүтүгэр 27—28 тыһ. диэри кыччаабыта[8][9]. 1897 һыллаагы перепись түмүгүнэн, Россия империятыгар 66,27 тыһ. тоӈус олорор эбит[10]. 1926 һыллаагы перепись түмүгүнэн — 38,6 тыһ., киһи 1959 һыллаагы перепись түмүгүнэн — 24,71 тыһ. киһи, 1970 һыллаагы перепись түмүгүнэн — 25 149 киһи, 1989 һыллаагы перепись түмүгүнэн — 30 163 киһи, 2002 һыллаагы перепись түмүгүнэн — 37 116 киһи, 2010 һыллаагы перепись түмүгүнэн — 37 483 киһи бэйэтин тоӈус көрдүк аагар этэ.

Кэнники 2020 һыллаагы перепись түмүгүнэн, Россияга 39 226 тоӈус киһитэ баар эбит, онтон улакан аӈаара Һака Һиригэр олорор[7].

Кытайга, тоӈустар онуга орочоннар аксааннара 39 534 киһи буолбута. Гинилэр иккиэн официальнай Кытай иһигэр олорор омуктарыгар киирэллэр.

Монголияга 384 тоӈус олорор, гинилэр тоӈус тылын диалегынан һаӈараллар.

Ылыллыбыт һирдэр

[edit | edit source]
  1. ↑ Н. М. Артемьев А. А. Петров: ДОЛГАНСКИЙ ЯЗЫК В ТАБЛИЦАХ
  2. ↑ Е. Е. Аксенова, Н. П. Бельтюкова Т. М. Кошеверова: СЛОВАРЬ ДОЛГАНСКО-РУССКИЙ И РУССКО-ДОЛГАНСКИЙ
  3. ↑ Размещение населения коренных малочисленных народов по территориям преимущественного проживания КМН
  4. ↑ Коренные малочисленные народы Таймыра: традиции, быт, культура.
  5. 1 2 3 4 ЭВЕНКИ • Большая российская энциклопедия - электронная версия
  6. ↑ 2002—2010 һыллагы бүтүн Россиятаагы переписьтэр
  7. 1 2 2021 һыллаагы бүтүн Россиятаагы перепись
  8. ↑ Долгих Б.О. Родовой и племенной состав народов Сибири в XVII в.. — Москва: Изд-во АН СССР, 1960 һ. — 617-с һ.
  9. ↑ Туголуков В.А. Эвенки // Этническая история народов Севера : Сборник научных статей. — 1982 һ. — 130-с һ.
  10. ↑ Первая всеобщая перепись населения Российской империи, 1897 год, Санкт-Петербург — 1905 һ. — 11-с һ.

Комментарийдар

[edit | edit source]
  1. ↑ Орочоннары (тоӈустары гытта чугас омук) гытта аакпыттара

Retrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/dlg/Тоӈустар&oldid=6785113"