Jump to content

Wp/dlg/Россия

Add links
66° м. ш. 94° а. д.HGЯO
From Wikimedia Incubator
< Wp | dlg
Wp > dlg > Россия
Государства
Россия Федерацията
ньууч. Российская Федерация
Былааг
Дойду государственнай гиимнэ
Россия Федерацията
Киин гуората Москва
Муӈ бөдөӈ гуораттар Москва, Санкт-Петербург, Новосибирск, Екатеринбург, Казань
Пэрэсидьиэн Владимир Путин
Дьаһалта пэрэсэдээтэлэ Михаил Мишустин
Федерация Советын пэрэсэдээтэлэ Валентина Матвиенко
Һудаарыстыбынай дума пэрэсэдээтэлэ Вячеслав Володин
Тиэргээн
17 125 191 км²
Нэһилиэнньэ
Олоктоокторун аксаана 147 182 123 киһи (перепись, 2021 һыл)
Официальнай тыла Ньуучча тыла

Россия, толору аата — Российскай Федерация, эбэтэр Россия Федерацията (ньууч. Российская Федерация, кылг. РФ), — Азияга онуга Эуропага турар һудаарыстыба[1]. Россия өссүө аан дойду муӈ бөдөӈ һудаарыстыбатынан буолар, гини, ИНТнан билиммит гыраныыссаларынан, тиэргээнэ — 17 098 246 км²[2] (Россия конституциятынан — 17 233,9 тыһ. км²[3], түөрт һаӈа киирбит региона һуок — 17 125 191 км²[4]).

Киин гуората — Москва. Һудаарыстыбынай тыла — ньуучча тыла, өссүө үгүс Россия субъектара, өрөспүүбүлүкэлэрэ, бэйэлэрин һудаарыстыбынай тылларын ылыллыбыттара. Карчылара — рубль.

Россия — үгүс омуктаак онуга эӈин-эӈин култууралардаак дойду[5]. 2010-с һыллаагы перепись түмүгүнэн, Россияга 190-тан үгүс омук олорор, олортон ньууччалар 80,90% буолар, онтон иккис муӈ бөдөӈ омук — татаардар, 3,87% буолар[6].

Россия — федеративнай смешаннай өрөспүүбүлүкэ. 1992 һылын, караӈа кыһын ыйын 31 күнүттэн (2008—2012 һылларга токтобуллаак, онно Дмитрий Медведев пэрэсидьиэнинэн буола һылдьыбыта), Россия пэрэсидьиэнинэн Владимир Путин буолар. 2020 һылын, күн таксар ыйын 16 күнүттэн, дьаһалта пэрэсэдээтэлинэн Михаил Мишустин үлэлиир.

Россия 18 дойдуну гытта гыраныыссалыыр (16 һиринэн онуга 2 уунунан): Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Литва, Польша, Беларусь, Украина, Абхазия (билиммэтэк дойду), Грузия, Үүһэ Осетия (билиммэтэк дойду), Азербайдьан, Казахстаан, Кытай, Монголия, Муора Корея, Дьоппуон (уунунан) онуга ИАШ (уунунан).

Россия һастаабыгар 89 регион (субъект) киирэр: 48 уобалас, 24 өрөспүүбүлүкэ, 9 кыраай, 3 федеральнай һуолталаак гуорат, 4 автономиялаак уокурук онуга 1 автономиялаак уобалас[1][7]. Бүтүн Россияга 157 тыһ. үгүс нэһилиэнньэлэммит пуун баар[8].

Россия — ядернай дойду[9] онуга биир муӈ бөдөӈ космическэй дойду[10][11]. Россия өссүө вето пырааптаак ИНТ безопасность советын биэк баар чилиэнинэн буолар[12] онуга Россия аан дойду улуу дойдутунан буолар[13].

География

[edit | edit source]

Уу

[edit | edit source]

Муӈ улакан өрүстэр

[edit | edit source]

Уһунунан һуруллубут, 15 муӈ улакан Россия өрүстэрэ[14]:

Россия муӈ улакан өрүстэрэ
Аата Уһуна Бассейн тиэргээнэ Уу систиэмэтэ
Лена (Өлүөнэ) 4400 км 2,49 мөл. км² Лаптевтар байгаллара
Иртыш 4248 км 1,643 мөл. км² Обь → Карскай байгал
Обь 3650 км 2,99 мөл. км² Карскай байгал
Волга 3530 км 1,36 мөл. км² Каспийскай байгал
Енисей 3487 км 2,58 мөл. км² Карскай байгал
Аллара Тунгуска 2989 км 473 тыһ. км² Енисей → Карскай байгал
Амур 2824 км 1,855 мөл. км² Охотскай байгал
Вилюй (Бүлүү) 2650 км 454 тыһ. км² Лена → Лаптевтар байгаллара
Ишим 2450 км 177 тыһ. км² Иртыш → Обь → Карскай байгал
Урал 2428 км 231 тыһ. км² Каспийскай байгал
Алдан 2273 км 729 тыһ. км² Лена → Лаптевтар байгаллара
Оленек (Өлөөн) 2270 км 219 тыһ. км² Лаптевтар байгаллара
Днепр 2201 км 504 тыһ. км² Кара байгал
Колыма (Халыма) 2129 км 643 тыһ. км² Аллара-Сибиир байгала
Дон 1870 км 422 тыһ. км² Азов байгала

Муӈ улакан күөллэр

[edit | edit source]

Тиэргээнинэн һуруллубут, 15 муӈ улакан Россия күөллэрэ[15]:

Россия муӈ улакан күөллэрэ
Аата Тиэргээн Дириӈэ
Каспийскай байгал 371 тыһ. км² 1025 м
Байкал (Баай күөл) 31722 км² 1642 м
Ладожскай күөл 17780 км² 230 м
Онежскай күөл 9720 км² 127 м
Таймыыр 4560 км² 26 м
Чудско-Псковскай күөл 3555 км² 15 м
Убсу-Нур 3350 км² 20 м
Ханка күөл 3030 км² 6,5 м
Чаны күөл 2000 км² 10 м
Чээлкээ күөл 1290 км² 20 м
Выгозеро 1143 км² 18 м
Топозеро 986 км² 56 м
Ильмень күөлэ 982 км² 10 м
Имандра күөл 876 км² 67 м
Хантайскай күөл 822 км² 420 м

История

[edit | edit source]

Нэһилиэнньэ

[edit | edit source]

Национальнай һастаап

[edit | edit source]

Экэньиэмикэ

[edit | edit source]

Политика

[edit | edit source]

Административно-территориальнай араартыы

[edit | edit source]

Култуура

[edit | edit source]

Исскуство

[edit | edit source]

СМИ

[edit | edit source]

Спорт

[edit | edit source]

Ылыллыбыт һирдэр

[edit | edit source]
  1. 1 2 Россия. Большая российская энциклопедия
  2. ↑ Информация о России — PSMU
  3. ↑ Площадь и население России после референдумов в 2022 году - KP.RU
  4. ↑ Сведения о наличии и распределении земель в Российской Федерации на 01.01.2019 (в разрезе субъектов Российской Федерации)
  5. ↑ Этнокультурное многообразие России
  6. ↑ Росстат об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года - Российская газета
  7. ↑ Конституция России ∙ Документы, 65-с ыстатыйа.
  8. ↑ Статистическая информация
  9. ↑ Стратегическое ядерное вооружение России
  10. ↑ ЭКСПЕРТНЫЙ И ЖУРНАЛИСТСКИЙ ДИСКУРСЫ ВОКРУГ ВТОРОЙ КОСМИЧЕСКОЙ ГОНКИ МЕЖДУ РОССИЕЙ, США И ДРУГИМИ СТРАНАМИ
  11. ↑ Россия останется космической державой, заявил эксперт - РИА Новости, 03.03.2020
  12. ↑ Члены Совета Безопасности в настоящее время | Совет Безопасности
  13. ↑ Great Powers - MSN Encarta
  14. ↑ Самые крупные реки России таблица с сортировкой
  15. ↑ Самые крупные озера России

Тас һигэлэр

[edit | edit source]

Retrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/dlg/Россия&oldid=6797903"