Wp/dlg/Кытай
| Государства | |
| Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ | |
|---|---|
| кыт. 中華人民共和國 | |
 | |
| Былааг | |
 |
|
| Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ | |
| Киин гуората | Пекин |
| Муӈ бөдөӈ гуораттар | Чунцин, Шанхай, Пекин, Чэнду, Гуанчжоу, Шэньчжэнь, Тяньцзинь, Харбин, Нанкин, Чанчунь онуга Гонконг |
| Пэрэсэдээтэл | Си Цзиньпин |
| Пэрэсэдээтэл һолбуйааччыта | Хань Чжэн |
| Тиэргээн | |
| 9 596 961 км² км² | |
| Нэһилиэнньэ | |
| Олоктоокторун аксаана | 1 416 096 094 киһи (2025 һыл) |
| Официальнай тыла | Кытай тыла |
Кытай (кыт. 中國), өссүө Кытай Дьон Өрөспүүбүлүкэтэ (кыт. 中華人民共和國) — аллара Азия һудаарыстыбата. Дойду тиэргээнэ — 9 596 961 км² (3-с миэстэ), олорор дьонун аксаана — 1 416 096 094 киһи (2-с миэстэ).
Киин гуората — Пекин, официальнай тыллар — Кытай тыла, карчылара — Кытай Юаня.
География
[edit | edit source]
Кытай Аллара Азия улакан чааһын ылар. Кытайга 6 тыһ. арыы баар, муӈ улакана — Хайнань Һирэ (33 тыһ. км²). Кытайны Чуумпу байгал онуга Муора үүһэ Кытай байгаллар уулалыыллар.
Кытай тиэргээнэ — 9 596 961 км²[1], муора полушариега турар һудаарыстыба. Кытай аан дойду үһүс муӈ бөдөӈ һудаарыстыбата: Россия онуга Канаада кэнниттэн онуга һир 6.44% тутар. Кытай 14 дойдуну кытта гыраныыссалыыр[2]: Россия, Монголия, Муора Корея, Казахстаан, Кыргыстаан, Тадьикистаан, Афганистаан, Пакистаан, Непал, Ииндийэ, Бутан, Мьянма, Лаос онуга Вьетнам. Кытыл уһуна 36 000 км буолар (материкка — 18 000 км, арыыларга — 18 000 км), онтон исключительнэй экономическэй зона (кытылтан 350 км) — 3 000 000 км².
Кытай — 67% кайаларынан онуга платоларынан таптайбы, үксүн Тибет платотуттан. Орто байгал үрдүттэн үрдүгэ — 900 миэтирэттэн үгүс, муӈ үрдүк точката — Эверест (8848 м), муӈ аллара точка — Турпан депрессията (154 м)[3][4].
Нэһилиэнньэ
[edit | edit source]
2021 һыллаагы перепись түмүгүнэн, Кытай нэһилиэнньэтэ 1 411 778 724 киһи буолбута [5]. Онтон 2025 һыллаагы оценка түмүгүнэн 1 416 096 094 киһи буолбута[6].
Кытайга дьон үксүн байгал кытылыгар олорор. 2025 һыллаагы дааннайдарынан, Кытай муӈ нэһилиэнньэммит гуората — Шанхай.
Экэньиэмикэ
[edit | edit source]Кытай — развитияламмыт пост-индустриальнай һудаарыстыба. Гини 2013-с һылга аан дойду иккис муӈ үчүгэйдик олорор дойду көрдүк билиммитэ, онтон 2023-с һылга 76-с буолбута (ИЧР 0,797 (үрдүк))[7].
Кытай номинальнай ВВП-та, 2025-с һылга, 19 231 трлн. доллар буолбута (аан дойду 2-с муӈ улакан ВВП-та). Онтон ВВП ППС, 2025-с һылга, 40 716 трлн. доллар буолбута (аан дойду 1-с муӈ улакан ВВП-та)[8].
Кытай юаньра Кытайлуун официальнай карчытынан буолар. Өссүө бу карчы Хоҥ Коҥ онуга Макау туттуллар.
Һудаарыстыбынай бэлиэлэр
[edit | edit source]Былааг
[edit | edit source]Аныгы Кытай былаагын, Кытай парлаамена 1949 һылга ылыммыта[9]. Былааг пропорциялара — 2:3.
Гиэрбэтэ
[edit | edit source].svg)
Аныгы Бутан гиэрбэтин, 1950 һылга ылыммыта[10].
Гиимнэ
[edit | edit source]«Ийуҥдзүнь Дзиньсиҥчү» — 1978 һылга ылыллыбыт, Кытай, Хоҥ Коҥ онуга Макау һударыстыбынай гиимнэ.
Гиимн тиэкиһэ (икки тылынан):
|
|
Ылыллыбыт һирдэр
[edit | edit source]
- ↑ "Total surface area as of 19 January 2007". United Nations Statistics Division. Archived from the original on 2023-12-03. Retrieved 2024-03-28.
- ↑ Exploring The Borders Of China: A Traveler's Guide 2025 travelchinawith.me [2025-06-12]
- ↑ Turpan: The 'lowest, sweetest, hottest and driest' China Culture.org
- ↑ "Lowest Places on Earth". National Park Service. 28 February 2015. Archived from the original on 2015-02-07. Retrieved 2013-12-02.
- ↑ Main Data of the Seventh National Population Census 國家統計局, www.stats.gov.cn [2021-05-11]
- ↑ China Population (2025) www.worldometers.info
- ↑ "Human Development Report 2025" (PDF). United Nations Development Programme. 6 May 2025. Archived (PDF) from the original on 2025-05-06. Retrieved 2025-05-06.
- ↑ "World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (China)". www.imf.org. International Monetary Fund. 22 April 2025. Retrieved 2025-05-26.
- ↑ Tian, Shuhe (13 February 2009). "Zhang Zhizhong and the Birth of the 5 Star Red Flag". CPC News (in Chinese (China)). Archived from the original on 16 August 2019. Retrieved 5 November 2009.
- ↑ 國徽誕生記 清華大學建築學院教授 秦佑國. Archived from the original on 2023-07-30. Retrieved 2023-07-30.
Тас һигэлэр
[edit | edit source]